Γράφει ο Παναγιώτης Κομνηνός,
Δικηγόρος

Από παλιά εμείς οι Λάκωνες είμαστε ικανοί για ευχάριστα και για δυσάρεστα. Για πολλά και για λίγα. Που άλλοτε συμπορεύονται με τον πολιτισμό μας και τον σηκώνουν ψηλά. Και άλλοτε τον υπονομεύουν και τον εκθέτουν.
Χαιρόμαστε για τα καλά που συμβαίνουν στον τόπο μας. Που αναδεικνύουν και προβάλλουν την ιστορία του. Που έστω και δειλά-δειλά ανακαλύπτουν τον πολιτισμικό και οικονομικό πλούτο του. Που υπάρχουν άνθρωποι οι οποίοι καινοτομούν στην παραγωγή και στην προώθηση των αγροτικών προϊόντων. Ενώ κάποιοι άλλοι με τις σύγχρονες ιδέες και τις πρακτικές τους συντάσσουν και ανασυντάσσουν τις τουριστικές προοπτικές από την μια ως την άλλη άκρη του νομού.

Νοιώθουμε τυχεροί και περήφανοι που ζούμε και βρισκόμαστε κοντά στη Σπάρτη, τον Μυστρά, την Μάνη, την Μονεμβάσια και σε τόσους άλλους ξεχωριστής ιδιαιτερότητας και σημασίας τόπους, που όχι μόνο προσδιορίζουν την ιστορική μας ταυτότητα αλλά και που πολλά απ’ αυτά σφραγίζουν το διαβατήριό μας προς το μέλλον.
Όμως, και παρά ταύτα, δεν παύει να είμαστε και εμείς, όσο ένα κλικ του χρόνου, μέσα στη διαχρονική ασπρόμαυρη εικόνα της συνεχόμενης μεγάλης πατρίδας, που φαντάζει «όμορφη και παράξενη» στους στίχους του «Ήλιου του Ηλιάτορα» του Οδ. Ελύτη. Μία ίδια μικρή διαδρομή στα βήματα «των Περιηγήσεων» του Γ. Σεφέρη στην Ελλάδα, που απ’ όπου και αν περνούσε «τον γέμιζε με πίκρα».

«Παράξενη πατρίδα» ο ένας. «Πίκρα από την Ελλάδα» ο άλλος. Το είπαν έτσι αλληγορικά για να μην μας κακοκαρδίσουν και δυσαρεστήσουν, αφού στην πραγματικότητα εμείς είμαστε εκείνοι, που πληγώνουμε τον τόπο μας, την πατρίδα μας; Το είπαν έτσι σε παράφραση ενός εσώτερου λόγου τους, γιατί ήθελαν να δώσουν ξεχωριστή διάσταση στη διαφορετικότητα ή αντίθετα στην απόλυτη ταύτισή μας με τη πατρίδα;

Όπως και να το εννοούσαν, κατά βάθος χάρη μας έκαναν. Οι φωνές των ποιητών ακόμη και οι αλληγορικές είναι κραυγές ασήγιαστης αγωνίας αλλά και αλήθειας. Αρκεί να μπορούμε εμείς οι υπόλοιποι να τις αποκωδικοποιούμε σωστά.

Αν ο διαχρονικός Σεφέρης ξεκινούσε τώρα ένα ταξίδι στην Ελλάδα και έφτανε μέχρι και τον τόπο μας, στις «Περιηγήσεις του» ίσως πάλι από ποιητική διακριτικότητα να πικραινόταν αλληγορικά από τη Λακωνία και όχι από τους Λάκωνες, επιθυμώντας ίσως έτσι με το πνευματικό κύρος του να μας εξαγνίσει από τις ενοχές μας.

Ερχόμενος από Τρίπολη προς Σπάρτη και προς τα ενδότερα του νομού, θα «πικραινόταν» διαπιστώνοντας μικρά και μεγάλα δείγματα της περιβαλλοντικής μας υποκρισίας και της ωχαδελφίστικης αδιαφορίας μας. Μεγάλες ποσότητες πλαστικών και άλλων αντικειμένων. Διάσπαρτα δεξιά κι αριστερά στα ρείθρα των οδικών αξόνων. Σκελετοί κατεστραμμένων αυτοκινήτων και άλλων εγκαταλειμμένων μηχανημάτων. Πραγματική εικόνα ντροπής.

Αμέτρητα τσίγκινα και τσιμεντένια εικονοστάσια, ξεχασμένα ακόμη και από τις τοπικές μνήμες και το σεβασμό παλαιών άτυχων συμβάντων. Αφημένα στη λήθη και στην αδιαφορία κυρίως όσων παράνομα κάποτε τα τοποθέτησαν, έτσι που η κατάσταση πολλών απ’ αυτά σήμερα να συνιστά ασέβεια στα χριστιανικά σύμβολα αλλά και προσβολή του θρησκευτικού συναισθήματος των διερχομένων.

