Η Τουρκική εισβολή στην Κύπρο και η διαχρονική παράνομη κατοχή

Γράφει ο Χρήστος Ηλ. Τσίχλης*

Στις 15 Ιουλίου 1974, οργανώθηκε πραξικόπημα για την ανατροπή του Προέδρου της Κύπρου, Αρχιεπισκόπου Μακαρίου.

Στις 20 Ιουλίου 1974, η Τουρκία εισέβαλε στρατιωτικά στις βόρειες ακτές του νησιού, προφασιζόμενη την προστασία της τουρκοκυπριακής κοινότητας.

Τον Αύγουστο του 1974, παρά την κατάπαυση του πυρός και τις πολιτικές αλλαγές, οι τουρκικές δυνάμεις προέλασαν, καταλαμβάνοντας το 36% του κυπριακού εδάφους.

Χιλιάδες νεκροί και τραυματίες από τις στρατιωτικές επιχειρήσεις.

Εκατοντάδες χιλιάδες Ελληνοκύπριοι εκδιώχθηκαν από τις πατρικές τους εστίες.

Το βόρειο τμήμα του νησιού παραμένει υπό παράνομη στρατιωτική κατοχή.

Η τότε ελληνική κυβέρνηση απέτυχε να στείλει ουσιαστική στρατιωτική ενίσχυση, αφήνοντας την Κύπρο απροστάτευτη, ενώ πολλοί υπεύθυνοι μιλούσαν ψευδώς για αυτοσυγκράτηση και ανυπαρξία κινδύνου.

Κατά την τουρκική εισβολή στην Κύπρο το 1974, πολλές μονάδες και επιστρατευόμενοι βρέθηκαν σε τραγική κατάσταση, αντιμετωπίζοντας την επίθεση χωρίς επαρκή ή καθόλου οπλισμό, ελλείψει σωστού συντονισμού, απουσία εντολών και λόγω της κατάρρευσης της διοίκησης.

Πολλές μαρτυρίες στρατιωτών και εφέδρων που κλήθηκαν να πολεμήσουν χωρίς να τους δοθούν τυφέκια, πυρομαχικά ή βασικός ατομικός εξοπλισμός.

Η γενικευμένη διάλυση του κρατικού και στρατιωτικού μηχανισμού μετά το προδοτικό πραξικόπημα της 15ης Ιουλίου 1974 άφησε τα στρατόπεδα ανοχύρωτα και τις μονάδες χωρίς διοικητική μέριμνα κατά την έναρξη της εισβολής στις 20 Ιουλίου.

Οι μαχητές βρέθηκαν αντιμέτωποι με υπέρτερες δυνάμεις και βομβαρδισμούς χωρίς τα απαραίτητα μέσα άμυνας, γεγονός που ενέτεινε το μέγεθος της τραγωδίας.

Δεν υπήρξε συντονισμός, οργάνωση και οι μαχητές ανέμεναν εντολές για πολλές ώρες....

Η στάση του ΝΑΤΟ, υπήρξε αρνητική και παθητική κατά την τουρκική εισβολή στην Κύπρο το 1974, καθώς η συμμαχία δεν παρενέβη για να αποτρέψει την τραγωδία, δίνοντας προτεραιότητα στα στρατηγικά της συμφέροντα στην περιοχή και στη συνοχή της νοτιοανατολικής της πτέρυγας με την Τουρκία.

Η ηγεσία του ΝΑΤΟ, δεν εμπόδισε την Τουρκία ούτε στην πρώτη ούτε στη δεύτερη απόβαση, θεωρώντας την Τουρκία πιο κρίσιμο σύμμαχο κατά του Ψυχρού Πολέμου σε σχέση με την Ελλάδα και την Κύπρο.

