Επισκόπηση
Σε μία περίοδο που κρίνεται αναγκαίος ο αναπροσδιορισμός του παραγωγικού μοντέλου της Ελλάδας, από την παραγωγή μη διεθνώς εμπορεύσιμων σε διεθνώς εμπορεύσιμα αγαθά και υπηρεσίες, σημαντικός θεωρείται ο ρόλος του αγροτικού τομέα στη διαμόρφωση του νέου αναπτυξιακού προτύπου της χώρας. Η ανάλυση επιχειρεί να προσδιορίσει το μέγεθος της αγροτροφικής δραστηριότητας και τη συμβολή της στην ελληνική οικονομία.

Ο αγροτροφικός τομέας (δηλαδή ο αγροτικός τομέας και η μεταποίηση τροφίμων, ποτών και καπνού) συνέβαλε το 2014 κατά 7,2% στη συνολική Ακαθάριστη Προστιθέμενη Αξία, έναντι 12% το 1995. Επιπλέον αντιπροσωπεύει το 15% της συνολικής απασχόλησης στην Ελλάδα. Το εμπορικό ισοζύγιο προϊόντων του αγροτροφικού τομέα της Ελλάδος είναι ελλειμματικό. Τα προϊόντα του αγροτροφικού τομέα αποτελούν τη τρίτη μεγαλύτερη κατηγορία εξαγομένων προϊόντων με ποσοστό 19% του συνόλου των εξαγωγών, ενώ αποτελούν το 14% των εισαγωγών.

Σχεδόν το 69% των εξαγωγών κατευθύνεται προς χώρες της Ε.Ε ενώ το 80% των εισαγωγών της συγκεκριμένης κατηγορίας προέρχεται από χώρες της Ε.Ε.

Η Ελλάδα συνεισφέρει το 3,0% της ακαθάριστης προστιθέμενης αξίας του αγροτικού τομέα της Ε.Ε. (Μ.Ο. 2012- 2014). Βέβαια η παραγόμενη προστιθέμενη αξία στην γεωργική παραγωγή της Ελλάδας υπολείπεται σημαντικά βασικών ανταγωνιστών. Επιπλέον, την τελευταία δεκαετία το αγροτικό εισόδημα στην Ελλάδα (δείκτης Α) μειώθηκε κατά μέσο όρο σε ετήσια βάση κατά 0,4%, έναντι αύξησης 1,6% των χωρών της Ευρωζώνης. Η νέα Κοινή Αγροτική Πολιτική (ΚΑΠ), που ξεκίνησε ήδη από την 1η Ιανουαρίου 2015 και που ολοκληρώνεται το 2020, θα διαθέσει περισσότερα από 19,5 δισ. ευρώ στην Ελλάδα με προσανατολισμό την αύξηση της ποιότητας
παραγωγής και την αύξηση των εξαγωγών.

Δεδομένου ότι ο αγροτροφικός τομέας αποτελεί βασικό πυλώνα της ελληνικής οικονομίας θεωρούμε ότι υπάρχουν σημαντικά περιθώρια προοπτικών και ανάπτυξης και ως εκ τούτου βελτίωσης του αγροτικού
εισοδήματος στην Ελλάδα, ιδιαίτερα λαμβάνοντας υπόψη τις εκτιμήσεις της Ευρωπαϊκής Επιτροπής (ΕΕ) για τις γεωργικές αγορές της Ευρωπαϊκής Ένωσης την επόμενη δεκαετία.

Σύμφωνα με τις εκτιμήσεις μας αναμένονται μεσοπρόθεσμα θετικοί ρυθμοί μεταβολής για το αγροτικό εισόδημα στην Ελλάδα, λαμβάνοντας υπόψη τις προβλέψεις της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για την περίοδο 2015-2024.

Συγκεκριμένα, η εκτίμηση για την μέση αθροιστική μεταβολή για την Ελλάδα διαμορφώνεται στα επίπεδα του 9,0%. Κρίσιμη παράμετρος της μεταβολής του αγροτικού εισοδήματος παραμένει η διαμόρφωση του κόστους
παραγωγής. Επίσης σε ότι αφορά τις προοπτικές της Ελλάδας σε σχέση με τις μεγάλες αγορές βασικών γεωργικών προϊόντων της ΕΕ η θετική συμβολή περιορίζεται, λαμβάνοντας υπόψη ότι τα γαλακτοκομικά προϊόντα συμμετέχουν στο 11,5% του συνόλου της γεωργικής παραγωγής, τα δημητριακά στο 10% και η ζωική παραγωγή στο 14,5%.