Ακαλαίσθητες παράγκες πώλησης αγροτικών προϊόντων στις παρυφές των δρόμων, εγκαταλειμμένες και μη. Με κουρέλια υλικά και άχρηστα πλαστικά να ανεμίζουν το τυχαίο εμπορικό γούστο, όσων κάνουν ό,τι τους αρέσει, όπως τους αρέσει και όπου τους αρέσει.

Πιό κάτω στα εσώτερα της Σπάρτης αλλά και των άλλων οικιστικών κέντρων του νομού, ο διαχρονικός ποιητής θα κουνούσε με θλίψη το κεφάλι του.

Μοτοποδήλατα παντός είδους να κινούνται στους κεντρικούς δρόμους, κάνοντας φοβερό θόρυβο χωρίς σεβασμό στην κοινή ησυχία, οδηγούμενα συνήθως από νεαρούς και από ανήλικα παιδιά, που πολλά απ’ αυτά δίχως κράνος, ασφαλιστική κάλυψη και δίχως άδεια ικανότητας οδηγού αφ’ ενός και κυρίως να θέτουν τη σωματική τους ακεραιότητα υπό άμεση διακινδύνευση και αφ’ ετέρου να φτάνουν σε ακραία επίπεδα τα ντεσιμπέλ της ηχητικής ρύπανσης.

Στα πολυκαταστήματα τροφίμων κυρίως, τα τοπικά προϊόντα να παραμένουν σε δεύτερη μοίρα. Προτιμούνται οι μπανάνες, τα αβοκάντο της Ν. Αμερικής, το σογιέλαιο της Κίνας, οι κρέμες γάλακτος Ολλανδίας, τα τυριά Γαλλίας κ.α. Το λάδι, τα πορτοκάλια μας και άλλα τοπικά είδη διατροφής να παραμένουν στα αζήτητα.

Θα διαπίστωνε έκπληκτος την έλλειψη στοιχειώδους οδηγικού πολιτισμού των οδηγών τροχοφόρων οχημάτων και μία πρωτόγνωρη επιθετική οδηγική συμπεριφορά. Με παράνομους ακροβατισμούς σε ξεθωριασμένους από την αδιαφορία δρόμους, με ανοικτές λακκούβες που χάσκουν επικίνδυνες, για να θυμίζουν το υπαρκτό «χάσμα νόμου», που εξηγεί την ύπαρξή τους.

Αμέτρητες «γκράφιτι» και μη αναφορές, προεχόντως στις λεγόμενες θύρες 7 και 13. Ακαλαίσθητες, με βρώμικο λεκτικά περιεχόμενο, πάνω σε προτομές, σε κτίρια ιδιωτών και του Δημοσίου. Σε τοίχους σχολείων. Σε πινακίδες οδικής κυκλοφορίας. Ένα αισθητικό αίσχος. Ηχηρή αναφορά υπέρ του ελληνικού ποδοσφαιρικού υποπολιτισμού.

Πολλές επιχειρήσεις υγειονομικού ενδιαφέροντος να λειτουργούν τριτοκοσμικά από πλευράς υγιεινής και εξυπηρέτησης των πελατών τους. Σε κάποιες άλλες τα προσφερόμενα είδη να προσφέρονται σε τιμές υψηλότερες απ’ ότι σε άλλες περιοχές της χώρας, που είναι τόποι προορισμού επισκεπτών. Σερβιτόροι, περιποιητές και παρασκευαστές με απαράδεκτη περιβολή και εμφάνιση. Δείγματα σύγχυσης μεταξύ επαγγελματικής σοβαρότητας και βιοποριστικής προχειρότητας που δρουν ανασχετικά στην προσδοκώμενη ωφελιμότητα από τις υπαρκτές δυνατότητες του νομού.

Στη Σπάρτη θα βρισκόταν μπροστά σε ένα, εν δυνάμει απρόβλεπτων διαστάσεων και επαπειλούμενων συνεπειών, κοινωνικό πρόβλημα.

Εκατοντάδες Τσιγγάνοι ή Αθίγγανοι ή Ρομ ή Ρομά να απλώνονται σαν ανθρώπινη πλημμυρίδα από τις πλαστικές παράγκες – ανθρώπινες χωματερές – της όχθης του Ευρώτα σε ολόκληρη την πόλη και τα γύρω χωριά μέχρις και τον υπόλοιπο νομό.

Ταλαιπωρημένοι από τις παντοειδείς κακουχίες. Εριστικοί, άεργοι και άνεργοι. Πολλοί ζουν και κινούνται στο περιθώριο του νόμου και πέρα από τις γραμμές των ανοχών των υπόλοιπων πολιτών. Μιά ασχήμια αισθητική, πολιτισμική και κυρίως κοινωνική.

