Πρόωρη συνταξιοδότηση λόγω ανήλικων τέκνων – Ευνοϊκή ρύθμιση μόνο για γυναίκες και χήρους πατέρες

Γράφει η Αναστασία Χρ. Μήλιου*

Πρόωρη συνταξιοδότηση λόγω ανήλικων τέκνων - Ευνοϊκή ρύθμιση μόνο για γυναίκες και χήρους πατέρες - Η ρύθμιση αυτή δεν εφαρμόζεται σε διαζευγμένο πατέρα που έχει την επιμέλεια των ανηλίκων ούτε σε χήρο ο οποίος έκανε δεύτερο γάμο (απώλεια ιδιότητας χήρου) - Συνταγματικότητα διατάξεων - Δεν υφίστανται ίδιες συνθήκες μεταξύ των δύο κατηγοριών (χήροι και διαζευγμένοι πατέρες) - Έννομες συνέπειες

Αφορά απόφαση του Συμβουλίου της Επικρατείας που δικάζει στον τελευταίο βαθμό. Ειδικότερα:

Mε τις διατάξεις του άρθρου 144 παρ. 1 του ν. 3655/2008 ο νομοθέτης επανέλαβε τις μέχρι τότε ισχύουσες ευνοϊκές προϋποθέσεις για τη χορήγηση μειωμένης ή πλήρους σύνταξης λόγω γήρατος σε ασφαλισμένη του Ι.Κ.Α.-Ε.Τ.Α.Μ. (μετέπειτα e-E.Φ.Κ.Α.) ως μητέρα με ανήλικα παιδιά, δηλαδή τη συμπλήρωση ενός ελάχιστου ορίου ηλικίας (50ού ή 55ου έτους της ηλικίας, αντιστοίχως) και χρόνου ασφάλισης (5.500 ημέρες ασφάλισης ή 25 έτη ασφάλισης), καθώς και τη μη λήψη άλλης σύνταξης από το Ι.Κ.Α.-Ε.Τ.Α.Μ., το Δημόσιο, Ν.Π.Δ.Δ. ή άλλο φορέα κοινωνικής ασφάλισης (εδάφια πρώτο και δεύτερο της περ. δ της παρ. 3 του άρθρου 28 του αν.ν. 1846/1951) και, επιπλέον, έδωσε τη δυνατότητα στην ασφαλισμένη μητέρα να συνταξιοδοτηθεί στο 55ο έτος της ηλικίας της, ακόμη και στην περίπτωση κατά την οποία η ανηλικότητα του παιδιού και ο συντάξιμος χρόνος συντρέχουν αθροιστικά σε κάποιο από τα έτη ηλικίας μεταξύ του 50ού και του 55ου (εδάφιο πέμπτο της περ. δ). Επίσης, θεσπίστηκε η σταδιακή κατάργηση (από 1.1.2011) του ορίου ηλικίας για τη χορήγηση σε ασφαλισμένη μητέρα του Ι.Κ.Α.-Ε.Τ.Α.Μ. με ανήλικο παιδί μειωμένης σύνταξης λόγω γήρατος, ενώ προβλέφθηκε η δυνατότητα στην περίπτωση αυτή η ασφαλισμένη μητέρα να συνταξιοδοτηθεί με τη συμπλήρωση του προβλεπόμενου κάθε φορά ορίου ηλικίας, εφόσον η ανηλικότητα του παιδιού και ο συντάξιμος χρόνος συντρέχουν αθροιστικά μεταξύ του 50ού και του έτους της ηλικίας που ισχύει κάθε φορά με βάση τη σταδιακή κατάργηση.

