«Ανεμοδαρμένα Ύψη»: Η αέναη παρουσία μίας ιστορίας αγάπης και εμμονής στην ιστορία της τέχνης

Για να είμαστε ειλικρινείς, έχει περάσει αρκετός καιρός από τότε που μία ταίνια έχει απασχολήσει σε τέτοιο βαθμό την διεθνή κοινή γνώμη (οριακά, από το «Οπενχάιμερ» του Κρίστοφερ Νόλαν ή τις ταινίες «Harry Potter»). Ο λόγος βέβαια για τα «Ανεμοδαρμένα Ύψη» σε σκηνοθεσία Έμεραλντ Φένελ, με πρωταγωνιστές το εκρηκτικό δίδυμο, Μάργκο Ρόμπι και τον Τζέικομπ Ελόρντι.

Για ορισμένους, πρόκειται για μια αισθητικά πλούσια, ερωτικά φορτισμένη κινηματογραφική αναπαράσταση του μνημειώδους έργου της Έμιλι Μπροντέ, ενώ άλλοι την χαρακτηρίζουν ως μία εντυπωσιακή αλλά επιδερμική προσέγγιση, όπου το στυλ υπερτερεί της ουσίας.

Το 1847, η Μπροντέ αιφνιδίασε το κοινό της βικτοριανής εποχής με το αριστούργημά της, μια ιστορία η οποία συνεχίζει να ταξιδεύει ανάμεσα στους αιώνες, ξεφεύγοντας από τις στενές γραμμές μίας σελίδας και καταλήγοντας σε άλλες λογοτεχνικές καταγραφές και αποδόσεις, τόσο μουσικές, όσο και εικαστικές.

Με άλλα λόγια, τα «Ανεμοδαρμένα Ύψη», έχουν αποτελέσει σημαντική πηγή έμπνευσης για πολλούς καλλιτέχνες, τόσο στην ποίηση με την Σίλβια Πλαθ και τον Τεντ Χιούζ, όσο και στην μουσική με την ομώνυμη επιτυχία της Κέιτ Μπους, που κυκλοφόρησε το 1978. Ωστόσο, φαίνεται πως καθοριστική ήταν και η επίδραση στον χώρο των εικαστικών τεχνών με πολλούς ζωγράφους να απεικονίζουν τις γεμάτες ένταση σκηνές της Μπροντέ, στον καμβά.

Οι γενιές καλλιτεχνών που εμπνεύστηκαν από το βιβλίο

Η Βρετανίδα καλλιτέχνης και ποιήτρια Έντνα Κλαρκ Χολ θεωρείται σήμερα περισσότερο γνωστή για τις εικονογραφήσεις της στο «Wuthering Heights», όπως αναφέρεται στο artnet. Η Κλαρκ Χολ φοίτησε στη Σχολή Καλών Τεχνών Slade του Λονδίνου, με δάσκαλο τον σπουδαίο ζωγράφο και σχεδιαστή, Χένρι Τονκς. Η σύνδεσή της με το έργο της Μπροντέ έγινε προσωπική, όταν ο σύζυγός της, ο οποίος την πίεζε να αναλάβει τα παραδοσιακά συζυγικά της καθήκοντα, την μετέφερε σε ένα σπίτι του 16ου αιώνα που της θύμιζε τα παλαιά κτίσματα που περιγράφει η Μπροντέ.

Απομονωμένη από την κοινωνία, η Κλαρκ Χολ δημιούργησε εκατοντάδες σκίτσα εμπνευσμένα από το βιβλίο, εκφράζοντας τον δικό της συναισθηματικό αναβρασμό. Η φθαρμένη, σε παρακμή όψη των Heights αποτυπώνεται με λεπτομέρεια σε ένα σχέδιο γύρω στο 1910, όπου η Κάθριν και ο Χίθκλιφ εμφανίζονται ως παιδιά. Ορισμένα από τα πιο συγκλονιστικά έργα της είναι σκληρά, όπως αυτά στα οποία η Κάθριν κλαίει για τον Χίθκλιφ ή εκείνος την παρηγορεί όταν η ίδια πεθαίνει. Σημαντικό έργο που εκτίθεται στο Tate Britain είναι ένα αχρονολόγητο σχέδιο με μελάνι και υδατοχρώματα, όπου οι καταδικασμένοι εραστές παραμένουν αιωνίως αγκαλιασμένοι.