Μία από τις σημαντικότερες προκλήσεις σε ότι αφορά την ανάπτυξη και τις προοπτικές του αγροτροφικού τομέα στη χώρα μας είναι η σταδιακή αναπροσαρμογή του παραγωγικού μοντέλου σε παραγωγή και διάθεση προϊόντων υψηλής ποιότητας, λαμβάνοντας υπόψη ότι η συγκεκριμένη αγορά αναμένεται να διευρυνθεί περαιτέρω, με υψηλούς ρυθμούς ανάπτυξης. Η μεταποίηση τροφίμων, χάρη στη διαθεσιμότητα πρώτων υλών, προϊόντων υψηλής ποιότητας και εξειδικευμένης τεχνογνωσίας στην Ελλάδα, παρουσιάζει πολλές δυνατότητες να αυξήσει την αξία και τις εξαγωγές της. Η σταδιακή αναπροσαρμογή του παραγωγικού μοντέλου της χώρας σε παραγωγή και διάθεση προϊόντων υψηλής ποιότητας προϋποθέτουν εκτός των άλλων:

• Βελτίωση της ανταγωνιστικότητας μέσω της αναδιάρθρωσης του αγροτικού τομέα με έμφαση στην ενίσχυση της βιωσιμότητας των γεωργικών εκμεταλλεύσεων και τη δημιουργία οικονομιών κλίμακας.
• Ενίσχυση μορφών συνεργασίας και δικτύωσης και ανάπτυξη συνεργατικών σχηματισμών – clusters.
• Αύξηση της προστιθέμενης αξίας με έμφαση στη μεταποίηση, τυποποίηση και την πιστοποίηση του προϊόντος και της μεθόδου παραγωγής του και τη διαφοροποίηση προς καινοτόμα προϊόντα.
• Χρήση νέων εργαλείων χρηματοδότησης, όπως τα προγράμματα συμβολαιακής γεωργίας στα οποία η Τράπεζα Πειραιώς έχει πρωταγωνιστικό ρόλο.
• Αξιοποίηση της δημόσιας γης (π.χ. ενοικίαση μέσω μακροπρόθεσμου leasing).
• Εκπαίδευση και κατάρτιση ανθρώπινου δυναμικού και ενίσχυση της επιχειρηματικότητας.
• Ενίσχυση της πρόσβασης και της χρήσης των τεχνολογιών πληροφορικής και των επικοινωνιών.
• Εξειδίκευση παρεμβάσεων στη τεχνική υποδομή - έργα αξιοποίησης υφιστάμενων υποδομών.
Αγροτροφικός τομέας και Ελληνική Οικονομία

Η συμμετοχή του αγροτικού τομέα (περιλαμβάνει τους τομείς γεωργίας, δασοκομίας και αλιείας) στην ελληνική οικονομία έχει μειωθεί σημαντικά τα τελευταία 15 χρόνια. Η συμμετοχή της Ακαθάριστης Προστιθέμενης Αξίας*
(ΑΠΑ) του αγροτικού τομέα στη συνολική ΑΠΑ το 2014 ανήλθε σε 4,3% από 6,1% το 2000 και 8,8% το 1995. Στα παραπάνω μεγέθη πρέπει να συμπεριληφθεί και η συμβολή της βιομηχανίας τροφίμων ποτών και καπνού, η οποία αποτελεί σχεδόν το 3,0% της συνολικής Ακαθάριστης Προστιθέμενης Αξίας ενώ καλύπτει το 31% του συνόλου της μεταποίησης.

Ο αγροτροφικός τομέας (δηλαδή ο αγροτικός τομέας και η βιομηχανία τροφίμων ποτών και καπνού), συνέβαλλε το 2014 κατά 7,2% στη συνολική Ακαθάριστη Προστιθέμενη Αξία, έναντι 9,1% το 2000 και 11,8% το 1995.

Ο αγροτροφικός τομέας ντιπροσωπεύει το 15% της συνολικής απασχόλησης στην Ελλάδα. Συγκεκριμένα ο αγροτικός τομέας συμβάλλει κατά 12,5% στη συνολική απασχόληση και κατά 2,7% η βιομηχανία τροφίμων ποτών και καπνού. Μεταξύ των ετών 2000 και 2014 ο αριθμός των απασχολούμενων στη γεωργία μειώθηκε κατά 29%, ενώ ο αριθμός των απασχολούμενων στο χώρο της μεταποίησης τροφίμων ποτών και καπνού αυξήθηκε κατά 8%.