Αντί να προστατεύσουν ένα ανεξάρτητο κράτος και τους πολίτες του, οι νατοϊκοί κύκλοι λειτούργησαν με γνώμονα τη διατήρηση των ισορροπιών ανάμεσα σε δύο χώρες-μέλη της συμμαχίας (Ελλάδα και Τουρκία).

Μεταγενέστερα, ο Κωνσταντίνος Καραμανλής αποφάσισε την αποχώρηση της Ελλάδας από το στρατιωτικό σκέλος του ΝΑΤΟ το 1974, εξαιτίας της εισβολής της Τουρκίας στην Κύπρο, της αδυναμίας της συμμαχίας να αποτρέψει τα γεγονότα και της ανάγκης να εκφραστεί η λαϊκή διαμαρτυρία.

Από τότε, η διεθνής θέση της Ελλάδας έχει αλλάξει σημαντικά, επηρεαζόμενη κυρίως από την αναβαθμισμένη γεωπολιτική και ενεργειακή της σημασία, καθώς και από τις εξελίξεις στην οικονομία και την εξωτερική πολιτική.

Κατά την επίσκεψή του στην Αθήνα τον Νοέμβριο του 1999, ο τότε πρόεδρος των ΗΠΑ Μπιλ Κλίντον έκανε μια δήλωση που ερμηνεύτηκε ως έμμεση αναγνώριση των λαθών της αμερικανικής πολιτικής επί περιόδου της δικτακτορίας, επισημαίνοντας ότι κατά τον Ψυχρό Πόλεμο οι ΗΠΑ έδωσαν προτεραιότητα στη γεωπολιτική σταθερότητα έναντι των δημοκρατικών αρχών, αναφερόμενος στην εποχή της δικτατορίας.

Η αποχώρηση της Ελλάδας από το στρατιωτικό σκέλος της Συμμαχίας του ΝΑΤΟ διήρκεσε έξι χρόνια.

Μόλις εβδομήντα ημέρες πριν από την είσοδο της Ελλάδας στην ΕΟΚ, στις 19 Οκτωβρίου του 1980, η κυβέρνηση Γεωργίου Ράλλη αποφάσισε την επάνοδο.

Η Ελλάδα έγινε επίσημα μέλος της ΕΟΚ (Ευρωπαϊκής Οικονομικής Κοινότητας) την 1η Ιανουαρίου 1981, αποτελώντας το δέκατο μέλος της.

Την 1η Μαΐου 2004, η Κύπρος γίνεται πλήρες μέλος της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

Την 1η Ιανουαρίου 2008 η Κύπρος προσχωρεί στην ευρωζώνη.

Από την 1η Ιανουαρίου μέχρι την 30η Ιουνίου 2026, η Κύπρος ανέλαβε την προεδρία της Ευρωπαΐκής Ένωσης.

Η Ευρωπαΐκή Ένωση χρειάζεται σήμερα μεταρρυθμίσεις, ευρωΣτρατό, τεχνολογική κυριαρχία, επενδύσεις στην Τεχνητή Νοημοσύνη και δημοσιονομική πειθαρχία για ισχυρότερη ανάπτυξη και ανθεκτικότητα.

Η ανάγκη έκδοσης ευρωομολόγου προβάλλεται ως λύση για την αντιμετώπιση κρίσεων χρέους, τη στήριξη της ανάπτυξης και την ενίσχυση της συνοχής στην Ευρωζώνη.

Η ένωση θα πρέπει να ολοκληρωθεί σε όλα τα επίπεδα και η ευρώπη να μην παραμένει θεατής των εξελίξεων σε διεθνή θέματα.

Δεν θα πρέπει να αμφισβητούνται τα ευρωπαΐκά σύνορα από τρίτες χώρες.

Η στρατιωτική αυτονομία της ευρωπαΐκής ένωσης είναι περισσότερο από ποτέ αναγκαία.