Από την άλλη, ο σπουδαίος μοντερνιστής καλλιτέχνης Μπαλτίς, έχει συχνά προκαλέσει αντιδράσεις με τα ονειρικά αλλά προκλητικά του έργα, που απεικονίζουν εφήβους. Γι’ αυτό και δεν αποτελεί ιδιαίτερη έκπληξη το γεγονός ότι επικεντρώθηκε στα παιδικά χρόνια της Κάθριν και του Χίθκλιφ. «Πολύ νωρίς, άκουσα την φωνή της παιδικής ηλικίας, όπως δείχνει η δική μου εκδοχή του "Wuthering Heights"», είχε πει ο ίδιος.

Ο Μπαλτίς διάβασε για πρώτη φορά τα «Ανεμοδαρμένα Ύψη» ως έφηβος, ενώ επέστρεφε συχνά σε αυτά, φτάνοντας στα μέσα της δεκαετίας του 1920 να δημιουργήσει 14 σκίτσα με μελάνι σε χαρτί. Σε αυτά τα έργα βλέπουμε τον Χίθκλιφ να κακοποιείται και να ταπεινώνεται από τον μεγαλύτερο αυταρχικό αδελφό της Κάθριν, Χίντλεϊ.

Στον πίνακα «Cathy’s Toilette» (1933), έργο σε λάδι πάνω σε χαρτί, το οποίο βρίσκεται στο Centre Pompidou του Παρισιού, ο Μπαλτίς απομακρύνεται από την πλοκή του μυθιστορήματος, τοποθετώντας τον εαυτό του στον ρόλο του Χίθκλιφ και την αγαπημένη του Αντουανέτ, σε εκείνον της Κάθριν. Η ίδια στέκεται γυμνή, ενώ η βασική αφηγήτρια της ιστορίας, η Νέλι Ντιν, χτενίζει τα μαλλιά της. Εκείνη την περίοδο, ο Μπαλτίς είχε πληροφορηθεί ότι η Αντουανέτ σκόπευε να παντρευτεί άλλον άνδρα περίπου την εποχή που φιλοτεχνήθηκε ο πίνακας, γεγονός που αντικατοπτρίζει την τραγική πορεία των χαρακτήρων, σύμφωνα με το artnet.

Ο διαχρονικός ζωγράφος του άγριου βρετανικού τοπίου, Λ. Σ. Λόουρι, επηρεάστηκε έντονα από το έργο της Μπροντέ. Αυτού του είδους τα αγροτικά τοπία διαφέρουν από τις βιομηχανικές πόλεις που καθιέρωσαν την φήμη του, αλλά αντιπροσωπεύουν παράλληλα, την κομψά λιτή του αισθητική. Οι απέραντες γκρίζο-πράσινες εκτάσεις διακόπτονται μόνο από μικρές κατοικίες, που μοιάζουν με πλοία στη θάλασσα, όπως το εγκαταλελειμμένο αγροτόσπιτο Top Withens κοντά στο Haworth, όπου μεγάλωσαν οι αδελφές Μπροντέ, πιθανή έμπνευση από το «Wuthering Heights».

Το βασικό ερώτημα παραμένει: πώς είναι δυνατόν ένα μυθιστόρημα με ιστορία σχεδόν δύο αιώνων να εξακολουθεί όχι μόνο να επιβιώνει, αλλά και να λειτουργεί ως ανεξάντλητη πηγή έμπνευσης για δεκάδες νέες αναγνώσεις και ερμηνείες; Ίσως, τελικά, να μην έχουν ακόμη διατυπωθεί οι ιδέες που θα μπορούσαν πραγματικά να το αντικαταστήσουν.

Με πληροφορίες από huffpost και artnet