Τα προϊόντα του αγροτροφικού τομέα αποτελούν τη τρίτη μεγαλύτερη κατηγορία εξαγομένων προϊόντων με ποσοστό 19% του συνόλου των εξαγωγών, ενώ αποτελούν το 14% των εισαγωγών. Το μεγαλύτερο μερίδιο στις εξαγωγές κατέχουν τα λαχανικά & κηπευτικά προϊόντα.

Παραγωγή αγροτικών προιόντων
Στο σύνολο της γεωργικής παραγωγής (Μ.Ο 2012-2014 - τιμές παραγωγού), το 19% αφορά λαχανικά & κηπευτικά προϊόντα, ακολουθούν τα φρούτα με 18,5%, η ζωική παραγωγή με 14,5%, τα προϊόντα ζωικής προέλευσης (πχ. γάλα, αβγά κοκ) με 14%, τα δημητριακά με 10% και το ελαιόλαδο με 8%.

Εμπόριο προιόντων αγροτροφικού τομέα
Το εμπορικό ισοζύγιο προϊόντων του αγροτροφικού τομέα της Ελλάδος είναι ελλειμματικό. Η μείωση των εισαγωγών, που άρχισε να σημειώνεται τα τελευταία 5 χρόνια λόγω οικονομικής κρίσης, σε συνδυασμό με τις καλές εξαγωγικές επιδόσεις των αγροτικών προϊόντων οδήγησαν σε μείωση του ελλείμματος που το 2014 περιορίστηκε σε -1,36 δισ. ευρώ. Οι περισσότερες επιμέρους κατηγορίες προϊόντων εμφανίζουν ελλειμματικό ισοζύγιο, με εξαίρεση τα φρούτα & λαχανικά, τα ιχθυηρά, τον καπνό, το βαμβάκι και τα φυτικά λίπη και έλαια που παρουσιάζουν θετικό πρόσημο.

Τα προϊόντα της αγροτροφικής δραστηριότητας αποτελούν την τρίτη μεγαλύτερη κατηγορία εξαγομένων προϊόντων ύψους 5,2 δισ. ευρώ το 2014 δηλαδή ποσοστό 19% του συνόλου των εξαγωγών. Η μεγαλύτερη
κατηγορία εξαγωγών αγροτικών προϊόντων της αγροτροφικής δραστηριότητας (μ.ο. 2012-2014) αφορά τα φρούτα και λαχανικά με 34% επί του συνόλου και ακολουθούν τα ιχθυηρά με 10,8% τα γαλακτοκομικά
προϊόντα με 7,9%, τα φυτικά λίπη και έλαια με 7,8% ο καπνός με 7,6% και το βαμβάκι με 7,1%.

Τα σημαντικότερα προϊόντα που διαθέτουν ισχυρό πλεονέκτημα ποιότητας (υψηλή ανταγωνιστικότητα σε υψηλές τιμές) είναι το ελαιόλαδο, οι ελιές, τα τουρσιά, οι σταφίδες, τα διατηρημένα λαχανικά, ο καπνός, ο τοματοπολτός, το γιαούρτι, το ρύζι, τα δέρματα αιγοπροβάτων, το βαμβακέλαιο και οι ζύμες αρτοποιίας. Στα φρούτα, το βαμβάκι, το πρόβειο τυρί, τα κρασιά και ορισμένα άλλα προϊόντα υψηλής ανταγωνιστικότητας, φαίνεται ότι οι χαμηλότερες τιμές αποτελούν το κύριο συγκριτικό τους πλεονέκτημα.

Σε ότι αφορά τις εισαγωγές της εν λόγω κατηγορίας το μεγαλύτερο ποσοστό αφορά προϊόντα ζωικής παραγωγής με 17% και ακολουθούν γαλακτοκομικά προϊόντα με 13%, φρούτα και λαχανικά με 10% και
σιτηρά και παρασκευάσματα δημητριακών με 9%.

Γεωγραφική κατανομή εξαγωγών αγροτροφικού τομέα
Η πλειοψηφία των εμπορικών συναλλαγών της χώρας, πραγματοποιείται με τα Κράτη-Μέλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Με βάση τα στοιχεία του 2014, σχεδόν το 80% των εισαγωγών στα προϊόντα της αγροτροφικής δραστηριότητας γίνεται από την Ε.Ε. και το 69% των εξαγωγών
γίνεται προς την Ε.Ε.

Αυξητική τάση παρατηρείται στις εξαγωγές προς τις χώρες της Κεντρικής και Ανατολικής Ευρώπης που αποτελούν τον δεύτερο τόπο προορισμού των εξαγωγών με συνολικό ποσοστό συμμετοχής κοντά στο 20%.

