Κριτική για τους «κεραυνούς» του Θ. Σπυρόπουλου ως προς την ανασκαφή Ξηροκαμπίου

Γράφει ο Παναγιώτης Κομνηνός*

Στο φύλλο της 11-6-2026 της καθημερινής εφημερίδας «Λακωνικός Τύπος» δημοσιεύτηκε πρωτοσέλιδο άρθρο του καθηγητού - αρχαιολόγου κ. Θ. Σπυρόπουλου με τον πομπώδη τίτλο «Κεραυνοί Σπυρόπουλου για ΄Αγιο Βασίλειο και Πελλάνα». Στο ίδιο φύλλο και σε συνέχεια τούτου, ακολουθούσε άρθρο του Επίτιμου Αρεοπαγίτη κ. Ευαγγέλου Ανδριανού, που ως συνεπίκουρος των απόψεων του κ. Σπυρόπουλου αναφερόταν σε όμοιες περίπου θέσεις του για το ίδιο θέμα.

Ο γράφων δεν είναι αρχαιολόγος, ούτε γνώσεις αρχαιολογίας έχει.΄Ενας απλός πολίτης είναι, που προσπαθεί κατά το δυνατόν, να παρακολουθήσει τα όσα συμβαίνουν γύρω μας, έτσι ώστε να μπορεί να έχει άποψη, την οποία μάλιστα αν είναι τεκμηριωμένη, να δύναται και να την υποστηρίξει.

Κάπως έτσι λοιπόν προέκυψε ο λόγος για το σημείωμα τούτο μετά από προσεκτική μελέτη των κειμένων των κυρίων Σπυρόπουλου και Ανδριανού, έτσι ώστε να υπάρξει ένα είδος αντίλογου ίσως και κριτικής, για πράγματα που έχουν περιέλθει στην κοινή γνώση και δε αμφισβητούνται.

Από μόνο και μόνο τον τίτλο του άρθρου του κ. Θ. Σπυρόπουλου συνάγεται πως τούτο έχει σχέση με τις μέχρι τώρα γνωστές Μυκηναϊκές αρχαιότητες στην Λακωνία, δηλαδή εκείνες στο Ξηροκάμπι και στην Πελλάνα και την αντιπαράθεση που καλλιεργείται την τελευταία 10ετία σε σχέση με το που βρίσκεται το κύριο Μυκηναϊκό ανάκτορο στη Λακωνία. Βρίσκεται στο Ξηροκάμπι ή στην Πελλάνα, ή μήπως αμφότερα είναι δευτερεύοντα μυκηναϊκά κέντρα ή και οικισμοί.

Το θέμα είναι τεράστιο. Δηλαδή μιλάμε για αρχαιότητες της περιόδου 1400-1150 π.Χ. Μιλάμε για Ομηρικά ΄Επη. Για ονόματα ηγεμόνων με παγκόσμια αναγνωρισιμότητα. Για ελληνισμό χιλιετιών. Για ελληνική γλώσσα 4000 ετών, αν συμπεριλάβουμε και την προηγηθείσα Μινωϊκή περίοδο από 2000 π.Χ και μετά . Μιλάμε για έναν άλλο πολιτισμό, που και τούτου εμείς οι ΄Ελληνες είμαστε ιστορικοί δικαιοδόχοι. Και ακόμη μιλάμε για σοβαρούς ιστορικούς κραδασμούς και αναθεωρητικές ίσως μεταβολές σε διάφορα μέχρι τώρα γνωστικά πεδία και σχέσεις.

Ο Θ. Σπυρόπουλος, που έχει διατελέσει και ΄Εφορος Κλασσικών Αρχαιοτήτων Σπάρτης, βασιζόμενος σε κάποια όχι ιδιαίτερα μεγάλης μυκηναϊκής αρχαιολογικής αξίας ευρήματα όπως τοιχεία και κυρίως κάποιους λαξευτούς και όχι εσωτερικά χτιστούς τάφους, που ο ίδιος θεωρεί μυκηναϊκούς, ισχυρίζεται πεισμόνως πως τα ευρήματα αυτά παραπέμπουν σε κύριο μυκηναϊκό ανάκτορο στην Πελλάνα, δηλαδή σε εκείνο της ομηρικής Λακεδαίμονος.

