Γράφει η Ροδάνθη Λαβού-Κουρκούλη
 Πρόεδρος της Ένωσης Γυναικών Μονεμβάσιας «Οι Μονεμβασιώτισσες»

Η στενή διασύνδεση τουρισμού και πολιτισμού και ο διαχρονικός της χαρακτήρας, είναι βασική διαπίστωση. Ο τουρισμός και ο πολιτισμός είναι δύο έννοιες που συναρτώνται άμεσα μεταξύ τους, αλληλοσυμπληρώνονται και αποτελούν έναν ισχυρό συνδυασμό, τόσο σε επίπεδο οικονομικής δραστηριότητας, όσο και γνωριμίας και συμφιλίωσης των λαών. Υπάρχει μια διαχρονική σχέση τουρισμού και πολιτισμού, από την αρχαιότητα έως τη σύγχρονη εποχή.

Η Ελλάδα έχοντας πλέον απολέσει το πλεονέκτημα της ανταγωνιστικότητας, αποκτώντας επιπλέον τη «στάμπα» ενός μάλλον ακριβού προορισμού, δεν έχει παρά να στραφεί συστηματικά προς τη σωστή αξιοποίηση της πολιτιστικής κληρονομιάς, προκρίνοντας σταδιακά ένα τουριστικό μοντέλο για «λιγότερους και εκλεκτούς», που θα υποκαταστήσει εν πολλοίς εκείνο του μαζικού και άναρχου τουρισμού, που σωρεύει προβλήματα δίχως να δίνει προοπτικές.

Αποτελεί πια κοινή παραδοχή ότι ο τουρισμός «ήλιου και θάλασσας», ως μοντέλου ανάπτυξης, είναι ξεπερασμένος και μη βιώσιμος. Οι λόγοι που συντελούν στο ξεπέρασμά του είναι, μεταξύ άλλων, και οι εξής:

-Ο μεγαλύτερος ανταγωνισμός από φθηνότερους προορισμούς (Τουρκία, Κροατία κλπ.), δηλαδή από περιοχές που βρίσκονται ακόμα σε χαμηλή οικονομική ανάπτυξη.

-Η καταστροφή του περιβάλλοντος και η εκτεταμένη αστικοποίηση.

-Οι κοινωνικές και πολιτιστικές αλλαγές που γεννούν την ανάγκη για νέα τουριστικά προϊόντα.

-Οι αδύνατες και μάλλον δύσκαμπτες τοπικές οικονομίες εξαιτίας της τουριστικής «μονοκαλλιέργειας».

-Η περιορισμένη εποχικότητα και η πτώση του μέσου όρου των χρημάτων που δαπανούν οι τουρίστες.

-Από το άλλο μέρος, ο πολιτιστικός τουρισμός παρουσιάζεται ως μια βιώσιμη εναλλακτική προοπτική από κοινωνικής, περιβαλλοντικής και οικονομικής σκοπιάς. Απαιτεί, όμως, μεγαλύτερες επενδύσεις στην προετοιμασία, την έρευνα και την επικοινωνία, καθώς και μια στενή συνεργασία ανάμεσα στον δημόσιο και τον ιδιωτικό τομέα. Φυσικά, ο πολιτιστικός τουρισμός δεν αντιστρατεύεται τον τουρισμό «ήλιου και θάλασσας», αλλά αυτά τα δύο είδη τουρισμού είναι συμπληρωματικά.

Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Τουρισμού εκτιμά ότι ο πολιτιστικός τουρισμός αναπτύσσεται με ρυθμό 15% τον χρόνο και ότι το 37% όλων των διεθνών ταξιδιών περιλαμβάνει ένα πολιτιστικό στοιχείο. Από το άλλο μέρος, ο μαζικός τουρισμός αναπτύσσεται με ρυθμό μόνο 8% τον χρόνο.

Η «ζωντανή» προσέγγιση του πολιτισμού

Τα τελευταία χρόνια υπάρχει διεθνώς ένα συνεχώς αυξανόμενο ενδιαφέρον για τηλεοπτικά προγράμματα που έχουν σχέση με την ιστορία και τον πολιτισμό. Η αύξηση στην κυκλοφορία ανάλογων περιοδικών και βιβλίων είναι εντυπωσιακή, όπως και η αύξηση στις επισκέψεις σχετικών ιστοσελίδων στο διαδίκτυο. Τα στοιχεία αυτά δείχνουν και τις τάσεις στα ενδιαφέροντα όλο και μεγαλύτερου ποσοστού του πληθυσμού. Οδηγούν, όμως, και σε μεγάλες αλλαγές στον τρόπο που αντιμετωπίζεται η ιστορία και ο πολιτισμός.

