Η πόλη - Φυσιογνωμία και δικαιώματα

Γράφει ο Παναγιώτης Τζουνάκος

Πέρασαν δύο χρόνια με τη νέα Δημοτική Αρχή της Σπάρτης. Χρόνος αρκετός για συμπεράσματα από τα πεπραγμένα, τα οποία αποτυπώνουν, προσδιορίζουν και οριοθετούν. Εκτός από τα αυτονόητα με την περιττή προβολή, στη μέχρι τώρα πορεία της δεν διακρίνονται ισχυρές παρεμβάσεις, και σοβαρές κινήσεις που θα αναδιατάξουν την πόλη προς όφελος των κατοίκων και των επισκεπτών της. Μια αδικαιολόγητη στασιμότητα παρατηρείται, που αντιβαίνει στις σύγχρονες ανάγκες, αλλά και στην ιστορία της, που την κάνει ξεχωριστή και παγκόσμια γνωστή.

Η πόλη με τη φυσιογνωμία της αντικατοπτρίζει όλες τις δραστηριότητες της καθημερινότητας. Συμπυκνώνει την προσπάθεια του ανθρώπου να διαμορφώσει τον χώρο που ζει, σύμφωνα με τις ανάγκες και τις επιθυμίες του. Είναι ο χώρος μέσα στον οποίο γίνονται σημαντικές κοινωνικές, οικονομικές και πολιτιστικές λειτουργίες. Είναι το πεδίο διαμόρφωσης των ανθρώπων που απαντάει στο ερώτημα, τι άνθρωποι θέλουμε να είμαστε, τι σχέσεις επιδιώκουμε μεταξύ μας, με τη φύση, με τις τεχνολογίες, με τις αισθητικές αξίες. Η μόρφωση του ανθρώπου από τη μικρή ηλικία έχει να κάνει με την επίδρασή του από τις τοπικές συνθήκες και το περιβάλλον, μέσα στο ποίο ζει και αναπτύσσεται. Η ψυχική, η πνευματική και η σωματική υγεία έχουν άμεση σχέση με την εικόνα της, την ευχάριστη διαμονή, την ομαλή και ελεύθερη κίνηση και την εύκολη πρόσβαση στα μνημεία της.

Αποτελεί κοινό αγαθό απαραίτητο για μια κανονική και αξιοπρεπή ζωή. Από εδώ προκύπτει το δικαίωμα όλων των κατοίκων μόνιμων και προσωρινών, Ελλήνων και αλλοδαπών να ζουν σε κανονικές συνθήκες, να παράγουν και να έχουν ασφαλείς και βιώσιμες υπηρεσίες. Ο Γάλλος φιλόσοφος και κοινωνιολόγος Ανρί Λεφέβρ υποστήριζε ότι «το δικαίωμα στην πόλη είναι μια κραυγή και μια απαίτηση, ένα μετασχηματισμένο και ανανεωμένο δικαίωμα στην αστική ζωή». Όλοι έχουμε το δικαίωμα να αλλάξουμε τους εαυτούς μας αλλάζοντας την πόλη σύμφωνα με τις ανάγκες και τις επιθυμίες μας. Όλοι έχουμε το δικαίωμα για ελεύθερη πρόσβαση στον αστικό χώρο, να συναθροιζόμαστε, να απολαμβάνουμε, να διαμαρτυρόμαστε, να αντιδρούμε, να απαιτούμε. Γιατί ο χώρος είναι δικός μας, είναι η δική μας έκφραση, η δική μας απεικόνιση, ο τόπος της ζωής μας. Γιατί η πόλη είμαστε όλοι εμείς.

Είναι γενική η παραδοχή ότι η Σπάρτη δεν έχει πάει μπροστά. Μια στατική, παθητική, συγκεκριμένη και περιορισμένη κουλτούρα έχει επικρατήσει, ίσως και επιβληθεί. Μια νοοτροπία με παλιά υλικά αναδύεται από τοπικούς παράγοντες, οι οποίοι προσπαθούν να αυτοπροσδιοριστούν, ως οι άξιοι και οι μοναδικοί συνεχιστές της ιστορίας των αρχαίων Σπαρτιατών. Διαχωριστικές γραμμές παρατηρούνται όσον αφορά τη μονοπώληση του γνήσιου πατριωτισμού και της τοπικής συνείδησης παραβλέποντας το γεγονός ότι όσα θετικά έγιναν στο παρελθόν ήταν απόρροια συνεργασιών, συνασπισμών και συμμαχιών. Και αν αυτά γίνονται, χωρίς ίσως κάποιοι να τα κατανοούν, ένα είναι βέβαιο, ότι η σημερινή στασιμότητα και για άλλους η καθίζηση δεν είναι άμοιρη πεποιθήσεων, συμπεριφορών, ευθυνών, στάσεων και πρακτικών. Η εξάλειψη των αντιλήψεων αυτών και η ολόπλευρη αντιμετώπιση με ανοιχτούς ορίζοντες θα έχουν ευεργετικές επιδράσεις και επωφελείς εξελίξεις για την πόλη και τους κατοίκους της.