Είναι πέρα από αναγκαίο και επιβεβλημένο, η επίτευξη της αυτονομίας της ευρωπαΐκής ένωσης σε οικονομικό επίπεδο, αλλά και σε επίπεδο άμυνας και ασφάλειας και πρέπει να γίνει με μεγάλα βήματα.

Πρέπει να περάσουμε στην επόμενη φάση της κοινής ασφάλειας και άμυνας.

Δεν αρκεί η νομισματική ένωση.

Η δημιουργία ευρωστρατού θεωρείται αναγκαία για την ενίσχυση της στρατιωτικής συνεργασίας μεταξύ των κρατών μελών της ευρωπαΐκής ένωσης, την προώθηση της ειρήνης και την αντιμετώπιση κρίσεων, όπως η εξάπλωση της ουκρανικής κρίσης.

Στόχος είναι η οικοδόμηση μιας κοινής αμυντικής πολιτικής (ΚΕΠΠΑ-ΚΠΑΑ) που θα επιτρέπει στην Ένωση να δρα πιο αυτόνομα και αποτελεσματικά σε θέματα ασφαλείας.

Σκοπός είναι η αντιμετώπιση εξωτερικών κινδύνων και γεωπολιτικών προκλήσεων.

Θα πρέπει να απαιτήσουμε την δημιουργία Ευρωστρατου στην πράξη για την προστασία των ευρωπαϊκών συνόρων.

Η παράνομη τουρκική εισβολή στην Κύπρο ξεκίνησε στις 20 Ιουλίου 1974 (Επιχείρηση «Αττίλας»), πέντε ημέρες μετά το πραξικόπημα κατά του Μακαρίου, με αποτέλεσμα την κατοχή του 37% του νησιού.

Η Τουρκία παραβίασε το διεθνές δίκαιο, οδηγώντας σε συνεχιζόμενη στρατιωτική κατοχή, διχοτόμηση και προσφυγιά, παρά τις καταδίκες από τη διεθνή κοινότητα.

Το αποτέλεσμα ήταν η Κατάληψη του 37% του εδάφους της Κυπριακής Δημοκρατίας, εκτοπισμός περίπου 200.000 Ελληνοκυπρίων και εγκλωβισμός εκατοντάδων άλλων.

Η εισβολή παραμένει παράνομη κατοχή κατά παράβαση των ψηφισμάτων του ΟΗΕ, με την Τουρκία να διατηρεί στρατεύματα στην κατεχόμενη Κύπρο έως σήμερα.

Στις 15 Ιούλη 1974, το καθεστώς των Αθηνών, με επικεφαλής τον ταξίαρχο Ιωαννίδη, σε αγαστή συνεργασία με την εθνικιστική αντικομουνιστική οργάνωση ΕΟΚΑ Β΄, ανέτρεψε με πραξικόπημα τον πρόεδρο της Κύπρου Μακάριο και διόρισε στη θέση του έναν πρόεδρο με το όνομα Σαμψών.

Με την ενέργεια αυτή, που είχε τις "ευλογίες " του ΝΑΤΟ η κυβέρνηση της Ελλάδας, έστρωνε το χαλί για την εισβολή των τουρκικών στρατευμάτων στην Κύπρο.

Αξιοποιώντας την ευκαιρία που της πρόσφερε η ελλάδα με το πραξικόπημα, η Τουρκία (μαζί με την Ελλάδα και την Αγγλία, ήταν μια από τις 3 εγγυήτριες δυνάμεις της Κύπρου), αντέδρασε δυναμικά.

Τα ξημερώματα της 20ης Ιουλίου 1974, ξεκίνησε στις ακτές της Κερύνειας η τουρκική εισβολή («ΑΤΤΙΛΑΣ 1»), η οποία ολοκληρώθηκε στις 16 Αυγούστου 1974 με την επιχείρηση «ΑΤΤΙΛΑΣ 2».

Από τότε η μέχρι σήμερα η Τουρκία κατέχει παράνομα, κατά παράβαση του διεθνούς δικαίου, το 37% της Κύπρου και το μεγαλύτερο τμήμα της ακτογραμμής της Μεγαλονήσου.

