Moνεμβάσια: Σοβαρές ενστάσεις από τον Συνήγορο του Πολίτη για την κατασκευή του τελεφερίκ

ΜΟΝΕΜΒΑΣΙΑ. Τα φώτα έσβησαν στη Μονεμβασιά, τα drones καταλάγιασαν και τα προβλήματα αναδύονται απειλητικά. Η Ανεξάρτητη Αρχή «Συνήγορος του Πολίτη» στο πλαίσιο των αρμοδιοτήτων της εξετάζει, αναφορά (με κωδικό υπόθεσης 398426) του Συλλόγου Φίλων Μονεμβασιάς σχετικά με θέματα που αφορούν την προστασία του φυσικού και πολιτιστικού περιβάλλοντος και του τοπίου της Μονεμβασιάς, κατά την εκτέλεση έργων εγκατάστασης εναέριου αναβατορίου/ τελεφερίκ.

Όπως προκύπτει από τον Συνήγορο του Πολίτη δεν έχουν ληφθεί τα απαραίτητα μέτρα για την προστασία εργαζόμενων και πολιτών στο εργοτάξιο του τελεφερίκ. Εντοπίζονται βλάβες σε έργα προστασία και ρηγματώσεις στο ανάγλυφο του Βράχου ενω έχουν κατολισθήσει μεγάλοι όγκοι βράχων στα πρανή. Η έναρξη των εργασιών άνευ μέτρων προστασίας, τα οποία, ήδη, είχαν προταθεί στη βραχομηχανική μελέτη, η οποία αποτελούσε τμήμα της προμελέτης του έργου, θέτουν σε κίνδυνο την σωματική ακεραιότητα πολιτών και εργαζομένων.

Οι διαπιστώσεις του Συνηγόρου του Πολίτη

Κατά την επιτόπια επίσκεψη προσωπικού του Συνηγόρου του Πολίτη, στις 10.07.26, στον παραδοσιακό οικισμό της Μονεμβάσιας και στη θέση που εκτελούνται τα έργα εγκατάστασης του τελεφερίκ, κατόπιν μακροσκοπικής παρατήρησης, διαπιστώθηκαν τα ακόλουθα:

• Σε πολλά σημεία του βράχου, πλησίον και υπέρ του οικισμού, έχουν τοποθετηθεί μεταλλικά πλέγματα συγκράτησης καταπτώσεων βράχων, ενώ έχουν γίνει βραχομηχανικές στερεώσεις με μεταλλικά πλέγματα, σε σημεία υπέρ του οικισμού.
• Εντούτοις, στη θέση εκτέλεσης του έργου δεν έχουν ληφθεί παρόμοια μέτρα, ήτοι δεν έχουν πραγματοποιηθεί βραχομηχανικές στερεώσεις, ούτε έχουν τοποθετηθεί πλέγματα που θα συγκρατήσουν πιθανή κατάπτωση βράχων.
• Τονίζεται ότι σε λίγα μέτρα απόσταση από τη θέση του έργου, και προς τον οικισμό, είναι τοποθετημένη τριπλή σειρά από μεταλλικά πλέγματα συγκράτησης, τα οποία ανά σημεία έχουν υποστεί κάποιες βλάβες στις δοκούς έδρασής τους, πιθανά από πτώση βράχων.
• Η καρστική γεωμορφή στο σύνολό της παρουσιάζει έντονες διαβρώσεις/ ρηγματώσεις και σε διάφορες θέσεις έχουν κατολισθήσει μεγάλοι όγκοι βράχων στα πρανή. Η εικόνα αυτή είναι έντονη και στην έκταση εκτέλεσης του έργου.
• Η μακροσκοπική εικόνα παρατήρησης του βράχου οδηγεί στην πιθανολόγηση ότι οι εκσκαφές, τα πρόσθετα φορτία και οι δονήσεις κατά την εκτέλεση του έργου, είναι πιθανό να επιβαρύνουν περαιτέρω τη στατικότητα αυτού.
• Οι εργασίες, κατά το χρόνο της επίσκεψης, παρατηρήθηκε ότι είχαν εκτελεστεί σε δυο επίπεδα καθ’ ύψος (περί τα 4 μέτρα διαφορά). Στο πρώτο επίπεδο, το οποίο ήταν ορατό από το δρόμο, έχουν πραγματοποιηθεί εκχωματώσεις και εκβραχισμοί με σκαπτικό μηχάνημα, ενώ έχουν αποκαλυφθεί δυο αρχαίες δεξαμενές.
• Δυο μηχανήματα έργου βρίσκονταν στο χώρο, αλλά δεν εκτελούνταν εργασίες.
• Ο δρόμος έχει περιοριστεί σε μια λωρίδα και έχει τοποθετηθεί φανάρι για τη ρύθμιση της κυκλοφορίας των οχημάτων.
• Οι πεζοί διέρχονται στο πλάι του δρόμου, όπου έχουν τοποθετηθεί μεταλλικά εμπόδια για την προστασία τους από τα οχήματα.

