Γράφει ο Γιάννης Μητράκος

Το ελληνικό καλοκαίρι βρίσκεται στην ακμή του! Ο ήλιος, καθημερινά, αψύς και λαμπρός, φωτοδοτεί τη φύση και φρυγανίζει την κατάξερη γη! Οι «τεμπελχανάδες» τζίτζικες από νωρίς το πρωί έως το βράδυ, που βγαίνει ο αποσπερίτης, δεν σταματάνε το εκκωφαντικό τερέτισμά τους, που μοιάζει με δοξολογία στο Δημιουργό! Κι η θάλασσα ανακατεύει το γαλάζιο με το σμαραγδί της χρώμα, καλώντας τους καψωμένους παραθεριστές κοντά της για να δροσιστούν!

Την τιμητική τους έχουν αυτήν την περίοδο τα λαϊκά πανηγύρια! Με το έμπα του καλοκαιριού γιορτάζεται το γενέθλιο του Τιμίου Προδρόμου και Βαπτιστού Ιωάννου, του Αγιαννιού του Ριγανά, γιατί στα παλιά χρόνια αυτήν την εποχή μάζευαν τη ρίγανη και μάλιστα προτού βγει ο ήλιος για να είναι καλή! Στις 23 Ιουνίου, την παραμονή της γιορτής, οι αλάνες και οι πλατείες, σε χωριά και πόλεις, λαμπάδιαζαν από τις φωτιές που άναβαν, μικροί και μεγάλοι, για να πηδήσουν πάνω της σταυρωτά τρεις φορές, φωνάζοντας: «Όξω ψύλλοι και κοριοί, μέσα η ρόγα η χρυσή»!

Ο Ιούλιος είναι γιομάτος από σημαντικές γιορτές Αγίων, απ’ τους οποίους οι περισσότεροι θεωρούνται ιαματικοί, αφού οι παλιότεροι αυτήν την εποχή δοκιμάζονταν από αρρώστιες κι επιδημίες όπως ήταν οι θέρμες, η ελονοσία και η φυματίωση.
Την 1η του Ιουλίου είναι η γιορτή των Αγίων Κοσμά και Δαμιανού των Αναργύρων, που είναι πολύ αγαπητοί στο λαό μας, κι ακολουθούν:
- στις 7 του μήνα η γιορτή της Κυριακής της Μεγαλομάρτυρος, που θεραπεύει κάθε αρρώστια σε ανθρώπους και ζώα, αδιακρίτως,
- στις 8 του Αγίου Προκοπίου, που βοηθάει να «προκόψουν» οι σοδειές,
- στις 17 της Αγίας Μαρίνας, που μαραίνει τις αρρώστιες και τον δαίμονα, ο οποίος παριστάνεται, δίπλα της, σε κάθε εικόνα της με την αιχμηρή ουρά του,
- στις 20 του Προφήτου Ηλιού του Θεσβίτου, που οι εκκλησίες του είναι σκαρφαλωμένες πάνω στις κορφές των λόφων και των βουνών και είναι ο Άγιος που παύει την ανομβρία,
- στις 26 της Παρασκευής της Οσιομάρτυρος, που γιατρεύει τις αρρώστιες των ματιών,
- στις 27 του Παντελεήμονος του ιαματικού, που ήταν θεραπευτής ιατρός και σ’ αυτόν βρίσκουν καταφύγιο όλοι οι ασθενείς και πιο πολύ οι ανάπηροι, γι’ αυτό και η παροιμία: «Κουτσοί, στραβοί, στον Αϊ-Παντελεήμονα»!

Ο Αύγουστος είναι ο μήνας της Παναγιάς! Από την 1η του μήνα αρχίζει η νηστεία του Δεκαπενταύγουστου, που κρατάει 15 ημέρες και είναι εύκολη εξαιτίας των άφθονων εποχιακών οπωρικών και κηπευτικών. Τα απογεύματα του Δεκαπενταύγουστου ψάλλονται οι Παρακλήσεις ή Παράκλησες, που προετοιμάζουν μαζί με τη νηστεία τους χριστιανούς για τη μεγάλη γιορτή της Κοίμησης της Θεοτόκου. Στις 6 του μήνα γιορτάζεται η Μεταμόρφωσις του Σωτήρος, δεσποτική γιορτή, κατά την οποία οι γεωργοί, στα παλιά χρόνια, έφερναν πάνω σε δίσκους τα πρώτα σύκα και σταφύλια και τα έβαζαν μπροστά στην εικόνα του Σωτήρος για να τα ευλογήσει ο παπάς και να ευχηθεί «καλή σοδειά»!

