Άρδευση με λύματα: Τα «κρυφά» ίχνη φαρμάκων σε λαχανικά

ΚΟΣΜΟΣ. Η χρήση επεξεργασμένων λυμάτων στην αγροτική παραγωγή αυξάνεται, όμως νέα επιστημονικά δεδομένα εγείρουν ερωτήματα για την ασφάλεια των καλλιεργειών.

Σε περιοχές όπου τα αποθέματα γλυκού νερού είναι περιορισμένα, οι αγρότες στρέφονται όλο και συχνότερα στη χρήση επεξεργασμένων λυμάτων για την άρδευση των καλλιεργειών.

Αν και η πρακτική αυτή συμβάλλει στην εξοικονόμηση πολύτιμων υδάτινων πόρων, έχει προκαλέσει ανησυχία σε αρχές και καταναλωτές, καθώς τα λύματα ενδέχεται να περιέχουν ίχνη από διάφορες ουσίες, μεταξύ των οποίων και ψυχοδραστικά φάρμακα που χρησιμοποιούνται για τη θεραπεία ψυχικών διαταραχών.

Τι δείχνει η νέα έρευνα

Σύμφωνα με μελέτη του Johns Hopkins University, καλλιέργειες όπως:

• ντομάτες
• καρότα
• μαρούλι

έχουν την τάση να συγκρατούν αυτές τις χημικές ουσίες κυρίως στα φύλλα τους.

Το εύρημα αυτό θεωρείται κάπως καθησυχαστικό για τους καταναλωτές, καθώς τα μέρη που καταναλώνονται συνήθως — οι καρποί και οι ρίζες — περιέχουν πολύ μικρότερες ποσότητες.

Τι λένε οι επιστήμονες

Όπως εξηγεί η Daniella Sanchez, διδακτορική ερευνήτρια και βασική συγγραφέας της μελέτης:

«Η γεωργία ασκεί μεγάλη πίεση στους πόρους γλυκού νερού. Με τις μειωμένες βροχοπτώσεις και την ξηρασία να απειλούν τα αποθέματα παγκοσμίως, η επαναχρησιμοποίηση επεξεργασμένων λυμάτων ενδέχεται να αποτελέσει αναγκαστική λύση».

Η ίδια τονίζει ότι για να συνεχιστεί η χρήση τους με ασφάλεια, απαιτείται καλύτερη κατανόηση του τρόπου με τον οποίο τα φυτά απορροφούν και «διασπούν» αυτές τις ουσίες.

Πώς έγινε η έρευνα

Οι επιστήμονες εξέτασαν τέσσερις φαρμακευτικές ουσίες που εντοπίζονται συχνά σε επεξεργασμένα λύματα:

• καρβαμαζεπίνη
• λαμοτριγίνη
• αμιτριπτυλίνη
• φλουοξετίνη

Πρόκειται για φάρμακα που χρησιμοποιούνται για τη θεραπεία:

• κατάθλιψης
• διπολικής διαταραχής
• επιληπτικών κρίσεων

Τα φυτά καλλιεργήθηκαν σε ελεγχόμενο περιβάλλον για 45 ημέρες, με ειδικό θρεπτικό διάλυμα που περιείχε μία από τις παραπάνω ουσίες.

Στη συνέχεια, οι ερευνητές ανέλυσαν διαφορετικά μέρη των φυτών, προκειμένου να διαπιστώσουν:

• πώς απορροφώνται οι ουσίες
• πώς μεταβολίζονται
• πού συσσωρεύονται

Πού εντοπίζονται τα φάρμακα

Τα αποτελέσματα έδειξαν ότι:

• οι φαρμακευτικές ουσίες συγκεντρώνονται κυρίως στα φύλλα
• στα φύλλα της ντομάτας τα επίπεδα ήταν έως και 200 φορές υψηλότερα από τους καρπούς
• στα καρότα, τα φύλλα περιείχαν περίπου 7 φορές περισσότερες ουσίες από τη ρίζα

Γιατί παραμένουν στα φυτά

Τα φυτά δεν μπορούν να αποβάλουν εύκολα αυτές τις ουσίες.

Έτσι:

• μέρος τους ενσωματώνεται στα κυτταρικά τοιχώματα
• μέρος αποθηκεύεται σε ειδικές δομές που λειτουργούν σαν «δεξαμενές» μέσα στα κύτταρα

Με την πάροδο του χρόνου, οι ουσίες αυτές και τα υποπροϊόντα τους συσσωρεύονται στους φυτικούς ιστούς, καθώς δεν υπάρχει αποτελεσματικός μηχανισμός απομάκρυνσής τους.

Η χρήση επεξεργασμένων λυμάτων αποτελεί πιθανή λύση στο πρόβλημα της λειψυδρίας, ωστόσο η παρουσία φαρμακευτικών καταλοίπων στα φυτά αναδεικνύει την ανάγκη για αυστηρό έλεγχο και περαιτέρω έρευνα, ώστε να διασφαλιστεί η ασφάλεια της αγροτικής παραγωγής και των καταναλωτών.