«Μάτια Ερμητικά Κλειστά» (Eyes Wide Shut): Προσπαθούσε ο Κιούμπρικ να μας προειδοποιήσει;

Τι θα γινόταν αν ένα από τα πιο ανατριχιαστικά φιλμ που γυρίστηκαν ποτέ δεν ήταν αποκλειστικά προϊόν μυθοπλασίας; Χρόνια μετά την κυκλοφορία του Eyes Wide Shut (Μάτια ερμητικά κλειστά) του Στάνλεϊ Κιούμπρικ, πραγματικά σκάνδαλα που αφορούσαν ισχυρά πρόσωπα άρχισαν να βλέπουν το φως της δημοσιότητας, οδηγώντας πολλούς θεατές σε ανησυχητικές συγκρίσεις ανάμεσα στην ταινία και γεγονότα που αργότερα κυριάρχησαν στα πρωτοσέλιδα. Υπάρχει όμως ουσιαστική βάση σε αυτούς τους ισχυρισμούς; Προσπαθούσε πράγματι ο Κιούμπρικ να μας προειδοποιήσει; Ή μήπως οι θεατές προβάλλουν σύγχρονα γεγονότα πάνω σε μια ήδη μυστηριώδη ταινία;

Λίγες μόλις ημέρες αφότου παρέδωσε αυτό που θεωρείται το τελικό μοντάζ του Eyes Wide Shut, ο Κιούμπρικ πέθανε. Τι ακριβώς εξετάζουμε λοιπόν; Είναι το Eyes Wide Shut απλώς μια ταινία; Ή μήπως ο Στάνλεϊ Κιούμπρικ επιχειρούσε να αποκαλύψει κάτι πολύ πιο σκοτεινό;

Μυθοπλασία και πραγματικότητα

Όταν το Eyes Wide Shut έκανε πρεμιέρα το 1999, ούτε οι κριτικοί ούτε το κοινό ήξεραν ακριβώς πώς να το αντιμετωπίσουν. Κάποιοι το απέρριψαν ως ένα επιτηδευμένο δράμα για τον γάμο. Άλλοι το αποθέωσαν ως αριστούργημα. Πολλοί το χαρακτήρισαν απλώς μια παράξενη ερωτική ταινία.

Στη συνέχεια, η πραγματικότητα άρχισε να γίνεται όλο και πιο παράξενη. Βίντεο από τις διαβόητες συγκεντρώσεις του Bohemian Grove ήρθαν στη δημοσιότητα. Χρόνια αργότερα, αποκαλύψεις που αφορούσαν ισχυρά πρόσωπα, μυστικά δίκτυα, σκάνδαλα κακοποίησης και κλειστούς κύκλους της ελίτ μπήκαν στο επίκεντρο της δημόσιας συζήτησης. Ξαφνικά, πολλοί θεατές άρχισαν να βλέπουν την τελευταία ταινία του Κιούμπρικ μέσα από ένα εντελώς διαφορετικό πρίσμα.

Είτε θεωρεί κανείς αυτές τις συνδέσεις ουσιαστικές είτε συμπτωματικές, ένα πράγμα είναι βέβαιο: το Eyes Wide Shut δεν σταμάτησε ποτέ να προκαλεί συζητήσεις.

Μέσα από τη χαρακτηριστική εμμονή του Κιούμπρικ στη λεπτομέρεια και την εκτεταμένη έρευνα που προηγήθηκε, η ταινία εξερευνά τι συμβαίνει όταν ο πλούτος, ο πειρασμός, η εξουσία και η μυστικότητα συγκρούονται. Το αποτέλεσμα είναι το στοιχειωτικό κύκνειο άσμα ενός από τους σημαντικότερους δημιουργούς στην ιστορία του κινηματογράφου. Ο υπνωτιστικός ρυθμός της ταινίας μοιάζει σχεδόν ονειρικός. Παρακολουθώντας το Eyes Wide Shut, είναι σαν να ακούς κάποιον να σου ψιθυρίζει ένα μυστικό που δεν έπρεπε ποτέ να μάθεις. Κάθε σκηνή μοιάζει να κρύβει κάτι κάτω από την επιφάνειά της.

Για χρόνια, πολλοί αντιμετώπισαν την ταινία ως το τελευταίο εκκεντρικό έργο του Κιούμπρικ. Σήμερα, όμως, τόσο το φιλμ όσο και ο δημιουργός του επανεξετάζονται από θεατές σε ολόκληρο τον κόσμο.