Περαιτέρω, από τη γραμματική διατύπωση του τελευταίου εδαφίου της παρ. 1 του άρθρου 144 του ν. 3655/2008, με το οποίο εισάγεται εξαιρετική ρύθμιση, προκύπτει ότι ο νομοθέτης επεξέτεινε την εφαρμογή των διατάξεων της περ. δ της παρ. 3 του άρθρου 28 του αν.ν. 1846/1951 και στους χήρους πατέρες με ανήλικα παιδιά και σε εκείνους, δηλαδή, που έχασαν τη σύζυγό τους, στην οποία, κατ’ αρχήν, αφορούσε η ανωτέρω ευεργετική (προνόμιο) διάταξη. Επομένως, κατά τη σαφή βούλησή του, ο νομοθέτης δεν χορήγησε τη δυνατότητα πρόωρης συνταξιοδότησης και στους -μη τελούντες σε χηρεία- πατέρες με ανήλικα παιδιά, ακόμη και αν αυτοί ασκούν αποκλειστικά τη γονική μέριμνα αυτών, όπως συμβαίνει στην περίπτωση διαζευγμένου πατέρα στον οποίο περιέρχεται αυτοδικαίως, κατά το άρθρο 1510 Α.Κ., η αποκλειστική άσκηση της γονικής μέριμνας του ανήλικου παιδιού του λόγω θανάτου της πρώην συζύγου του (βλ. Σ.τ.Ε. 598/2024).

Περαιτέρω, σύμφωνα με το άρθρο 1510 του Α.Κ. (π.δ. 456/1984, Α´ 164), «Η μέριμνα για το ανήλικο τέκνο είναι καθήκον και δικαίωμα των γονέων (γονική μέριμνα), οι οποίοι την ασκούν από κοινού. Η γονική μέριμνα περιλαμβάνει την επιμέλεια του προσώπου … Σε περίπτωση όπου η γονική μέριμνα παύει λόγω θανάτου … του ενός γονέα, η γονική μέριμνα ανήκει αποκλειστικά στον άλλο. …».

Ο αναιρεσείων, ο οποίος, όταν υπέβαλε την αίτηση για απονομή σύνταξης γήρατος είχε την ιδιότητα του διαζευγμένου πατέρα με ανήλικο παιδί και όχι εκείνη του χήρου, αφού μετά τον θάνατο της πρώτης συζύγου του και μητέρας του ανήλικου παιδιού της είχε συνάψει δεύτερο γάμο που είχε ήδη λυθεί, δεν ενέπιπτε στο πεδίο εφαρμογής των διατάξεων του άρθρου 144 παρ. 1 του ν. 3655/2008, χωρίς τούτο να προσκρούει σε οποιαδήποτε συνταγματική διάταξη.

Ο αναιρεσείων, ο οποίος γεννήθηκε στις 27.1.1961 και είναι πατέρας ενός παιδιού που γεννήθηκε στις 22.7.1995, πραγματοποίησε στην ασφάλιση του Ι.Κ.Α. 8.380 ημέρες ασφάλισης, από 1.11.1979 μέχρι 31.10.2013. Η σύζυγός του και μητέρα του παιδιού του απεβίωσε στις 17.2.1999. Στις 22.7.2006 ο αναιρεσείων συνήψε δεύτερο γάμο ο οποίος λύθηκε με διαζύγιο το έτος 2012.

Με αίτησή του, του έτους 2012, προς το Τοπικό Υποκατάστημα Σερρών, ο αναιρεσείων ζήτησε να του απονεμηθεί από το Ι.Κ.Α.-Ε.Τ.Α.Μ. κύρια σύνταξη γήρατος, με την ιδιότητα του χήρου με ανήλικο παιδί. Με την από 2014 απόφαση της Διευθύντριας του Τοπικού Υποκαταστήματος Σερρών η αίτησή του αυτή απορρίφθηκε, με την αιτιολογία ότι ο αναιρεσείων κατά τον χρόνο υποβολής της είχε μεν συμπληρώσει το 50ο έτος της ηλικίας του, είχε ανήλικο παιδί, είχε πραγματοποιήσει περισσότερες από 5.500 ημέρες ασφάλισης που απαιτούνται σύμφωνα με τις διατάξεις του άρθρου 144 του ν. 3655/2008 (για τις ασφαλισμένες μητέρες και τους χήρους πατέρες ανήλικων παιδιών), δεν ήταν συνταξιούχος του Δημοσίου, ν.π.δ.δ. ή άλλου οργανισμού κύριας ασφάλισης (κατά τη σχετική υπεύθυνη δήλωσή του), δεν είχε όμως την ιδιότητα του χήρου, εφόσον μετά τον θάνατο της συζύγου του είχε συνάψει δεύτερο γάμο, ανεξάρτητα αν αυτός είχε ακολούθως λυθεί.