Ο καθηγητής του ΕΜΠ Θάνος Βλαστός συγκοινωνιολόγος - πολεοδόμος μας εξηγεί ότι μια πόλη μπορεί να γίνει φιλικότερη προς τους κατοίκους και το περιβάλλον με μείωση των κυκλοφορούντων οχημάτων, με τη δημιουργία νέων δημόσιων χώρων, αλλά και τη διεύρυνση των υφισταμένων με περιμετρικές πεζοδρομήσεις, με τον περιορισμό των ταχυτήτων, την απόδοση σημαντικού ρόλου στο περπάτημα, στο ποδήλατο και στη δημόσια συγκοινωνία και με παράλληλη συρρίκνωση του ρόλου του αυτοκινήτου στην καθημερινότητά μας.

Ήρθε η ώρα της πραγματικής ανάπλασης της πόλης. Να γίνουν επί τέλους οι θεωρίες πράξη. Η βαριά πληγωμένη Παλαιολόγου, από τη Θερμοπυλών ως την Όθωνος Αμαλίας να απαλλαγεί τελείως από τα οχήματα. Να διατηρηθούν τα υφιστάμενα παρτέρια, να δημιουργηθούν κι άλλα και η υπόλοιπη να δενδροφυτευθεί και να πεζοδρομηθεί. Να προστεθούν υπαίθρια άνετα καθίσματα, πολυεστερικά συντριβάνια με σύγχρονα φωτιστικά LED και στήλες με αποφθέγματα από την πλούσια ιστορία της πόλης. Και εκθέσεις βιβλίων, λουλουδιών, ζωγραφικής, φωτογραφίας, γλυπτών κ.λπ. σημεία πώλησης εφημερίδων, ελεύθερο Internet και θέσεις φόρτισης κινητών. Να ακολουθήσει η ίδια διαδικασία και για το τμήμα της Λυκούργου από την Αγησιλάου ως τον Άγιο Νίκωνα. Η ενοποίηση του κήπου του Μουσείου με το πάρκο του ΟΤΕ θα προσθέσει έναν ευρύτερο χώρο αναψυχής στο κέντρο της πόλης. Και βέβαια η ανάδειξη του αρχαιολογικού χώρου, η αναστήλωση του αρχαίου θεάτρου, η μεταφορά σε μόνιμη θέση της Λαϊκής αγοράς έξω από το κέντρο της πόλης (βλ. Καλαμάτα), η ανάπλαση του λόφου του Ξενία κ.λπ. Τα τραπεζοκαθίσματα από τα στενά πεζοδρόμια να μαζευτούν, γιατί δεν έχει κανείς το δικαίωμα να εμποδίζει την ελεύθερη διέλευση των πεζών, των ατόμων με αναπηρία και των ηλικιωμένων. Να απομακρυνθούν τα φελιζόλ της ασπίδας και της περικεφαλαίας από τις εισόδους της πόλης και ο γονατιστός πολεμιστής από την πλατεία και να μεταφερθεί εκεί το άγαλμα του Λυκούργου, από τον περιβάλλοντα χώρο της Μητρόπολης. Η Παλαιολόγου να πάρει τη θέση της Λυκούργου που οδηγεί στο Παλαιολόγιο και τον Μυστρά, η Λεωνίδου (Λεωνίδα) τη θέση της Παλαιολόγου και η Λυκούργου τη θέση της Λεωνίδου.

Οι αρμόδιοι έχουν τον λόγο. Η στασιμότητα και η απραξία δεν έχουν θέση. Τα μειδιάματα και τα χαμόγελα που κατά διαστήματα σκορπίζονται εύκολα και αβίαστα και τα πρόσφατα χιλιάδες λαμπιόνια με τους τεράστιους πλαστικούς αγιο-Βασίληδες δεν έχουν βάθος. Η ζωή περιμένει ποιοτική αναβάθμιση και αληθινό φως και να είστε σίγουροι ότι η ίδια θα σας το πιστώσει. Αφού «Το της πόλεως όλης ήθος ομοιούται τοις άρχουσιν …» Ισοκράτης, προς Νικοκλέα.

Μετά από τη διεθνή αμερικανική τρομοκρατία, τις απαράδεκτες δηλώσεις του Έλληνα πρωθυπουργού και την εμπλοκή του Ερντογάν παντού, μήπως, θα πρέπει να αρχίσουμε να κατασκευάζουμε καταφύγια πολέμου και στη Σπάρτη;