Εμβόλιμη σημείωση γράφοντος: Μέλη μιάς ιδιόρρυθμης ιστορικής φυλής, συγκροτούν μία ιδιότυπη «αντεργκράουντ» κοινωνία που στέκεται απέναντι, αλλά κινείται και διάγει μέσα στη δική μας «προηγμένη» κοινωνία, έτσι που η διάκριση αν πρόκειται για αντίπαλες κοινωνίες ή για διαφορετικές κοινωνικές ομάδες μέσα στην ίδια κοινωνία να καθίσταται δυσχερής.

Τα Δικαστήρια της Σπάρτης είναι το κέντρο αναφοράς της περιθωριακής ύπαρξης και δράσης πολλών απ’ αυτούς. Καθημερινή σχεδόν η παρουσία τους στους δικαστηριακούς προθαλάμους για πάμπολλα αδικήματα. Με ακραίας μορφής εκδηλώσεις συμπαράστασης των υπολοίπων ομοφύλων τους. Με φωνές, ύβρεις, συμπλοκές.

Γυναίκες τσιγγάνες αμέτρητες. Ζητιάνες μιας άλλης ευκαιρίας και μιάς δικαιοσύνης στα δικά τους μέτρα, να εκλιπαρούν για τον οίκτο και την επιείκεια. Μωρά και παιδιά, αθώες ανθρώπινες υπάρξεις, στο έλεος της ανέχειας και της στέρησης. Να τρέχουν ξυπόλητα πίσω από τις ενοχές των γεννητόρων τους. Στα χνάρια μιάς παμπάλαιης μοίρας προδιαγεγραμμένης από τα μυστικιστικά κελεύσματα των προ αιώνων «ανέγγικτων» προπατόρων τους.

Οι σύγχρονοι «Άθλιοι» της Σπάρτης και των περιχώρων θα εξακολουθήσουν να παρανομούν και να προσβάλλουν τα «δικά μας» πρότυπα. Η παρανομία είναι ο δικός τους αρχέγονος νόμος. Είναι μία μορφή έσχατης αναφοράς υποταγμένης στην υπέρτατη αναγκαιότητα της επιβίωσης, που γι’ αυτούς έχει ηθικό νόημα και έρεισμα. Το επερχόμενο γεγονός της έκρηξης του γενικότερου προβλήματός τους είναι πλέον θέμα ελάχιστου χρόνου και ήδη η «βοή του ακούγεται». Τα κατασταλτικά μέτρα δεν οδηγούν στη λύση του προβλήματός τους. Απαιτείται επίλυσή του.

Αυτή η θλιβερή κατάσταση των οποιωνδήποτε φυλετικών στερεοτύπων από τη μία και της αδιαφορίας από την άλλη, δεν μπορεί να συνεχιστεί. Είναι κι αυτοί άνθρωποι, που αξίζουν μία θέση στον ήλιο. Η χώρα μας ήδη έχει δύο καταδίκες από την Ε.Ε. για υστερήσεις απέναντί τους.

Σε άλλες περιοχές της Ελλάδος οι τοπικοί θεσμικοί φορείς και Αρχές έχουν δρομολογήσει σύγχρονες διαδικασίες αντιμετώπισης του προβλήματος με σοβαρές ενδείξεις επιτυχίας. Εδώ σε μας οι πολίτες κυριολεκτικά βοούν. Και οι κατ’ εξοχήν αρμόδιοι προκλητικά κωφεύουν. Με δεκτό τον όποιο αντίλογο, τα ερωτήματα δεν παύουν να είναι αμείλικτα: Ως που θα τραβήξει αυτή η κατάσταση; Το πρόβλημα θα επιλυθεί από μόνο του; Δεν υπάρχει κανείς αρμόδιος;

Θα έβλεπε και άλλα πολλά κατά την επίσκεψή του στον τόπο μας ο διαχρονικός Σεφέρης. Μόνο που ετούτη τη φορά δεν θα ήταν ο μόνος, που θα πικραινόταν. Τα ίδια και πολλά άλλα τα βλέπουμε καθημερινά όχι μόνο εμείς που ζούμε εδώ, αλλά και χιλιάδες περιηγητές και επισκέπτες που φτάνουν ως τη Λακωνία. Έτσι που η πίκρα να απλώνεται κατά παντού.

Η Τοπική Αυτοδιοίκηση και των δύο βαθμών μπορεί και πρέπει να ασχοληθεί και με τα προαναφερθέντα, που παράγουν και αναπαράγουν την ασχήμια και τη θλίψη. Κάποια απ’ αυτά δεν προϋποθέτουν σοβαρό κόστος. Κάποια άλλα απαιτούν τόλμη και ευρύτερες συνεργασίες. Και κάποια άλλα απλώς λίγη φαντασία.