Η παθητική προσέγγιση μνημείων και έργων τέχνης δεν είναι πια ικανοποιητική. Ο πολιτιστικός τουρίστας δεν ικανοποιείται από αυτό που μέχρι σήμερα έχουμε συνηθίσει στην Ελλάδα. Δεν είναι αυτός που θα επισκεφθεί ένα μουσείο για να δει έργα τέχνης, διαβάζοντας απλώς κάποιες λεζάντες (συνήθως κακογραμμένες και με τόσο μικρά γράμματα, που χρειάζονται γυαλιά για να διαβαστούν). Δεν είναι αυτός που θα επισκεφθεί έναν αρχαιολογικό χώρο, μαζί με ένα γκρουπ, ακούγοντας στα πεταχτά κάποιες κοινότυπες κουβέντες από ένα ξεναγό. Δεν είναι αυτός που αρκείται σε μερικά ονόματα που συνοδεύονται από αντίστοιχες χρονολογίες. (Ξέρει ήδη πολύ περισσότερα πριν έρθει).

Πολιτιστικός τουρίστας είναι αυτός που θέλει πραγματικά να καταλάβει έναν τόπο, που θέλει να νιώσει την ιστορία του. Είναι αυτός που θέλει να αισθανθεί ότι ζει μέσα σε έναν άλλο πολιτισμό, που θέλει την εμπειρία μιας πολιτιστικής «περιπέτειας». Είναι αυτός που θέλει να συγκρίνει το σήμερα με το χθες, να κατανοήσει τους λόγους των αλλαγών και της εξέλιξης.

Οι υποδομές του πολιτιστικού τουρισμού
Η ανάπτυξη του πολιτιστικού τουρισμού δεν μπορεί να γίνει απλώς με πρωτοβουλία κάποιων τουριστικών επιχειρηματιών που σχεδιάζουν μεμονωμένες δραστηριότητες. Απαιτεί τη συνεργασία του δημόσιου με τον ιδιωτικό τομέα σε τοπική βάση. Απαιτεί έναν οργανωμένο σχεδιασμό από την κοινότητα με ενεργοποίηση όλων των τοπικών παραγόντων. Ο σχεδιασμός αυτός, όμως, μπορεί και πρέπει να ενισχυθεί κεντρικά με κύριους φορείς τον ΕΟΤ και το Υπουργείο Πολιτισμού, ιδιαίτερα στην παραγωγή πολιτιστικών τουριστικών προϊόντων.

Βασικά εργαλεία για την ανάπτυξη του πολιτιστικού τουρισμού είναι οι νέες τεχνολογίες. Με σχετικά μικρό κόστος μπορούν να χρησιμοποιηθούν πολύ αποτελεσματικά σε όλα τα στάδια του σχεδιασμού: από την προβολή του τόπου για την προσέλκυση τουριστών μέχρι την παρουσίαση της πολιτιστικής κληρονομιάς και μέχρι την κατασκευή πολιτιστικών τουριστικών προϊόντων.

Ένα τέτοιο πολιτιστικό τουριστικό προϊόν προτείνουμε να οργανώσει η Ένωση Γυναικών Μονεμβασίας.

Πρόκειται για την οργάνωση μιας διεθνούς συνάντησης χωρών με παρόμοια τουριστικά μνημεία όπως το Κάστρο της Μονεμβασιάς. Το ιδιαίτερο Χαρακτηριστικό του Κάστρου της Μονεμβασιάς είναι ότι είναι το μοναδικό στην Ευρώπη που κατοικείται.

Υπάρχει έντονο ενδιαφέρον από χώρες με μεσαιωνικά κάστρα να ανταλλάξουν σχετικές πληροφορίες.

Μια τέτοια συνάντηση θα λειτουργήσει και σαν διαφήμιση της Μονεμβασιάς
Προτείνουμε τις εξής πόλεις για συνεργασία:

Γάνδη και Μπριζ (Bruge), Βέλγιο
Φλωρεντία, Βενετία (Ιταλία)

Χρειάζεται συνεργασία με αντίστοιχες Πρεσβείες. Ταυτόχρονα οργάνωση έκθεσης ειδών μεσαιωνικής τέχνης και οικιακής χρήσης μέσα στο Κάστρο.