Γράφει η Ειρήνη Κοκκορού – Κοινωνική Λειτουργός

Παιδιά και χελιδόνια είναι στενά συνδεδεμένα από την αρχαία εποχή. Για να γιορτάσουν τον ερχομό τους και την αρχή της Άνοιξης ,τα παιδιά ξεχύνονταν στους δρόμους την 1η ή την 21η Μαρτίου (που είναι η εαρινή ισημερία), κρατώντας στα χέρια τους μια χελιδόνα. Μια κατασκευή με ένα ομοίωμα χελιδονιού που περιστρέφεται στην κορυφή, στολισμένη με φύλλα κισσού, κουδουνάκια ή πολύχρωμα χαρτιά. Πήγαιναν από σπίτι σε σπίτι και τραγουδούσαν :

Ήρθε , ήρθε χελιδόνα/ήρθε κι άλλη μελιηδόνα,

κάθισε και λάλησε/και γλυκά κελάηδησε :

Μάρτη, Μάρτη μου καλέ,/και Φλεβάρη φοβερέ,

κι αν φλεγίσεις κι αν τσικνίσεις /καλοκαίρι θα μυρίσεις.

Κι αν χιονίσεις , κι αν κακίσεις,/πάλιν άνοιξη θ' ανθίσεις.

Θάλασσαν επέρασα,/τη στεριάν δεν ξέχασα,

κύματα κι αν έσχισα , / έσπειρα ' κονόμησα.

Έφυγα κι αφήκα σύκα/ και σταυρόν και θημωνίτσα.

Κι ήρθα τώρα κι ηύρα φύτρα/κι ηύρα χόρτα, σπάρτα, βλίτρα,

βλίτρα, βλίτρα, φύτρα, φύτρα.

Συ, καλή νοικοκυρά, / έμπα στο κελάρι σου,

φέρ' αυγά περδικωτά / και πουλιά σαρακοστά.

Όρισεν ο δάσκαλος / κι ο Θεός που τα ' δωκε

ν΄αγοράσουμε οχτώ,/ να πουλούμε δεκοχτώ,

να κερδαίνουμε τριάντα,/ διάφορα μεγάλα πάντα.

Και στο σπίτι και στη χώρα / μέσα δω που ' ρθαμε τώρα,

μέσα γειά , μέσα χαρά, / στον αφέντη , στην κυρά,

στα παιδιά και στους γονείς,/σ΄όλους τους ,τους συγγενείς.

Μέσα Μάρτης, έξω ψύλλοι,/'εξω οχτροί , σας τρών΄οι σκύλοι.

Μέσα φίλοι, μέσα φτήνια, / και χαρές, χοροί, παιχνίδια,

και εφέτος και του χρόνου,/και του χρόνου κι άλλα χίλια.

Και τα παιδιά των βυζαντινών δεν πήγαιναν πίσω στα χελιδονίσματα. Ένα τέτοιο χελιδόνισμα έχει διασωθεί σε χειρόγραφο του 12 αι.

Οικοδεσπότα , χαίρε, χαίρε μετά πάντων

Ο καιρός εισήλθε καρποφορούντα και αγαλλιούντα

φύγε, φύγε φεβρουάρης , ο μάρτης σε διώκει

Άρξωμεν πρώτον ειπείν

χαίετε πάντες ώδε χελιδώ χελιδώ.

Γεωργείται γεωργός κατά πάντα ενθυμεί.

Δια ύδωρ και πηλού πύργον οικοδόμησα

.........................................................

Έξω φεβρουάρης, έξω ο μάρτης/ανέτειλε το έαρ.

Πιο κοντά στο νεότερο χελιδόνισμα φαίνεται το αρχαίο. Το έχει διασώσει ο συγγραφέας Αθήναιος ( 2ος αι. μ.Χ)

Ήλθ΄, ήλθε χελιδών/ καλάς ώρας άγουσα

και καλούς ενιαυτούς/ επί γαστέρα λευκά, επί νώτα μέλαινα.

Παλάθαν συ προκύλει/ εκ πίονος οίκου

οίνου τε δέπαστρον,/τυρών τε κάνυστρον.{...}

Άνοιγ΄άνοιγε ταν θύραν /χελιδόνι.

Ου γαρ γέροντες εσμέν,/αλλά παιδία.

Στη μετάφραση τους στη νεότερη ελληνική γλώσσα:

Ήρθε, ήρθ΄η χελιδόνα /φέρνοντας καλοκαιριά

και καλή χρονιά,/στην κοιλιά της άσπρη /και στη ράχη μαύρη.

Πέταξε μας μια αρμαθιά /απ΄το πλούσιο σπίτι σου

και μια κούπα με κρασί/ και πανέρι με τυρί.

Άνοιγ΄άνοιγε την πόρτα στη χελιδόνα.

Γέροντες δεν είμαστε, είμαστε παιδιά.

Το παλιό αυτό έθιμο της χελιδόνας αναβίωσαν τα παιδιά του νηπιαγωγείου Παιδόραμα στη Σπάρτη. Οι κεντρικοί οδοί Κ. Παλαιολόγου και Λυκούργου γέμισαν με τις χαρούμενες φωνές των παιδιών. «Ντελάληδες» της Άνοιξης και του ερχομού των χελιδονιών! Με την χειροποίητη χελιδόνα τους και ιδιόφωνα μουσικά οργανάκια βγήκαν από το σχολειό να «λαλήσουν» τα κάλαντα της Άνοιξης!

Με αφορμή την Παγκόσμια Ημέρα Ποίησης που συμπίπτει με την 21 Μαρτίου (ημέρα εαρινής ισημερίας) τα παιδιά μαζί με τα χελιδονίσματα , μοίρασαν στους περαστικούς ποιήματα που τα είχαν χρωματίσει με τις ζωγραφιές τους. Κάθε ποίημα και μια μοναδική, ξεχωριστή ζωγραφιά! Έτσι μοναδικές και ξεχωριστές ήταν και οι αντιδράσεις των περαστικών. Αμηχανία, συγκίνηση, χαρά, έκπληξη, αδιαφορία, επιφυλακτικότητα, τρυφερότητα, θαυμασμός.

Όλα ανακατεύονταν! Συναισθήματα, τιτιβίσματα, παιδικές φωνές ,ποιήματα, ζωγραφιές! Η Ποίηση μύρισε Άνοιξη και βγήκε βόλτα στην πόλη! Θάρρεψε πως τέτοια εποχή ,τα παράθυρα και τα φυλλοκάρδια είναι ολάνοικτα.

“Βαδίζεις σε μια έρημο. Ακούς ένα πουλί που κελαηδάει. Όσο κι αν είναι απίθανο να εκκρεμεί ένα πουλί στην έρημο, ωστόσο εσύ είσαι υποχρεωμένος να του φτιάξεις ένα δέντρο. Αυτό είναι το ποίημα.” (Κική Δημουλά).

Σε αυτή την "έξοδο" των ποιημάτων στην πόλη, βιώσαμε τον στίχο αυτό , της ποιήτριας Κ. Δημουλά σε όλο το εύρος του.

Συναντήσαμε και την "έρημο" και το "πουλί" και τι ελπιδοφόρο που τα παιδιά τα οδηγούσε η χαρά τους και επέμεναν να φτιάχνουν "ένα δέντρο", όπου περνούσαν! Μοιράζοντας ποιήματα και τις ζωγραφιές τους και τραγουδώντας έφεραν την Άνοιξη, ακόμα και στα πρόσωπα που είχε ξεμείνει ο Χειμώνας.