Ωδή στην μνήμη της Μελίνας του Μυστρά

Γράφει ο Παναγιώτης Ηλ. Κομνηνός *

Η Ιδέα του Μυστρά υπήρξε όχι μόνο ως ένα φωτεινό ιστορικό μεσοδιάστημα της πορείας του ελληνισμού, αλλά εξακολουθεί να πορεύεται και ως ανεξάντλητο πνευματικό και πολιτιστικό απόθεμά του.

΄Ελαμψε ως Ελληνικό Βυζάντιο σε χρόνους χαλεπούς. Αποκατέστησε την ιστορική αλήθεια με το «΄Ελληνες εσμέν το γένος…» και κράτησε ανόθευτες τις ελληνικές αρχές και ιδέες ,που κυρίως και μετά τους Οθωμανούς, μεταλαμπαδεύτηκαν από τα ελληνικά κέντρα στις ευρωπαϊκές χώρες και συνέβαλαν στην μετάβαση από το μεσαιωνικό στον νεότερο κόσμο, μέσα από την αναβίωση του ανθρωποκεντρικού πνεύματος της κλασσικής αρχαιότητας, γεγονός που με μια λέξη αποδίδεται με τον όρο Αναγέννηση.

Και συνεχίζει ως Ιδέα να πορεύεται έκτοτε, τόσο ως συμβολική όσο και ως ορατή αξία στις ίδιες ελληνικές ρίζες πολιτισμού και ιστορίας της πατριωτικής ευψυχίας, της εθνικής αξιοπρέπειας και της αταλάντευτης συνοχής του ελληνισμού.

Πρόσφατα όμως και σε σχέση με τα εγκαίνια του Ανακτόρου των Δεσποτών του Μυστρά, που πρέπει να θεωρηθεί και ως οφειλόμενη πράξη απόδοσης τιμής στο σύνολο των συμβολικών και πραγματικών παρακαταθηκών του Μυστρά, θα πρέπει να σημειωθεί πως το τελετουργικό των αποδόσεων και ακολουθιών της τελετής, φάνηκε ανακόλουθο της πρέπουσας λαμπρότητας και του ιστορικού ήθους .

Η ιδέα αποκατάστασης και διάσωσης των μνημείων του Μυστρά, συμπεριλαμβανομένων και των Ανακτόρων, που ήταν ένα εγχείρημα ανάλογο του πνευματικού μεγαλείου του Μυστρά, δεν επέμφθη ουρανόθεν, ούτε προέκυψε εκ τύχης. ΄Ηταν έμμονη ιδέα της Μελίνας Μερκούρη, που από το 1984 ως υπουργός Πολιτισμού συνδέθηκε με την Ακρόπολη του Βυζαντίου, όπως η ίδια αποκαλούσε την Καστροπολοτεία και τότε , όπως και για κάθε τι το σημαντικό που συνήθιζε να κάνει, «άστραψε και έλαμψε» ,όπως συνέβη και με την επιστροφή των Γλυπτών του Παρθενώνα, την ενοποίηση του Ιστορικού Κέντρου της Αθήνας, την ανέγερση του νέο Μουσείου της Αθήνας, την θεσμοθέτηση των ΔΗ.ΠΕ.ΘΕ κ.ά..

΄Ηταν τότε που σε υλοποίηση της ιδέας της Μελίνας, ξεκίνησε μια οργανωμένη προσπάθεια για την διάσωση και αποκατάσταση των Ανακτόρων και των υπολοίπων μνημείων του Μυστρά και με ομάδα συνεργατών της, επικεφαλής των οποίων ήταν ο αρχιτέκτονας-αναστηλωτής Στέφανος Σίμος, ξεκίνησαν οι εργασίες έτσι που χάρις στον προγραμματισμό αυτό να διασωθεί και το εμβληματικό Παλάτι των Δεσποτών.

Κατά την ημέρα των εορτασμών των εγκαινίων ανάμεσα στο πλήθος των επισήμων και των λοιπών επισκεπτών , η Μελίνα αν και απούσα, παραβρέθηκε σαν όπως ένα απρόσκλητο αερικό, πλην όμως κανείς δεν την πρόσεξε, παραμερίζοντας την άϋλη διακριτικότητά της, ούτε και κάποιος μίλησε γι΄αυτην.

Ακόμη και η συντονίστρια της τελετής Υπουργός Πολιτισμού κα Λίνα Μενδώνη , ίσως από βιαστική υπεροψία ή και ύποπτη μικροψυχία, δεν την αναζήτησε και ούτε καν αναφέρθηκε σ΄ αυτή, παρά το ότι γνώριζε πως η Μελίνα βρισκόταν εκεί και μάλιστα μπροστά-μπροστά.

Κυρία Υπουργέ, η Μελίνα αν και αγνοήθηκε ως άγνωστη ή και ως ξένη, παρά ταύτα , αν και απρόσκλητη, παρέστη αθέατη στην τελετή των εγκαινίων, διότι ακόμη και εκεί που βρίσκεται σήμερα, γνωρίζει πως η ιστορία και πολιτισμός δεν είναι προσωπική υπόθεση κάποιων λίγων προσώπων, αλλά μια εξ αδιαιρέτου ανεξάντλητη δίχως αποκλεισμούς και εξαιρέσεις συγκληρονομιά μνήμης των όσων σπουδαίων έγιναν και υπήρξαν και όσων άλλων ομοίων θα ακολουθήσουν στο μέλλον..

Ναι κυρία Υπουργέ, ακόμη και αθέατη η Μελίνα του Μυστρά θα βρίσκεται πάντα εκεί ακόμη και χωρίς προσκλήσεις. Και πάντα χαμογελαστή και αιθέρια θα τριγυρνάει στις εκκλησιές και τα παλάτια, κρατώντας ως διακριτικό δείγμα της πνευματικής υπερβατικότητάς της ένα ταπεινό αγριολούλουδο- όπως συνήθιζε να κάνει όταν βρισκόταν στο Μυστρά- από τα αμέτρητα ποικιλόχρωμα που θάλλουν στις πλευρές του τοπίου, τα οποία με την αέναη στο χρόνο αναγέννησή τους λαμπρύνουν τους συμβολισμούς και την αγιότητα της Καστροπολιτείας και απ΄ όρθρου βαθέος έως εσπέρας καθαγιάζουν τις μνήμες, όσων κατά τα κριτήρια της ιστορίας δικαιούνται μια θέση στις δέλτους της τοπικής αιωνιότητας.

Ναι κυρία Υπουργέ, διότι είναι αρκούντως γνωστό πως η ιστορία δεν πρέπει να ολιγωρεί. Δεν πρέπει να υποτιμά ή να υπερτιμά. Ούτε και να παραβλέπει. Αλλά αντίθετα πρέπει να είναι αυστηρά ακριβοδίκαιη, έτσι ώστε να δικαιώνεται η αμερόληπτη κρίση της.

(*) τ. Πρόεδρος Δικηγορικού Συλλόγου Σπάρτης