Τα ψηφίσματα του ΟΗΕ για την Κύπρο, ξεκινώντας από την εισβολή του 1974, καταδικάζουν την παράνομη τουρκική κατοχή, ζητούν την αποχώρηση των ξένων στρατευμάτων και την επιστροφή των προσφύγων, ενώ επαναβεβαιώνουν την κυριαρχία και εδαφική ακεραιότητα της ελληνικής Κυπριακής Δημοκρατίας.

Σημαντικά ψηφίσματα, όπως το 353 (1974) και το 541/550 (για την αποκήρυξη της «ΤΔΒΚ»), παραμένουν η βάση για λύση διζωνικής, δικοινοτικής ομοσπονδίας.

Το Ψήφισμα του ΟΗΕ 353 (1974): Εγκρίθηκε ομόφωνα, ζητώντας άμεση κατάπαυση του πυρός και αποχώρηση όλων των ξένων στρατιωτικών δυνάμεων από την Κυπριακή Δημοκρατία.

Το Ψήφισμα 360 του ΟΗΕ (1974): Καταγράφει την ανάγκη σεβασμού της κυριαρχίας, ανεξαρτησίας και εδαφικής ακεραιότητας της Κύπρου.

Το Ψήφισμα 541 του ΟΗΕ (1983) και 550 (1984): Καταδικάζουν την ανακήρυξη του ψευδοκράτους ως νομικά άκυρη, καλώντας όλα τα κράτη να μην αναγνωρίσουν καμία οντότητα πέραν της Κυπριακής Δημοκρατίας.

Με το ψήφισμα 2453, 2019: Ο ΟΗΕ επαναβεβαιώνει τη θέση του για εξεύρεση λύσης μέσω διαπραγματεύσεων, με στόχο ένα ομοσπονδιακό κράτος.

Η ένταξη της Κύπρου στην ευρωπαΐκή ένωση, την 1η Μαΐου 2004, αποτέλεσε μια από τις λίγες αλλά σημαδιακές επιτυχίες του Ελληνισμού τις τελευταίες δεκαετίες.

Μια επιτυχία που τηρουμένων των αναλογιών υπήρξε και το μεγάλο στρατηγικό ισοδύναμο απέναντι στα τετελεσμένα που έχει επιβάλει η Τουρκία από το 1974 με τη στρατιωτική εισβολή και συνεχιζόμενη μέχρι σήμερα κατοχή του βόρειου τμήματος της Κύπρου.

Που πλέον αποτελεί κατοχή τμήματος ευρωπαϊκού εδάφους.

Η Κύπρος είναι σήμερα πλήρες κράτος – μέλος της Ενωμένης Ευρώπης, ως ενιαία, εθνικά κυρίαρχη και εδαφικά ακέραιη δημοκρατία, με μία νομική προσωπικότητα.

Μια αναντίρρητη διεθνής πραγματικότητα, εχέγγυο ανεξαρτησίας και γεωπολιτικής ασφαλείας.

Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο εκδίδει τακτικά ψηφίσματα για την Κύπρο, καταδικάζοντας την παράνομη κατοχή του βορρά από την Τουρκία, τις τουρκικές προκλήσεις στην περίκλειστη πόλη της Αμμοχώστου και τις παραβιάσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων, ζητώντας λύση διζωνικής δικοινοτικής ομοσπονδίας.

Χαρακτηριστικό παράδειγμα το συντριπτικό ψήφισμα για την «Κράτηση Ευρωπαίων πολιτών στα κατεχόμενα εδάφη της Κύπρου», που υπερψηφίστηκε χωρίς ψήφο εναντίον.