Η χώρα περιλαμβάνεται στους πέντε πρώτους προμηθευτές αγροτικών προϊόντων σε 25 χώρες, με ποσοστά συμμετοχής στις εισαγωγές τους που ξεπερνούν το 80%. Η Ελλάδα είναι ο πρώτος προμηθευτής 43 αγροτικών προϊόντων σε 12 χώρες, ο δεύτερος προμηθευτής 19 προϊόντων σε 15 χώρες, ο τρίτος προμηθευτής 23 προϊόντων σε 15 χώρες, ο τέταρτος προμηθευτής 22 προϊόντων σε 14 χώρες και ο πέμπτος προμηθευτής 19 προϊόντων επίσης σε
14 χώρες.

Συμβολή αγροτικού τομέα σε ΕΕ και Ελλάδα
Η ακαθάριστη προστιθέμενη αξία του αγροτικού τομέα το 2014 στην Ελλάδα ανήλθε σε 3,3% του ΑΕΠ έναντι 1,4% στην ΕΕ. Η Ελλάδα συνεισφέρει το 3,0% της ακαθάριστης προστιθέμενης αξίας του αγροτικού τομέα στην ΕΕ (Μ.Ο. 2012-2014). Οι χώρες με τη μεγαλύτερη συμμετοχή είναι η Ιταλία 16,0%, η Γαλλία 15,9%, η Ισπανία 12,2%, η Γερμανία 10,4%, το Ηνωμένο Βασίλειο 6,0% και η Ολλανδία 5,5%.

Η παραγόμενη προστιθέμενη αξία στην γεωργική παραγωγή υπολείπεται σημαντικά βασικών ανταγωνιστών. Από την κατανομή της προστιθέμενης αξίας κατά μήκος της αγροτοδιατροφικής αλυσίδας, προκύπτει ότι σε κάθε 1€ αξίας προϊόντος της πρωτογενούς παραγωγής, ο τομέας της μεταποίησης
τροφίμων-ποτών προσθέτει προϊόν αξίας 0,4€ στην χώρα μας όταν στην Ισπανία και την Ιταλία το ποσό αυτό ανέρχεται σε 1,5€. (καθ. Χ. Κασίμης).

Κατά τη διάρκεια της περιόδου 2004-2014 το αγροτικό εισόδημα στην Ελλάδα (δείκτης Α του πραγματικού εισοδήματος των συντελεστών στη γεωργία ανά ΕΜΕ), μειώθηκε κατά μέσο όρο σε ετήσια βάση κατά 0,4% ενώ αντίστοιχα στην ΕΕ αυξήθηκε κατά 3,4% και στις χώρες της ευρωζώνης κατά 1,6%.

Οι ακαθάριστες επενδύσεις παγίου κεφαλαίου αγροτικού τομέα στην Ελλάδα, ως ποσοστό της Ακαθάριστης προστιθέμενης αξίας του αγροτικού τομέα υπολείπονται άνω των 10 ποσ. μονάδων από το μέσο όρο της ΕΕ, γεγονός που αντανακλά τη μείωση των επενδύσεων στον αγροτικό τομέα και κατ’επέκταση την αδυναμία εκσυγχρονισμού των μεθόδων διαχείρισης των εκμεταλλεύσεων.


ΚΑΠ- Συμβολή στον αγροτικό τομέα της Ελλάδας: 2014-2020
Την περίοδο 2014-2020, η νέα ΚΑΠ θα δαπανήσει περισσότερα από 19,5 δισ. ευρώ στην Ελλάδα στον τομέα της γεωργίας και στις αγροτικές περιοχές. (Συνολικό ποσό για άμεσες ενισχύσεις και αγροτική ανάπτυξη για την
περίοδο 2014-2020 σε τρέχουσες τιμές). Συγκεκριμένα:
- Το διαθέσιμο ποσό του προϋπολογισμού για τις άμεσες ενισχύσεις στην Ελλάδα είναι περίπου 15,4 δισ. ευρώ. Το 30% των άμεσων ενισχύσεων θα συνδέεται με τρεις φιλικές προς το περιβάλλον γεωργικές πρακτικές: διαφοροποίηση των καλλιεργειών, διατήρηση των μόνιμων βοσκοτόπων και διατήρηση του 5% των περιοχών οικολογικού ενδιαφέροντος ή μέτρα που θεωρούνται ότι έχουν τουλάχιστον ισοδύναμο περιβαλλοντικό όφελος.
- Η Ελλάδα θα διαθέσει περισσότερα από 4,2 δισ. ευρώ για μέτρα υπέρ των αγροτικών περιοχών σύμφωνα με τις προτεραιότητες που καθορίζονται στο πρόγραμμα αγροτικής ανάπτυξης.

