Η πρόσφατη Ετήσια Έκθεση του Ελεγκτικού Συνεδρίου (ΦΕΚ Β΄ 6369/21.10.2026) δεν αποτελεί απλώς μια ακόμη καταγραφή γραφειοκρατικών αρρυθμιών. Είναι ένα σκληρό κατηγορώ απέναντι σε ένα μοντέλο Τοπικής Αυτοδιοίκησης που λειτουργεί με όρους «βιτρίνας». Όταν σε 152 εκθέσεις εξωτερικών συνεργατών δεν διατυπώνεται ούτε μία αρνητική γνώμη για δήμους που δεν διαθέτουν καν καταγεγραμμένες διαδικασίες ελέγχου, γίνεται σαφές ότι έχουμε περάσει στην εποχή της θεσμοθετημένης ανευθυνότητας.

Το τρίπτυχο είναι ξεκάθαρο: απευθείας αναθέσεις ελέγχων σε ελάχιστους αναδόχους, έργα που εγκαταλείπονται στη μοίρα τους αμέσως μετά το κόψιμο της κορδέλας, και δημοτικά έσοδα (όπως το επερχόμενο Τέλος Τοπικής Ανάπτυξης και οι παραχωρήσεις αιγιαλού) που αφήνονται στην τύχη τους. Αν θέλουμε η Αυτοδιοίκηση να σταματήσει να είναι ένας «μαύρος απορροφητήρας» δημόσιου χρήματος και να γίνει αρωγός του πολίτη, η έκθεση αυτή πρέπει να γίνει το εφαλτήριο για ριζικές ανατροπές.

Τα Κρίσιμα Συμπεράσματα της Έκθεσης

Η ιδιωτικοποίηση και ο εκφυλισμός του ελέγχου

Ο νόμος 4795/2021 για τον εσωτερικό έλεγχο μετατράπηκε σε μια «βιομηχανία» απευθείας αναθέσεων (90% των συμβάσεων). Το 65,5% της αγοράς ελέγχεται από ελάχιστους αναδόχους, οι οποίοι παράγουν τυποποιημένες εκθέσεις «φασόν», μοιράζοντας ανεύθυνα θετικές γνώμες χωρίς αντίκρισμα.

Το ίδιο ακριβώς μοτίβο συγκέντρωσης και αδιαφάνειας, όμως, επαναλαμβάνεται πλέον καρμπόν και με τις κατά τόπους απευθείας αναθέσεις των δήμων για κάθε είδους προμήθεια και υπηρεσία, μετατρέποντας τη διαχείριση του δημοτικού χρήματος σε προνομιακό πεδίο για ελάχιστους «εκλεκτούς».

Υποδομές στο έλεος του χρόνου

Τα δημόσια έργα στερούνται ολοκληρωμένου σχεδιασμού και βιωσιμότητας. Το πιο επικίνδυνο, όμως, είναι η παντελής απουσία προγραμματισμένης συντήρησης, η οποία επαφίεται σε καταγγελίες ή γίνεται κατόπιν εορτής (μετά από καταστροφές ή βλάβες), χωρίς να λαμβάνονται υπόψη οι σύγχρονοι κλιματικοί κίνδυνοι.

Συστηματική αιμορραγία εσόδων

Η απροθυμία ή η αδυναμία των δήμων να εφαρμόσουν τις συστάσεις του Ελεγκτικού Συνεδρίου (μόλις το 21% των συστάσεων για την ακίνητη περιουσία υλοποιήθηκε πλήρως) στερεί από τα τοπικά ταμεία εκατομμύρια ευρώ.

Ο Νέος Κώδικας (Ν. 5314/2026): Καμία σύγκλιση με τον ΕΧΤΑ

Το πρόβλημα γίνεται ακόμη βαθύτερο αν αναλογιστεί κανείς το νέο θεσμικό πλαίσιο. Ο πρόσφατος Νέος Κώδικας Τοπικής Αυτοδιοίκησης (Ν. 5314/2026), αντί να έρθει ως φάρμακο για να γιατρέψει αυτές τις πληγές, επιτείνει την αδιαφάνεια, αυξάνει τη φορολογική πίεση και αποσυνδέει πλήρως τους δήμους από τις διεθνείς θεσμικές εγγυήσεις.