Και μέχρις εδώ όλα καλά και δικαίωμα του Θ. Σπυρόπουλου να ισχυρίζεται ό,τι αυτός κρίνει ως σωστό και μάλιστα σχεδόν μόνος από το χώρο των συναδέλφων του αρχαιολόγων, αλλά το να επιχειρεί προς ενίσχυση των απόψεών του και να αμφισβητεί το αξιακό μέγεθος της ανασκαφής Ξηροκαμπίου με ανακρίβειες, απαξιωτικούς και αβάσιμους χαρακτηρισμούς και ισχυρισμούς περί πενιχρού, άνυδρου και ασήμαντου οικισμού, με ευρήματα που δήθεν δεν έχουν παρουσιαστεί ,την ύπαρξη των οποίων εντόνως αμφισβητεί, καταγγέλλοντας μάλιστα τις περί του αντιθέτου απόψεις των συναδέλφων του ως εκτροπή, τότε σίγουρα παραβιάζει αρχές και κανόνες της αρχαιολογικής δεοντολογίας.

Τα ευρήματα της ανασκαφής Ξηροκαμπίου και μάλιστα σε χώρο γης λίγων δεκάδων τετραγωνικών μέτρων μαρτυρούν πως πρόκειται για σπουδαία ανακάλυψη. Οι πινακίδες με την Γραμμική Γραφή Β ,δηλαδή την συλλαβογραφική γραφή με την οποία αποδόθηκε η ελληνική γλώσσα στην χρονική περίοδο 1400-1150 π.Χ. της Μυκηναϊκής περιόδου, τα σπαθιά, οι τοιχογραφίες, τα ειδώλια και άλλα κεραμικά αντικείμενα, τα κτίσματα, οι αγκαλιασμένοι ανθρώπινοι σκελετοί κ. ά. μιλούν από μόνα τους πως εδώ κάτι σοβαρό συμβαίνει, που ξεκινάει από 3500 χρόνια πίσω και κυρίως αποδεικνύει πως ο ελληνισμός έρχεται από πολύ μακριά στον χρόνο και όχι μόνο αλλά επιπρόσθετα αποδεικνύει την ύπαρξη κάποιου σπουδαίου διοικητικού κέντρου.

Στην πραγματικότητα το πρόβλημα του κ. Σπυρόπουλου δεν είναι η ανασκαφή Ξηροκαμπίου, για την οποία γνωρίζει την αλήθεια κι ας ισχυρίζεται το αντίθετο, που το κάνει προσχηματικά.

Το πρόβλημά του είναι άλλο. Είναι τα ανεπαρκή ευρήματα της Πελλάνας και κυρίως η μη ανεύρεση πινακίδων με Γραμμική Γραφή Β. Τούτο είναι η αιτία της άσκοπης αντιπαράθεσης με την ανασκαφή Ξηροκαμπίου, η οποία έφερε στο φως αρκετές πινακίδες, πράγμα που ούτε κατ΄ελάχιστο έχει συμβεί στην Πελλάνα.

Ούτως εχόντων των πραγμάτων η κατά τα πιο πάνω επιχειρηματολογία της αντιπαράθεσης σταματάει εδώ δηλαδή στην ύπαρξη ή μη πινακίδων γραμμικής γραφής Β. ΄Ολα τα υπόλοιπα είναι μεν ευρήματα πλην όμως και σε κάθε περίπτωση όχι από μόνα τους προσδιοριστικά ανακτορικού κέντρου. Έτσι έχει συμβεί και με άλλες μυκηναϊκές ανασκαφές στην χώρα μας και η ανεύρεση πινακίδων προσδιορίζει και σχεδόν αποδεικνύει την ύπαρξη διοικητικού ανακτορικού κέντρου.

Ο Θ. Σπυρόπουλος γνωρίζει τις ιδιαιτερότητες του Μυκηναϊκού Διοικητικού Συστήματος, το οποίο ήταν συγκεντρωτικό και ειδικότερα γνωρίζει πως μόνο στο κεντρικό διοικητικό κέντρο ετηρείτο από τον ηγεμόνα μιας περιοχής ένα είδος αρχειοφυλακείου , όπου φυλάσσονταν στοιχεία περί όπλων, εφοδίων, τροφίμων κ.ά. με εγγραφές στην μυκηναϊκή γραφή πάνω σε λεία επιφάνεια πηλού ,που στη συγκεκριμένη περίπτωση μετά την δια πυρός καταστροφή των Μυκηναϊκών ανακτορικών κέντρων στον ελλαδικό χώρο πετρώθηκαν και έτσι διασώθηκαν και σήμερα μας αποδεικνύουν όχι μόνο την αρχή της ιστορίας της ελληνικής γλώσσας αλλά και συνιστούν το σοβαρότερο ίσως μέσο αξιολόγησης μιας μυκηναϊκής αρχαιολογικής ανασκαφής.