Κύρια επιτεύγματα: 2007 - 2013
• Από το 2007 η ΚΑΠ έχει επενδύσει περισσότερα από 19,53 δισ. ευρώ στον τομέα της γεωργίας και των αγροτικών περιοχών της Ελλάδας. (Συνολικές δαπάνες για άμεσες πληρωμές, μέτρα της αγοράς και ανάπτυξης της υπαίθρου για την περίοδο 2007-2013 σε τρέχουσες τιμές).

Επιπλέον από το 2007 το ταμείο αγροτικής ανάπτυξης έχει συμβάλλει :
• Στην αύξηση άνω των 8.132 νέων αγροτών,
• Περισσότεροι από 12.155 πρόσθετοι τουρίστες / ανά ημέρα, ως αποτέλεσμα των παρεμβάσεων του European Agricultural Fund for Rural Development.
• Υποστήριξη σε 80.305 επενδύσεις αγροτικών εκμεταλλεύσεων.
• Παροχή υποστήριξης σε περισσότερες από 10.034 εκμεταλλεύσεις σε περιοχές Natura 2000 19 ΚΑΠ- Κατανομή δαπανών στην Ελλάδα: 2008-2013
-Το μεγαλύτερο μέρος των πόρων που διατεθήκαν στην Ελλάδα την περίοδο 2008-2013 από την ΚΑΠ αφορά τις άμεσες ενισχύσεις (77,7%), υψηλότερο κατά 10 ποσ. μονάδες από το μέσο όρο της ΕΕ (68%).

-Τα μέτρα αγοράς αφορούν το 3,6% των πόρων που διατεθήκαν στην Ελλάδα την περίοδο 2008-2013 έναντι 8,0% της ΕΕ. Από τα ποσά που διατέθηκαν στα μέτρα αγοράς, το 30% αφορούσε την κατηγορία φρούτων και λαχανικών, το 21% το
ταμείο αναδιάρθρωσης του κλάδου ζάχαρης, το 16% προγράμματα τροφίμων και το 11% το κλάδο κρασιού.

-Τα μέτρα αγροτικής ανάπτυξης αφορούν το 18,7% των πόρων που διατεθήκαν στην Ελλάδα την περίοδο 2008-2013 έναντι 24% της ΕΕ.

Ο προϋπολογισμός της ΚΑΠ δαπανάται με τρεις διαφορετικούς τρόπους:

Η εισοδηματική στήριξη των γεωργών και η στήριξη για την τήρηση βιώσιμων γεωργικών πρακτικών: καταβολή άμεσων ενισχύσεων, υπό την προϋπόθεση ότι πληρούνται αυστηρά πρότυπα ασφάλειας των τροφίμων, προστασίας του περιβάλλοντος, υγείας και καλής μεταχείρισης των ζώων. Οι πληρωμές αυτές χρηματοδοτούνται πλήρως από την ΕΕ και ισοδυναμούν με το 70 % περίπου του
προϋπολογισμού της ΚΓΠ.

Τα μέτρα στήριξης της αγοράς: ενεργοποιούνται, για παράδειγμα, όταν κακές καιρικές συνθήκες αποσταθεροποιούν τις αγορές. Οι πληρωμές αυτές ισοδυναμούν με ποσοστό μικρότερο από το 10 % του προϋπολογισμού της ΚΓΠ.

Τα μέτρα αγροτικής ανάπτυξης: μέτρα που έχουν ως σκοπό να βοηθήσουν τους γεωργούς να εκσυγχρονίσουν τις εκμεταλλεύσεις τους και να καταστούν πιο ανταγωνιστικοί, προστατεύοντας παράλληλα το περιβάλλον, να συμβάλουν στη διαφοροποίηση των γεωργικών και μη γεωργικών δραστηριοτήτων και στη ζωτικότητα των αγροτικών κοινοτήτων. Οι πληρωμές αυτές χρηματοδοτούνται εν μέρει από τα κράτη μέλη, είναι συνήθως πολυετείς και ισοδυναμούν με το 20 % περίπου του προϋπολογισμού της ΚΓΠ.

Προοπτικές των αγροτικών προϊόντων το 2024
Οι μεσοπρόθεσμες προοπτικές για τις μεγάλες αγορές βασικών γεωργικών προϊόντων της ΕΕ (αροτραίες καλλιέργειες, βιοκαύσιμα, κρέας και γαλακτοκομικά προϊόντα) και το γεωργικό εισόδημα το 2024 παρουσιάζονται σε έκθεση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής (ΕΕ).