Ανάμεσα σε άλλα, συμπεριλήφθηκαν δύο αναφορές πολιτικά αξιοσημείωτες:

Το Ευρωκοινοβούλιο, α) καταδικάζει τις τακτικές εκφοβισμού που ασκεί το κατοχικό καθεστώς με σκοπό τον τερματισμό της διαδικασίας των ποινικών αγωγών από την Κυπριακή Δημοκρατία εναντίον των σφετεριστών κατεχόμενων Ελληνοκυπριακών περιουσιών.

β) Καλεί την Ευρωπαϊκή Επιτροπή να λάβει όλα τα αναγκαία μέτρα, συμπεριλαμβανομένου του ενδεχομένου επιβολής κυρώσεων στην Τουρκία.

Στο πλαίσιο ψηφίσματος, το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο επαναλαμβάνει την έκκλησή του προς την Τουρκική Δημοκρατία, κράτος-μέλος του ΝΑΤΟ και υποψήφια για ένταξη στην Ευρωπαϊκή Ένωση, να τηρήσει το Διεθνές Δίκαιο, να αναγνωρίσει την Κυπριακή Δημοκρατία και να τερματίσει αμέσως την κατοχή και να αποσύρει τα στρατεύματά της από το νησί της Κύπρου.

Σε ψήφισμα του Ευρωπαΐκού Κοινοβουλίου, που εγκρίθηκε με ψήφους 631 υπέρ, οι ευρωβουλευτές καταδικάζουν τις παράνομες δραστηριότητες της Τουρκίας στα Βαρώσια, στην περίκλειστη πόλη της Αμμοχώστου και προειδοποιούν ότι το μερικό «άνοιγμά» τους υπονομεύει τις προοπτικές για μια συνολική επίλυση του Κυπριακού, βαθαίνει τη διαίρεση και εδραιώνει τη μόνιμη διχοτόμηση του νησιού.

Οι ευρωβουλευτές καλούν την Τουρκία να μεταβιβάσει τα Βαρώσια στους νόμιμους κατοίκους τους υπό την προσωρινή διοίκηση του ΟΗΕ (σύμφωνα με το ψήφισμα 550 (1984) του Συμβουλίου Ασφαλείας των Ηνωμένων Εθνών) και ζητούν από το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο να διατηρήσει την ενότητά του έναντι των παράνομων ενεργειών της Τουρκίας και να επιβάλει σκληρές κυρώσεις.

Όταν οι παραβιάσεις του Διεθνούς δικαίου παραμένουν χωρίς αντιμετώπιση, διακυβεύεται η ίδια η αξιοπιστία του ΝΑΤΟ και του ΟΗΕ.

Η Ελλάδα διαχρονικά απαιτεί σεβασμό του Διεθνούς Δικαίου, του Χάρτη του ΟΗΕ και του Δικαίου της Θάλασσας.

Δεν υπάρχει αμφιβολία ότι υπάρχει ένας εκνευρισμός στην Τουρκία, ο οποίος οφείλεται ακριβώς στη συνεργασία Ελλάδος, Κύπρου, Ισραήλ.

Η συνεργασία Ελλάδος, Κύπρου, Ισραήλ δεν στρέφεται εναντίον κανενός.

Η Ελλάδα άλλωστε έχει βάλει στο τραπέζι των συζητήσεων και την ιδέα της πενταμερούς, μεταξύ των γειτονικών κρατών της Ανατολικής Μεσόγειου, με το σκεπτικό ότι παρά τα προβλήματα και τις εκ διαμέτρου αντίθετες θέσεις των δυνάμει συμμετεχόντων κυρίως στο ζητήματος των θαλάσσιων ζωνών, μπορούμε να πετύχουμε συγκλίσεις προς όφελος της περιφερειακής σταθερότητας και της οικονομίας των κρατών.

(*) Δικηγόρος Αθηνών - Συνταγματολόγος- νομικός σύμβουλος Πανελληνίου Συνδέσμου Πολεμιστών Κύπρου 64-67-74