Σε κίνδυνο η σωματική ακεραιότητα πολιτών και εργαζομένων

Ως προκύπτει από την υπ’ αριθμ.: 6/2026 απόφαση του ΣτΕ, είχε πραγματοποιηθεί βραχομηχανική μελέτη τον Ιούνιο του 2022, στην οποία αναφέρονταν, μεταξύ άλλων, τα εξής «διαπιστώθηκε τα παρακατακόρυφα πρανή (ύψους περίπου 50 m) δομούνται από ασβεστολιθικούς σχηματισμούς οι οποίοι είναι έντονα τεκτονισμένοι με ανοικτές ασυνέχειες και τοπικά καρστικούς αγωγούς και διάκενα… Στο πλαίσιο εκπόνησης της παρούσας μελέτης, διαπιστώθηκαν κατά την αξονική πορεία του αναβατορίου επισφαλή τμήματα βραχόμαζας, κάποια από αυτά μεγάλου όγκου, και τα οποία κινδυνεύουν με απόσπαση και ολίσθηση/αναπήδηση να οδηγηθούν στα κατάντη. Σε κάποιες από τις επισφαλείς μάζες θεμελιώνεται το περιμετρικό τείχος, οπότε σε περίπτωση απόσπασης θα υπάρξει αλυσιδωτή κατάπτωση τμημάτων του τείχους… Όπως διαπιστώθηκε από την επιτόπου έρευνα, σε κανένα σημείο των πρανών ή του περιμετρικού τείχους δεν έχει γίνει εφαρμογή ενεργητικών μέτρων προστασίας και τα μόνα μέτρα προστασίας αφορούν δύο μεταλλικούς φράχτες ανάσχεσης, εκ των οποίων ο ένας είναι παλαιός ενώ ο άλλος κατασκευής Ιουνίου 2022. Και οι δύο φράχτες κινούνται παράλληλα με σχεδόν ταυτόσημο τέλος πριν το σημείο των κατασκευών του αναβατορίου και ως εκ τούτου δεν παρέχουν καμία εξασφάλιση έναντι καταπτώσεων για την περιοχή του έργου. ... Ο εντοπιζόμενος κίνδυνος είναι στην περιοχή εκκίνησης, στη βάση του πρανούς όπου για την προστασία των εργαζομένων και των επιβατών θα πρέπει να εφαρμοστούν μέτρα προστασίας έναντι καταπιπτόντων/ολισθαινόντων βραχωδών μαζών και λιθόπλινθων. Για την εξασφάλιση του έργου προτείνεται η λήψη παθητικών μέτρων προστασίας (κατασκευή φράκτη προστασίας, πλέγματα) σε θέσεις και διάταξη που θα διαστασιολογηθούν σε φάση οριστικής βραχομηχανικής μελέτης».