Στις 23 Αυγούστου γιορτάζονται τα «εννιάμερα της Παναγίας»! Ο πιστός άνθρωπος του λαού αισθάνεται τόσο κοντά του την Παναγία, ώστε να της κάνει μνημόσυνο στις εννιά μέρες από την Κοίμησή της, όπως θα έκανε σε κάθε δικό του πρόσωπο! Πανηγυρίζουν τότε πολλές εκκλησίες και μοναστήρια, που είναι αφιερωμένα στα «Εννιάμερα» της Παναγίας!

Το εορτολόγιο του καλοκαιριού «κλείνει» με τη γιορτή της Αποτομής της κεφαλής του Ιωάννου του Προδρόμου και Βαπτιστού, του Νηστευτή ή Νηστικού! Οι παλιοί την ημέρα αυτή απέφευγαν να φάνε μαύρα σταφύλια ή μαύρα σύκα ή βατόμουρα και δεν έπιναν μαύρο κρασί γιατί πίστευαν πως τα έβαψε το αίμα του Αγίου! Δεν έτρωγαν, ακόμα , καρύδια γιατί οι δήμιοί του του έκοψαν το καρύδι του λαιμού! Το καλοκαίρι αρχίζει και τελειώνει με τον Αγιάννη τον Πρόδρομο, τον μεγαλύτερο των προφητών και των ανθρώπων!

Μπορεί η «πρόοδος» να άλλαξε τη ζωή μας και να κατάργησε πολλά από τα ήθη και τα έθιμα του λαού μας, αλλά τα ελληνικά υπαίθρια πανηγύρια του καλοκαιριού, καλά κρατούν! Σε όλα τα μέρη της Ελλάδας η παραμονή της κάθε γιορτής και η κυριώνυμος ημέρα αποτελούν ευκαιρίες για ορθόδοξη πνευματική αναβάπτιση, για συλλογική συνεύρεση, φαγοπότι, γλέντι και χαρά, πάντοτε με παραδοσιακούς αξέχαστους μουσικούς ρυθμούς και τραγούδια!

Η συνήθεια των θρησκευτικών πανηγύρεων έχει τις ρίζες της στην Αρχαία Ελλάδα, όπου οι μεγάλες γιορτές προς τιμήν των θεών έπαιρναν εορταστικό χαρακτήρα (Ελευσίνια, Λήναια, Θεσμοφόρια, Μεγάλα Διονύσια κ.ο.κ.). Ο χριστιανισμός έδωσε στις γιορτές αυτές, που ήταν ιδιαίτερα αγαπητές στους απλούς ανθρώπους του λαού, τελείως διαφορετική σημασία απ’ αυτήν που τους είχε δώσει ο αρχαίος ειδωλολατρικός κόσμος.

Η γιορτή για τους χριστιανούς είναι μια ευκαιρία έκφρασης αγάπης, σεβασμού, τιμής και λατρείας προς τον Θεό, τον Χριστό, την Θεοτόκο και τους Αγίους. Ποια ακριβώς εποχή καθιερώθηκαν οι γιορτές, δεν είναι γνωστό. Η αρχή τους, βεβαίως, ανάγεται στα πρώτα χριστιανικά χρόνια, όταν οι χριστιανοί συγκεντρώνονταν σε κοινούς τόπους κι εκεί προσεύχονταν και τιμούσαν τους μάρτυρές τους. Η πρώτη γιορτή ήταν η Κυριακή, η μέρα της Αναστάσεως του Κυρίου! Για τον εορτασμό της μνήμης των Αγίων τηρήθηκε η ημέρα του θανάτου τους και όχι της γέννησής τους.

Γιορτάζουν οι Έλληνες με χορούς κυκλωτικούς ακόμα και σ’ αυτήν τη δύσκολη περίοδο της κρίσης και της φτώχειας κι αυτό είναι κάτι εντελώς παράδοξο κι ανεξήγητο για κάποιους Ευρωπαίους, που έχουν μάθει να μετρούν τη ζωή με το εφήμερο χρήμα, το ανθρωποκτόνο όργανο του Μαμωνά!