Κατά της απόφασης αυτής ο αναιρεσείων άσκησε, ενώπιον της Τ.Δ.Ε. του ως άνω Υποκαταστήματος, την από 2014 ένστασή του, με την οποία υποστήριξε, μεταξύ άλλων, ότι ενέπιπτε στις διατάξεις του άρθρου 144 του ν. 3655/2008, διότι μετά τη λύση του δεύτερου γάμου του ασκούσε και πάλι αποκλειστικά αυτός την επιμέλεια του ανήλικου παιδιού του και άρα κατ’ ουσίαν παρέμενε χήρος. Με την από 2014 απόφαση της Τ.Δ.Ε. του ως άνω Υποκαταστήματος, απορρίφθηκε, μεταξύ άλλων, η ένσταση αυτή. Κατά της απόφασης αυτής της Τ.Δ.Ε. ο αναιρεσείων άσκησε προσφυγή ενώπιον του Διοικητικού Πρωτοδικείου Σερρών, η οποία έγινε δεκτή με την πρωτόδικη απόφαση, κατά το μέρος που αφορούσε την απόρριψη της ως άνω ένστασής του.

Κατά της πρωτόδικης απόφασης και κατά το μέρος της με το οποίο είχε γίνει δεκτή η προσφυγή του αναιρεσείοντος, ο Ε.Φ.Κ.Α. άσκησε έφεση ενώπιον του Διοικητικού Εφετείου Θεσσαλονίκης, η οποία έγινε δεκτή με την ήδη αναιρεσιβαλλόμενη απόφαση. Ειδικότερα, το δικάσαν διοικητικό εφετείο έλαβε υπόψη ότι ο αναιρεσείων, ο οποίος περιήλθε σε κατάσταση χηρείας μετά τον θάνατο, το έτος 1999, της πρώτης συζύγου του και μητέρας του ανήλικου παιδιού του, συνήψε ακολούθως, το έτος 2006, δεύτερο γάμο με συνέπεια να απωλέσει την ιδιότητα του χήρου, ιδιότητα η οποία δεν μπορούσε να θεωρηθεί ότι αναβίωσε μετά την λύση, με διαζύγιο, του δεύτερου γάμου του το έτος 2012. Με τα δεδομένα αυτά, το δικάσαν διοικητικό εφετείο έκρινε ότι ο αναιρεσείων κατά τον κρίσιμο χρόνο υποβολής της αίτησης συνταξιοδότησης (2012) δεν είχε πλέον την ιδιότητα του χήρου, ώστε να δικαιούται σύνταξης με βάση τη διάταξη του άρθρου 144 του ν.3655/2008, η οποία, ως εξαιρετική, δεν μπορούσε να τύχει επεκτατικής εφαρμογής, και ότι αυτό δεν προσέκρουε σε οποιαδήποτε συνταγματική διάταξη ή σε άλλους υπερνομοθετικής ισχύος κανόνες δικαίου (όπως το ενωσιακό δίκαιο και η Ε.Σ.Δ.Α.).

Με τις σκέψεις δε αυτές το δικάσαν διοικητικό εφετείο κατέληξε στην κρίση ότι ο αναιρεσείων δεν δικαιούνταν να λάβει σύνταξη από τον Ε.Φ.Κ.Α. ως διαζευγμένος πατέρας ανήλικου τέκνου. Περαιτέρω δε, το δικάσαν διοικητικό εφετείο έκανε δεκτή την έφεση του Ε.Φ.Κ.Α δίκασε και απέρριψε, κατά το αντίστοιχο μέρος, για τον ίδιο ως άνω λόγο, την προσφυγή του αναιρεσείοντος κατά της ως άνω απόφασης της Τ.Δ.Ε., με το σκεπτικό ότι όπου ο νομοθέτης θέλησε οι ευεργετικές ρυθμίσεις για την πρόωρη συνταξιοδότηση ασφαλισμένων μητέρων με ανήλικα παιδιά να εφαρμόζονται εκτός από τους χήρους και στους διαζευγμένους πατέρες με ανήλικα παιδιά, το όρισε ρητά (βλ. ενδεικτικώς το άρθρο 144 παρ. 6 του ίδιου ν. 3655/2008). Πέραν των ανωτέρω, οι διαζευγμένοι πατέρες με ανήλικα παιδιά από προηγούμενο γάμο, ακόμη και αν αυτοί ασκούν αποκλειστικά τη γονική μέριμνα αυτών λόγω θανάτου της μητέρας τους, δεν τελούν, εν πάση περιπτώσει, υπό τις ίδιες συνθήκες με τους χήρους πατέρες με ανήλικα παιδιά. Ως εκ τούτου, η ως άνω εξαιρετική ρύθμιση του τελευταίου εδαφίου της παρ. 1 του άρθρου 144 του ν. 3655/2008, καθ’ ο μέρος δεν περιλαμβάνει και τους διαζευγμένους πατέρες με ανήλικα παιδιά από προηγούμενο γάμο, έστω και αν αυτοί ασκούν αποκλειστικά τη γονική μέριμνα αυτών λόγω θανάτου της μητέρας τους, δεν αντίκειται στο άρθρο 4 παρ. 1 του Συντάγματος ούτε σε οποιαδήποτε άλλη συνταγματική διάταξη.