Οι μακροοικονομικές παραδοχές σύμφωνα με την έκθεση της ΕΕ σχετικά με τις προοπτικές των αγροτικών προϊόντων το 2024 περιλαμβάνουν:
-Μείωση της τιμής του πετρελαίου στην αρχή της περιόδου αναφοράς ακολουθώντας μια περίοδο σταθερής αύξησης σε USD 126 ανά βαρέλι το 2024 (αν και αυτό παραμένει μία από τις πιο αβέβαιες υποθέσεις).
-Η οικονομική ανάπτυξη στην ΕΕ αναμένεται να ανακάμψει, αλλά να παραμείνει κάτω του 2% ετησίως .
-Μετά από δύο χρόνια εξασθένησης του ευρώ, η συναλλαγματική ισοτιμία εκτιμάται ότι θα διαμορφωθεί σε 1,37 δολάρια / ευρώ το 2024.

Προοπτικές για το αγροτικό εισόδημα στην ΕΕ το 2024
Κοντά στο 9% υψηλότερα το μέσο εισόδημα της ΕΕ ανά ετήσια μονάδα εργασίας (ΕΜΕ) το 2024 σε σύγκριση με την περίοδο (2012-14):

-Εκτιμάται μείωση 5% στην ΕΕ-15 (κράτη μέλη της ΕΕ που εντάχθηκαν πριν από το 2004),

- Αύξηση +36% στην ΕΕ-N13 (κράτη μέλη της ΕΕ που εντάχθηκαν από το 2004 και μετά).

- Παρά το γεγονός ότι το εισοδηματικό χάσμα μεταξύ ΕΕ-15 και ΕΕ-Ν13 σταδιακά μειώνεται, η διαφορά παραμένει σημαντική.

Η μικρή αύξηση του εισοδήματος οφείλεται κυρίως σε δύο αντίθετες δυναμικές:
- Ενώ το συνολικό εισόδημα των συντελεστών παραγωγής (total factor income) σε πραγματικούς όρους αναμένεται να μειωθεί.

- Αναμένεται αντιστάθμιση από την έντονη εκροή της εργασίας ως αποτέλεσμα των διαρθρωτικών αλλαγών και της γήρανσης του αγροτικού πληθυσμού.

Το κόστος ενέργειας και των λιπασμάτων αναμένεται υψηλότερο ενώ οι δαπάνες για σπόρους και ζωοτροφές αναμένεται να σταθεροποιηθούν.

Προοπτικές για τις γεωργικές αγορές της ΕΕ το 2024
-Οι τιμές των δημητριακών, που καθορίζουν σε μεγάλο βαθμό τις προοπτικές των περισσότερων αγορών, αναμένεται να παραμείνουν πάνω από τους ιστορικούς μέσους όρους στην ΕΕ, αλλά αρκετά χαμηλότερα από τα ιστορικά υψηλά του 2010 και 2012.

-Η κατανάλωση κρέατος εκτιμάται ότι θα παρουσιάσει καθοδική τάση, με το κρέας πουλερικών το μόνο τομέα για τον οποίο τόσο η παραγωγή όσο και η κατανάλωση προβλέπεται να αυξηθούν.

-Οι προοπτικές των γαλακτοκομικών προϊόντων της ΕΕ παραμένουν ιδιαίτερα ευνοϊκές μακροπρόθεσμα λόγω της αυξανόμενης παγκόσμιας ζήτησης, παρά την αναμενόμενη πτώση των τιμών βραχυπρόθεσμα.

Προοπτικές για την Ελλάδα
Σύμφωνα με το απλό μοντέλο γραμμικής παλινδρόμησης και τις προβλέψεις της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για την περίοδο 2015-2024, οι εκτιμήσεις μας επιβεβαιώνουν θετικούς ρυθμούς μεταβολής για το αγροτικό εισόδημα στην Ελλάδα. Για την εκτίμηση χρησιμοποιήθηκαν ετήσια στοιχεία για το μέσο
αγροτικό εισόδημα στην Ευρώπη των 15, για το μέσο αγροτικό εισόδημα των νεοεισερχόμενων χωρών, καθώς επίσης και τον ρυθμό μεταβολής των τιμών στο σύνολο της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Συγκεκριμένα, από την παλινδρόμηση στις παραπάνω μεταβλητές η εκτίμηση για την μέση αθροιστική μεταβολή για την Ελλάδα διαμορφώνεται στα επίπεδα του 9,0%.