Το άλλοθι της «ψηφιακής βιτρίνας» και το νέο χαράτσι του ΤΤΑ

Το Υπουργείο Εσωτερικών διαφημίζει τις «ζωντανές μεταδόσεις» και την ψηφιακή προσβασιμότητα. Όμως, αυτή η επιφανειακή διαφάνεια λειτουργεί ως προπέτασμα καπνού. Την ίδια ώρα που θεσμοθετείται το νέο Τέλος Τοπικής Ανάπτυξης (ΤΤΑ) από 1/1/2027 (ο νέος «δημοτικός ΕΝΦΙΑ» που αντικαθιστά και αυξάνει το παλιό ΤΑΠ), οι κρίσιμες αποφάσεις για τη διαχείριση αυτών των εκατομμυρίων έχουν ήδη ληφθεί από την πανίσχυρη και ελεγχόμενη Δημοτική Επιτροπή. Το κυρίαρχο όργανο, το Δημοτικό Συμβούλιο, υποβαθμίζεται σε ρόλο σχολιαστή, ενώ το πραγματικό παιχνίδι παίζεται σε κλειστές αίθουσες.

Η θεσμοθετημένη διολίσθηση στις εξωτερικές αναθέσεις και οι προσλήψεις εκτός ΑΣΕΠ

Ο νέος Κώδικας όχι μόνο δεν υποχρεώνει τη στελέχωση των εσωτερικών δομών με μόνιμο προσωπικό, αλλά στρώνει το χαλί για την πλήρη υποκατάσταση των υπηρεσιών. Με τις ευλογίες των νέων διατάξεων, εκατομμύρια ευρώ για μελέτες, συμβουλές και καθημερινές λειτουργίες εκτρέπονται με συνοπτικές διαδικασίες προς νεοσύστατες εταιρείες παροχής υπηρεσιών και τους περιβόητους Αναπτυξιακούς Οργανισμούς. Το χειρότερο; Οι Οργανισμοί αυτοί αποκτούν εκτός των άλλων το δικαίωμα να προχωρούν σε προσλήψεις προσωπικού με διαδικασίες εξπρές, εντελώς εκτός του ελέγχου του ΑΣΕΠ εγκαθιστώντας στους Δήμους. Οι Δήμοι μετατρέπονται από φορείς άσκησης δημόσιας πολιτικής σε απλούς διαχειριστές εργολαβιών και παραταξιακών διευθετήσεων.

Η απόλυτη αποσύνδεση και το χάσμα με τον ΕΧΤΑ

Εδώ εντοπίζεται η μεγαλύτερη θεσμική και νομική εκτροπή: ο νέος Κώδικας επιφέρει μια πλήρη και πρωτοφανή αποσύνδεση από τις αρχές του Ευρωπαϊκού Χάρτη Τοπικής Αυτονομίας (ΕΧΤΑ). Ενώ ο Χάρτης (κυρωμένος με τον Ν. 1850/1989) αποτελεί το θεμέλιο της πραγματικής διοικητικής αυτονομίας και επιτάσσει οι δήμοι να διαχειρίζονται τις δημόσιες υποθέσεις με «δική τους αποκλειστική ευθύνη», ο νέος νόμος τον παρακάμπτει επιδεικτικά. Καμία σύγκλιση, κανένας κοινός βηματισμός. Αντί να ενισχυθεί η εσωτερική δομή και η αυτονομία των δήμων μέσω μόνιμου επιστημονικού προσωπικού, οι αρμοδιότητες «σπάνε» και σκορπίζονται σε ιδιώτες και τοπικά δίκτυα Αναπτυξιακών Οργανισμών. Όταν η λήψη αποφάσεων και ο έλεγχος εκχωρούνται σε τρίτους, η έννοια της «τοπικής αυτονομίας» όπως την ορίζει το ευρωπαϊκό δίκαιο μετατρέπεται σε κενό γράμμα.

Δέσμη Προτάσεων: Πώς θα σπάσει ο φαύλος κύκλος

Για να περάσουμε από τη διαπίστωση των προβλημάτων στην επίλυσή τους, απαιτούνται άμεσες, δομικές παρεμβάσεις:

1. Οριστικό τέλος στις απευθείας αναθέσεις

Πρέπει να μπει ένα οριστικό και αδιαπραγμάτευτο τέλος στο καθεστώς των απευθείας αναθέσεων για υπηρεσίες ελέγχου, μελετών και συμβούλων. Κάθε δαπάνη και κάθε σύμβαση πρέπει να διέπεται από ανοιχτές, διαφανείς και διαγωνιστικές διαδικασίες. Η προσφυγή στην αγορά δεν μπορεί να αποτελεί τον κανόνα, αλλά την εξαιρετική και πλήρως αιτιολογημένη εξαίρεση.

2. Μεταφορά όλων των αρμοδιοτήτων στο Δημοτικό Συμβούλιο

Απαιτείται η άμεση κατάργηση των υπερεξουσιών της Δημοτικής Επιτροπής και η πλήρης επαναφορά και μεταφορά όλων των αποφασιστικών αρμοδιοτήτων στο μόνο κυρίαρχο, δημοκρατικά εκλεγμένο και δημόσια ελεγχόμενο όργανο: το Δημοτικό Συμβούλιο. Οι αποφάσεις για τα εκατομμύρια των πολιτών πρέπει να λαμβάνονται στο φως, με ανοιχτό διάλογο και ονομαστικές ψηφοφορίες, και όχι πίσω από τις κλειστές πόρτες των ολιγομελών επιτροπών.