Επίσης, σύμφωνα με την ίδια ως άνω απόφαση του ΣτΕ, η ΕΦΑ Λακωνίας, υποστήριξε ότι από την ειδική βραχομηχανική μελέτη προκύπτει, σαφώς, η αναγκαιότητα να ληφθεί μέριμνα, αμέσως, τόσο για τη στερέωση των βραχωδών πρανών στην περιοχή ανάπτυξης του έργου, όσο και των τμημάτων του τείχους που υπέρκεινται αυτών.

Τα ανωτέρω ευρήματα επιβεβαιώνονται τόσο από την εικόνα που παρουσιάζει σήμερα ο βράχος ως προς την ποιότητά του, όσο και από όλα τα έργα βραχομηχανικών στερεώσεων, τα οποία έχουν πραγματοποιηθεί για τη δημόσια ασφάλεια, υπέρ του οικισμού. Η υπ’ αριθμ.: 85/29.06.26 απόφαση του ΔΣ του Δήμου Μονεμβάσιας, καταλήγει στο εξής: «..για την ολοκλήρωση των εκσκαφών απαιτείται η χρήση εκσκαπτικών μέσων μεγαλύτερης ισχύος, γεγονός που, ενόψει της επικινδυνότητας του πρανούς και των απαιτούμενων μέτρων ασφάλειας, προϋποθέτει την προηγούμενη ολοκλήρωση των εργασιών βραχοπροστασίας και αποκατάστασης της ευστάθειας του πρανούς». Για τον ως άνω λόγο, εγκρίθηκε, με την 139/13.07.26 απόφαση της ΔΕ του Δήμου, η σύναψη προγραμματικής σύμβασης για μόνιμα μέτρα βραχοπροστασίας στο πλαίσιο εκτέλεσης του επίμαχου έργου.

Ο Συνήγορος του Πολίτη συμπεραίνει ότι πριν την έναρξη εκτέλεσης του έργου και για την ολοκλήρωση αυτού, σύμφωνα με τις εκπονηθείσες μελέτες και κατά την κοινή εμπειρία, για λόγους δημόσιας ασφάλειας, θα έπρεπε να είχαν προηγηθεί έργα βραχομηχανικών στερεώσεων και συγκράτησης καταπτώσεων βράχων. Η έναρξη των εργασιών άνευ μέτρων προστασίας, τα οποία, ήδη, είχαν προταθεί στη βραχομηχανική μελέτη, η οποία αποτελούσε τμήμα της προμελέτης του έργου, θέτουν σε κίνδυνο την σωματική ακεραιότητα πολιτών και εργαζομένων, ενώ σε κάθε περίπτωση, ως αναγκαίος όρος υλοποίησης του έργου θα έπρεπε να είχε τεθεί η πρόταξη των βραχομηχανικών εργασιών στερέωσης/ ασφάλισης της θέσης, πριν την έναρξη οιασδήποτε εργασίας.

Τα αιτήματα του Συνηγόρου του Πολίτη

• Να λάβουμε αιτιολογημένες απαντήσεις στην προηγούμενη υπ’ αριθμ.: 398426/47887/25.06.26 επιστολή του Συνηγόρου του Πολίτη, συνοδευόμενες από τα σχετικά στοιχεία του φακέλου του έργου (οριστικές μελέτες κλπ). Τονίζεται ότι το θέμα της παράλειψης έκδοσης Οικοδομικής Άδειας (ΟΑ) για το έργο, αποτελεί μείζον ζήτημα, για το οποίο δεν έχει ληφθεί καμία ενημέρωση μέχρι σήμερα.
• Να μας ενημερώσετε για την τήρηση των όρων της υπ’ αριθμ. 304767/06.07.26 απόφασης του ΚΑΣ από τον Ανάδοχο του έργου.
• Να μας γνωστοποιήσετε οιοδήποτε νεότερο αναφορικά με την πορεία του έργου.
• Σε κάθε περίπτωση, να μη συνεχιστούν οι εργασίες, πριν υλοποιηθούν όλα τα αναγκαία μέτρα για την ασφάλεια των πολιτών και πριν εξεταστεί η νομιμότητα εκτέλεσης του έργου, σχετικά με την έκδοση ΟΑ.