Κάτι περισσότερο από μια απλή ταινία

Ο Τομ Κρουζ υποδύεται τον Δρ. Μπιλ Χάρφορντ, έναν επιτυχημένο γιατρό του οποίου ο τακτοποιημένος κόσμος αρχίζει να καταρρέει μέσα σε μία μόνο νύχτα. Καθώς περιπλανιέται στους σκοτεινούς δρόμους της Νέας Υόρκης, έρχεται αντιμέτωπος με έναν κρυφό κόσμο πλούτου, επιρροής και απαγορευμένης επιθυμίας. Βρίσκεται ξαφνικά στη θέση του ξένου που παρατηρεί μια κοινωνία η οποία λειτουργεί με τους δικούς της κανόνες.

Και εκεί είναι που το Eyes Wide Shut γίνεται πραγματικά ανησυχητικό. Δεν πρόκειται για μια ιστορία καταγγελίας. Είναι μια ιστορία οπτικής γωνίας. Ο Κιούμπρικ τοποθετεί τον θεατή απευθείας στη θέση του Μπιλ. Όπως η Ντόροθι που κοιτάζει πίσω από την κουρτίνα στον Μάγο του Οζ, έτσι κι εκείνος ανακαλύπτει έναν κόσμο που δεν ήταν ποτέ προορισμένος να δει.

Η ταινία βασίζεται χαλαρά στη νουβέλα Ονειρική ιστορία (Dream Story) του Άρθουρ Σνίτσλερ, που εκδόθηκε το 1926. Τα θέματα της επιθυμίας, των ταξικών διαχωρισμών, της ζήλιας, του πειρασμού και της κοινωνικής εξουσίας υπάρχουν εδώ και αιώνες.

Έπειτα έρχεται η σκηνή που όλοι θυμούνται: η τελετή με τις μάσκες. Δεν είναι ερωτική. Είναι ψυχρή, αποστασιοποιημένη και βαθιά ανατριχιαστική. Η ατμόσφαιρά της μοιάζει περισσότερο με ταινία τρόμου παρά με ιστορία ρομαντισμού. Μια φράση συνοψίζει ολόκληρη την ταινία: «Αν σου έλεγα τα ονόματά τους, δεν θα κοιμόσουν τόσο ήσυχος».

Στον πυρήνα του, το Eyes Wide Shut εξερευνά μια ιεραρχία χτισμένη πάνω στον πλούτο, τη μυστικότητα και την επιρροή. Το αν αυτό ερμηνεύεται κυριολεκτικά, συμβολικά ή ψυχολογικά παραμένει μέρος του διαχρονικού μυστηρίου της ταινίας.

Η εμμονή του Κιούμπρικ με την έρευνα

Ένας από τους λόγους που το Eyes Wide Shut συνεχίζει να γοητεύει το κοινό είναι η φήμη του Κιούμπρικ για την εξαντλητική του έρευνα. Σε όλη τη διάρκεια της καριέρας του βυθιζόταν σε βιβλία, έγγραφα, ιστορικά αρχεία και μαρτυρίες. Οι ταινίες του σπάνια προέκυπταν αποκλειστικά από τη φαντασία. Συνήθως βασίζονταν σε πραγματικές επιρροές.

Μελέτησε στρατιωτική στρατηγική για το Dr. Strangelove. Ερεύνησε την ψυχολογία, τη βία και την κοινωνική διαμόρφωση για «Το Κουρδιστό Πορτοκάλι» (A Clockwork Orange). Πέρασε χρόνια προετοιμάζοντας πολλά από τα έργα του πριν καν ξεκινήσουν τα γυρίσματα.

Ακριβώς εξαιτίας αυτής της φήμης, ορισμένοι θεατές πιστεύουν ότι οι μυστικές κοινωνίες και οι συγκεντρώσεις της ελίτ που παρουσιάζονται στο Eyes Wide Shut εμπνεύστηκαν από κάτι περισσότερο από τη μυθοπλασία. Άλλοι θεωρούν ότι η ταινία απλώς αντικατοπτρίζει διαχρονικά θέματα της ανθρώπινης ιστορίας.

Όπως και να έχει, το έργο του Κιούμπρικ προκαλεί εικασίες επειδή ο ίδιος σπάνια εξηγούσε τις προθέσεις του. Προτιμούσε να παρουσιάζει την ταινία και να αφήνει το κοινό να αναμετρηθεί μόνο του με το νόημά της.