Ωστόσο, πρέπει να τονίσουμε, ότι λόγω της ανόδου του αγροτικού εισοδήματος στα νέα μέλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης και αντίστοιχα των αρνητικών ρυθμών μεταβολής στις χώρες των παλαιών μελών
(ΕΕ_15), αναμένεται ο θετικός ρυθμός μεταβολής στο ελληνικό αγροτικό εισόδημα να εμφανίσει πτωτική τάση, τουλάχιστον μέχρι το 2021. Κρίσιμη παράμετρος της μεταβολής του αγροτικού εισοδήματος παραμένει η διαμόρφωση του κόστους παραγωγής.

Σε ότι αφορά τις μεσοπρόθεσμες προοπτικές της Ελλάδας σε σχέση με τις μεγάλες αγορές βασικών γεωργικών προϊόντων της ΕΕ η θετική συμβολή περιορίζεται λαμβάνοντας υπόψη ότι τα γαλακτοκομικά προϊόντα συμμετέχουν στο 11,5% του συνόλου της γεωργικής παραγωγής, τα δημητριακά στο 10% και η ζωική παραγωγή στο 14,5%. Ιδιαίτερα το χοιρινό κρέας και τα πουλερικά για τα οποία προβλέπονται καλές προοπτικές εξαγωγών διαμορφώνεται μόλις στο 4,5% της γεωργικής παραγωγής.

Η αγορά για προϊόντα ποιότητας αναμένεται να διευρυνθεί, με υψηλούς ρυθμούς ανάπτυξης. Η μεταποίηση τροφίμων αναπτύσσεται, τόσο στην Ελλάδα όσο και στην ΕΕ, καθώς υπάρχει στροφή της ζήτησης προς τα υψηλής ποιότητας προϊόντα. Η μεταποίηση τροφίμων, χάρη στη διαθεσιμότητα πρώτων υλών, προϊόντων υψηλής ποιότητας και εξειδικευμένης τεχνογνωσίας στην Ελλάδα, παρουσιάζει πολλές δυνατότητες να αυξήσει την αξία και τις εξαγωγές της.

Συμπεράσματα
Ο αγροτροφικός τομέας διαθέτει όλες τις προϋποθέσεις ώστε να παραμείνει ένας από τους κύριους μοχλούς ανάπτυξης της χώρας παρά τους μετασχηματισμούς της ελληνικής οικονομίας και τις διαρθρωτικές
αδυναμίες του πρωτογενούς τομέα. Η Ελλάδα διαθέτει υψηλή ποιότητα προϊόντων και παγιωμένα δίκτυα διανομής σε ανεπτυγμένες αγορές. Ήδη διαθέτει 101 προϊόντα με ένδειξη γεωγραφικής προέλευσης, πιστοποίηση ΠΟΠ και κατατάσσεται στην 5η θέση της ΕΕ, συγκεντρώνοντας το 8,4% του συνολικού αριθμού προϊόντων ΠΟΠ και ΠΓΕ, ωστόσο το μερίδιό της διαμορφώνεται σε επίπεδο χαμηλότερο του 5% επί της συνολικής αξίας της ευρωπαϊκής αγοράς. Η σταδιακή αναπροσαρμογή του παραγωγικού μοντέλου της χώρας σε παραγωγή και διάθεση προϊόντων υψηλής ποιότητας λαμβάνοντας υπόψη τα νέα καταναλωτικά πρότυπα προϋποθέτουν εκτός των άλλων:

• Βελτίωση της ανταγωνιστικότητας μέσω της αναδιάρθρωσης του αγροτικού τομέα με έμφαση στην ενίσχυση της βιωσιμότητας των γεωργικών εκμεταλλεύσεων και τη δημιουργία οικονομιών κλίμακας.

• Ενίσχυση μορφών συνεργασίας και δικτύωσης και ανάπτυξη συνεργατικών σχηματισμών – clusters.

• Αύξηση της προστιθέμενης αξίας με έμφαση στη μεταποίηση, τυποποίηση και την πιστοποίηση του προϊόντος και της μεθόδου παραγωγής του και τη διαφοροποίηση προς καινοτόμα προϊόντα.

• Χρήση νέων εργαλείων χρηματοδότησης, όπως τα προγράμματα συμβολαιακής γεωργίας στα οποία η Τράπεζα Πειραιώς έχει πρωταγωνιστικό ρόλο.

• Αξιοποίηση της δημόσιας γης (π.χ. ενοικίαση μέσω μακροπρόθεσμου leasing).

• Εκπαίδευση και κατάρτιση ανθρώπινου δυναμικού και ενίσχυση της επιχειρηματικότητας.

• Ενίσχυση της πρόσβασης και της χρήσης των τεχνολογιών πληροφορικής και των επικοινωνιών.