3. Τέλος στους ελέγχους «φασόν» – Δημιουργία Ανεξάρτητου Σώματος

Πρέπει να καταργηθεί η δυνατότητα πλήρους ανάθεσης του εσωτερικού ελέγχου σε ιδιώτες μέσω απευθείας αναθέσεων. Προτείνεται η δημιουργία ενός κεντρικού, ανεξάρτητου Μητρώου Πιστοποιημένων Εσωτερικών Ελεγκτών υπό την εποπτεία του Υπουργείου Εσωτερικών και του Ελεγκτικού Συνεδρίου. Οι ελεγκτές θα κληρώνονται ανά δήμο, διασφαλίζοντας ότι δεν θα υπάρχει οικονομική ή πολιτική εξάρτηση μεταξύ ελεγχόμενου και ελεγκτή.

4. Υποχρεωτικό Ψηφιακό Μητρώο Συντήρησης Έργων

Κανένα νέο έργο δεν πρέπει να χρηματοδοτείται αν δεν συνοδεύεται από δεσμευτικό, πολυετές πλάνο συντήρησης και τον αντίστοιχο προϋπολογισμό. Θέσπιση της «Ψηφιακής Ταυτότητας Υποδομών» για κάθε δήμο, όπου θα καταγράφονται υποχρεωτικά οι περιοδικοί τεχνικοί έλεγχοι (π.χ. σε γέφυρες, σχολεία, οδικά δίκτυα) με αυστηρή θεσμοθέτηση ποινικών ευθυνών για τους παραβάτες.

5. Στελέχωση των Τεχνικών Υπηρεσιών με μόνιμο προσωπικό

Η υποστελέχωση δεν μπορεί να αποτελεί μόνιμη δικαιολογία για την έκπτωσή μας σε θέματα ασφάλειας. Απαιτείται άμεση άρση των περιορισμών προσλήψεων αποκλειστικά για εξειδικευμένο επιστημονικό προσωπικό (μηχανικούς, πληροφορικούς, αναλυτές) στις τεχνικές και οικονομικές υπηρεσίες των ΟΤΑ, βάζοντας τέλος στην ομηρία των συμβασιούχων.

6. Αυτοματοποιημένη Ψηφιακή Διασταύρωση για το νέο Τέλος Τοπικής Ανάπτυξης (ΤΤΑ)

Ο εντοπισμός των μη ηλεκτροδοτούμενων ακινήτων και ο ορθός υπολογισμός του νέου φόρου (ΤΤΑ) πρέπει να γίνονται ψηφιακά και αυτόματα. Απαιτείται η άμεση και υποχρεωτική διασύνδεση των βάσεων δεδομένων των δήμων με το Ε9 της ΑΑΔΕ, το Κτηματολόγιο και τον ΔΕΔΔΗΕ. Η είσπραξη και ο έλεγχος πρέπει να εκτελούνται κεντρικά και αλγοριθμικά, εξαλείφοντας πλήρως την ανθρώπινη παρέμβαση, τη γραφειοκρατία και την πολιτική σκοπιμότητα των τοπικών αρχόντων που «ξεχνούσαν» να βεβαιώσουν τα χρέη των δικών τους ανθρώπων. .

Το τελευταίο καμπανάκι

Η Τοπική Αυτοδιοίκησή μας βρίσκεται μπροστά στο τελευταίο της προειδοποιητικό καμπανάκι. Ο συνδυασμός της αποκαλυπτικής έκθεσης του Ελεγκτικού Συνεδρίου και των γκρίζων ζωνών του Νέου Κώδικα (Ν. 5314/2026) αποδεικνύει ότι το σύστημα χρειάζεται ριζικές τομές, όχι διακοσμητικές παρεμβάσεις.

Ή θα επιλέξουμε τον δρόμο της πραγματικής μεταρρύθμισης, της διαφάνειας και της λογοδοσίας, ή θα συνεχίσουμε να παρακολουθούμε τις υποδομές της χώρας να καταρρέουν και την αξιοπιστία των θεσμών να εκμηδενίζεται. Οι πολίτες δεν αντέχουν άλλες «λευκές επιταγές» ούτε άλλα νέα χαράτσια που πληρώνονται ακριβά με το δικό τους υστέρημα.

Ακολουθήστε το notospress.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις
* Τα άρθρα δεν απηχούν απαραίτητα τη γνώμη του notospress.gr