Ο θάνατος ενός θρύλου

Μετά από μια μακρά και εξαντλητική διαδικασία μεταπαραγωγής, ο Κιούμπρικ παρέδωσε αυτό που θεωρείται ευρέως το τελικό μοντάζ του Eyes Wide Shut στη Warner Bros. Λίγες ημέρες αργότερα πέθανε από καρδιακή προσβολή σε ηλικία 70 ετών.

Η χρονική συγκυρία τροφοδότησε αμέσως τις εικασίες. Κάποιοι τη θεώρησαν μια τραγική σύμπτωση. Άλλοι την είδαν ως ακόμη ένα κομμάτι του μυστηρίου που περιβάλλει την ταινία.

Οι θεωρίες συνωμοσίας εμφανίστηκαν σχεδόν αμέσως, υποστηρίζοντας ότι ο Κιούμπρικ «φιμώθηκε» πριν προλάβει να αποκαλύψει κάτι επικίνδυνο. Καμία απόδειξη δεν έχει παρουσιαστεί ποτέ για να στηρίξει αυτούς τους ισχυρισμούς, όμως οι θεωρίες εξακολουθούν να αποτελούν μέρος της μυθολογίας της ταινίας.

Το μόνο βέβαιο είναι ότι ο Κιούμπρικ δεν πρόλαβε ποτέ να εξηγήσει δημόσια το τελευταίο του αριστούργημα. Έτσι, το κοινό περνά δεκαετίες προσπαθώντας να το αποκρυπτογραφήσει μόνο του.

Το μυστήριο του μοντάζ

Ένα ακόμη διαχρονικό μυστήριο αφορά τις φήμες ότι το Eyes Wide Shut τροποποιήθηκε μετά τον θάνατο του Κιούμπρικ. Ορισμένοι θαυμαστές πιστεύουν ότι αφαιρέθηκε σημαντικό υλικό ή ότι βασικά στοιχεία της ιστορίας άλλαξαν πριν από την κυκλοφορία. Άλλοι υποστηρίζουν ότι η κινηματογραφική έκδοση αντιπροσωπεύει ακριβώς το όραμα του δημιουργού.

Άνθρωποι που συμμετείχαν στην παραγωγή έχουν επανειλημμένα διαψεύσει τους ισχυρισμούς ότι η ταινία αλλοιώθηκε ουσιαστικά. Οι μόνες επιβεβαιωμένες αλλαγές αφορούσαν την προσθήκη ψηφιακών φιγούρων ώστε να καλυφθούν σκηνές με έντονο σεξουαλικό περιεχόμενο και να εξασφαλιστεί η κατάλληλη κινηματογραφική διαβάθμιση στις ΗΠΑ.

Παρόλα αυτά, οι φήμες επιμένουν. Ιστορίες για χαμένες σκηνές, εναλλακτικά φινάλε και υλικό που φέρεται να προχωρούσε ακόμη περισσότερο τα θέματα της ταινίας εξακολουθούν να κυκλοφορούν. Αν ισχύουν ή όχι, παραμένει άγνωστο.

Οι συνδέσεις με την πραγματικότητα

Οι αποκαλύψεις γύρω από τον Τζέφρι Έπσταϊν και τους συνεργάτες του άλλαξαν δραματικά τον τρόπο με τον οποίο πολλοί άνθρωποι ερμηνεύουν το Eyes Wide Shut. Για δεκαετίες, οι συζητήσεις σχετικά με δίκτυα κακοποίησης που συνδέονταν με ισχυρές ελίτ παρέμεναν στο περιθώριο. Μετά από έρευνες, δικαστικά έγγραφα και εκτενή δημοσιογραφική κάλυψη, τα θέματα αυτά πέρασαν στο επίκεντρο της δημόσιας συζήτησης.

Ως αποτέλεσμα, ορισμένοι θεατές άρχισαν να διακρίνουν παραλληλισμούς ανάμεσα στον φανταστικό κόσμο του Κιούμπρικ και σε πραγματικά σκάνδαλα που συνδέονταν με τον πλούτο, την επιρροή και την εκμετάλλευση. Χαρακτήρες που κάποτε έμοιαζαν υπερβολικοί άρχισαν ξαφνικά να φαίνονται πιο πιστευτοί. Σκηνές που παλαιότερα θεωρούνταν σουρεαλιστικές άρχισαν για κάποιους να μοιάζουν ανησυχητικά ρεαλιστικές.

Το αν ο Κιούμπρικ προέβλεψε μελλοντικές αποκαλύψεις ή απλώς εξερεύνησε διαχρονικά θέματα εξουσίας και διαφθοράς παραμένει θέμα ερμηνείας.

Πηγή: joblo.com