• Εξειδίκευση παρεμβάσεων στη τεχνική υποδομή - έργα αξιοποίησης υφιστάμενων υποδομών.

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ
Προοπτικές για τις αγροτικές αγορές της ΕΕ - 2024 - Σιτηρά, ελαιούχοι σπόροι, ζάχαρη και βιοκαύσιμα
• Δημητριακά και ελαιούχοι σπόροι
- Η αυξανόμενη παγκόσμια ζήτηση θα οδηγήσει σε μεγάλες εξαγωγές σιτηρών της ΕΕ
- Η ζήτηση της ΕΕ οφείλεται στη χρήση ζωοτροφών και βιοκαυσίμων
- Τιμές κάτω του επιπέδου ρεκόρ του 2012, αλλά πάνω από τους ιστορικούς μέσους όρους

• Ζάχαρη και ισογλυκόζη
- Η κατάργηση των ποσοστώσεων τέλος του 2017 θα οδηγήσει τις τιμές της ζάχαρης της ΕΕ στα επίπεδα της διεθνούς αγοράς
- Αύξηση της παραγωγής στην ευρωπαϊκή αγορά και μείωση των εισαγωγών
- Υψηλότερο ποσοστό χρήσης ισογλυκόζης στην Ευρώπη

• Βιοκαύσιμα
- Μικρότερη ανάπτυξη των βιοκαυσίμων πρώτης γενιάς από ότι αρχικά αναμενόταν
- Συνεισφορά των βιοκαυσίμων στο 7% των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας στα καύσιμα των μεταφορών, με στόχο την επίτευξη του 10%

Προοπτικές για τις αγροτικές αγορές της ΕΕ - 2024 - Γάλα και γαλακτοκομικά προϊόντα
• To γάλα θα παραμείνει ο λευκός χρυσός την επόμενη δεκαετία
- Παρά τη δύσκολη κατάσταση της αγοράς, η παγκόσμια ζήτηση θα αυξάνεται σταθερά
- Οι τιμές θα παραμείνουν σταθερές γύρω στα 350 ευρώ/τόνο

• Οι παραδόσεις στην ΕΕ θα αυξηθούν κατά 12 εκατ. τόνους σε 10 χρόνια
- Περαιτέρω συγκέντρωση της παραγωγής γάλακτος σε περιοχές με χαμηλότερο κόστος παραγωγής
- Η αύξηση της παραγωγής της ΕΕ θα περιοριστεί από την αύξηση του ανταγωνισμού στην παγκόσμια αγορά και από τη μικρή αύξηση της κατανάλωσης στην ΕΕ
- Οι περιβαλλοντικοί περιορισμοί θα διαδραματίσουν σημαντικό ρόλο

• Περισσότερο γάλα θα διοχετεύεται σε τυρί και σκόνες
- Το τυρί οικιακής χρήσης θα συνεχίσει να αναπτύσσεται, αύξηση των εξαγωγών
- Αύξηση εξαγωγών σε αποβουτυρωμένο γάλα σε σκόνη, λόγω βελτίωσης των συνθηκών ξήρανσης
- Αύξηση εξαγωγών του ορού γάλακτος σε σκόνη

Προοπτικές για τις αγροτικές αγορές της ΕΕ - 2024 - Προϊόντα κρέατος
• Καλές προοπτικές εξαγωγών
- Για το χοιρινό κρέας και τα πουλερικά λόγω της σταθερά αυξανόμενης παγκόσμιας κατανάλωσης
- Αύξηση των τιμών στη διεθνή αγορά και την ΕΕ

• Αύξηση της παραγωγής κρέατος της ΕΕ
- Λόγω αύξησης της παραγωγής κρέατος πουλερικών και του χαμηλότερου
κόστους των ζωοτροφών
- Η παραγωγή βοείου κρέατος αναμένεται να μειωθεί με αργούς ρυθμούς μετά από βραχυπρόθεσμη ανάκαμψη
- Η παραγωγή χοιρινού κρέατος θα σταθεροποιηθεί

• Η κατά κεφαλήν κατανάλωση κρέατος στην ΕΕ σε πτωτική τάση
- Μετά από βραχυπρόθεσμη ανάκαμψη αναμένεται μείωση της κατανάλωσης
- Εκτός από τα πουλερικά που επωφελούνται από τις χαμηλότερες τιμές και
την προτίμηση των καταναλωτών

Σημείωση:

-Το Αφιέρωμα έγινε με τη χορηγία της Τράπεζας Πειραιώς

-Δείτε στο Video τις θέσεις του Προέδρου της ΕΑΣ Λακωνίας Νίκου Προκοβάκη