Το δε ΣτΕ δέχθηκε ότι οι ευεργετικές συνταξιοδοτικές διατάξεις της περ. δ της παρ. 3 του άρθρου 28 του αν.ν. 1846/1951 δεν εφαρμόζονται και σε διαζευγμένους πατέρες με ανήλικα παιδιά από προηγούμενο γάμο, έστω και αν αυτοί ασκούν αποκλειστικά τη γονική μέριμνα αυτών λόγω θανάτου της μητέρας τους. Συνεπώς, ο αναιρεσείων, όταν υπέβαλε την αίτηση για απονομή σύνταξης γήρατος είχε την ιδιότητα του διαζευγμένου πατέρα με ανήλικο παιδί και όχι εκείνη του χήρου, αφού μετά τον θάνατο της πρώτης συζύγου του και μητέρας του ανήλικου παιδιού της είχε συνάψει δεύτερο γάμο που είχε ήδη λυθεί, δεν ενέπιπτε στο πεδίο εφαρμογής των διατάξεων του άρθρου 144 παρ. 1 του ν. 3655/2008, Περαιτέρω, οι διατάξεις της οδηγίας 79/7/ΕΟΚ του Συμβουλίου της 19.12.1978 «περί της προοδευτικής εφαρμογής της αρχής της ίσης μεταχειρίσεως μεταξύ ανδρών και γυναικών σε θέματα κοινωνικής ασφαλίσεως», τις οποίες ο αναιρεσείων επικαλείται με την κρινόμενη αίτησή του προκειμένου να τύχει εφαρμογής και στην περίπτωσή του η περ. δ της παρ. 3 του άρθρου 28 του αν.ν. 1846/1951, όπως τροποποιήθηκε με το άρθρο 144 παρ. 1 του ν. 3655/2008, δεν εφαρμόζονται στην ένδικη υπόθεση, όπως αυτός αβασίμως ισχυρίζεται.

Και τούτο διότι, ναι μεν οι πιο πάνω διατάξεις του ενωσιακού δικαίου απαγορεύουν τη διάκριση λόγω φύλου, πλην όμως, κατά τα προεκτεθέντα, με τη διάταξη του τελευταίου εδαφίου της παρ. 1 του άρθρου 144 του ν. 3655/2008 ο νομοθέτης επεξέτεινε το δικαίωμα ασφαλισμένης μητέρας με ανήλικα παιδιά για πρόωρη συνταξιοδότηση από το Ι.Κ.Α.-Ε.Τ.Α.Μ. και στους ασφαλισμένους πατέρες με ανήλικα παιδιά, εφόσον είναι χήροι.

Με τα δεδομένα αυτά, από την μη επέκταση του ως άνω συνταξιοδοτικού ευεργετήματος και στους διαζευγμένους πατέρες με ανήλικα παιδιά από προηγούμενο γάμο, έστω και αν αυτοί ασκούν αποκλειστικά τη γονική μέριμνα αυτών λόγω θανάτου της μητέρας τους, δεν γεννάται ζήτημα διάκρισης λόγω φύλου, ώστε η έννομη κατάσταση του αναιρεσείοντος να εμπίπτει στο πεδίο εφαρμογής της οδηγίας 79/7/ΕΟΚ.

(*) Δικηγόρος Παρ’ Αρείω Πάγω

• Λεωφ. Μεσογείων αρ. 403, Αγία Παρασκευή Αττικής
• Τηλ. 6945-028153, 213-0338950
• e-mail: natmil@otenet.gr
• legalaction.gr