Και είναι απορίας άξιο το πάθος του Θ. Σπυρόπουλου για απαξίωση και αμφισβήτηση της ανασκαφής Ξηροκαμπίου, η οποία μάλιστα πριν 5-6 χρόνια στο Παγκόσμιο Αρχαιολογικό Συνέδριο της Σανγκάης αξιολογήθηκε ανάμεσα στις 10 σημαντικότερες ανασκαφές των τελευταίων χρόνων παγκοσμίως, πράγμα που κι αυτό θα πρέπει να γνωρίζει ο Θ. Σπυρόπουλος και όχι μόνο ο ίδιος αλλά επ΄ ευκαιρία και η Υπουργός Πολιτισμού κ. Μενδώνη, οποία αν θυμάμαι καλά,ουδέποτε κατά τις επισκέψεις της στην Σπάρτη επισκέφτηκε το χώρο ανασκαφής Ξηροκαμπίου, όπως ομοίως δεν έχει κάνει και για το άλλο αρχαιολογικό κόσμημα Ξηροκαμπίου το παγκοσμίως γνωστό «Ελληνικό Γεφύρι» του 1ου π.Χ.αιώνα , το οποίο ακαταύπαυστα χρησιμοποιείται μέχρι σήμερα.

Και τώρα ας σταθούμε στον κεραυνό-εν αιθρία- που ίσως να είναι να είναι και μοναδικός στα ελληνικά αρχαιολογικά χρονικά που μπορεί να έχει σχέση με παρόμοια περίπτωση βεβήλωσης αρχαιολογικής παρακαταθήκης.Ο ισχυρισμός αυτός του Θ.Σπυρόπουλου που περιέχεται στο προαναφερθέν άρθρο του, λόγω της ιδιαιτερότητάς του παρατίθεται αυτούσιος και σε παράγραφο έχει ως εξής «΄Οσοι όμως συνέπραξαν στην αδιέξοδη γι΄αυτούς επιχείρηση αφαίρεσης και μεταφοράς ευάριθμων θραυσμάτων πινακίδων γραμμικής γραφής Β από την Πελλάνα στο λοφίσκο ΄Αγιος Βασίλειος Ξηροκαμπίου Λακωνίας θα υποστούν τις συνέπειες μιας αδόκητης επιστημονικής παρωδίας».

Το πιο πάνω κείμενο του σοβαρού υποτίθεται ισχυρισμού του Θ. Σπυρόπουλου είναι σαφές και δεν επιδέχεται παρανοήσεις. Ναι, οι πινακίδες της Γραφής Β που άφθονες αναβρέθηκαν στην ανασκαφή Ξηροκαμπίου προέρχονται δήθεν από την Πελλάνα, απ΄όπου όμως δολίως και παρανόμως αφαιρέθηκαν και ακολούθως κρυφίως διασκορπίστηκαν στην ανασκαφή Ξηροκαμπίου ,έτσι ώστε κατά την ύστερη ανεύρεσή τους να θεωρηθούν ευρήματα αυτής. Δηλαδή εδώ πρόκειται για σενάριο επιστημονικής φαντασίας ή άλλως φανταστικής νοημοσύνης που κατά την άποψη πλέον του γράφοντος δεν υπάρχει ανάγκη περαιτέρω αντιλόγου και σχεδιασμού κάποιας κριτικής γνώμης, αλλ΄αντίθετα εκείνο που πρέπει να γίνει είναι αυτό που επιβάλλει η περίσταση, δηλαδή το παρόν σημείωμα να κλείσε εδώ και ο αναγνώστης του παρόντος αφ΄ενός να προβληματιστεί πάνω στο φαινόμενο -πανομοιότυπο πλείστων όσων άλλων παραπλανητικών της εποχής μας- και αφ΄ετέρου εξ ιδίων να καταλήξει στα δικά του συμπεράσματα.

Και κάτι ακόμη. Δεν είναι γνωστό στον γράφοντα αν η αξιόλογη κατά τα άλλα ανασκαφή της Πελλάνας έχει ολοκληρωθεί ή όχι. Πάντως η αντίστοιχη του Ξηροκαμπίου παρά τα σπουδαία ευρήματα έχει κολλήσει εδώ και 2-3 χρόνια σε μικρή για ανάλογες ανασκαφές επιφάνεια εδάφους και μάλιστα έχει διακοπεί και τούτο παρά το όπως λέγεται η συνέχιση της ανασκαφής προοιωνίζεται εξίσου σπουδαία ευρήματα με τα ήδη αποκαλυφθέντα.

Και επί τέλους υπάρχει ήδη και η καλή είδηση. Πρόσφατα αποφασίστηκε και ανατέθηκε σε ανασκαπτική εταιρεία με την επωνυμία «Εν Αθήναις Αρχαιολογκή Εταιρεία» η περί τα μέσα Σεπτεμβρίου τ.έ έναρξη των εργασιών συνέχισης της ανασκαφής, που αν τυχόν αποδειχθούν τα αναμενόμενα και μάλιστα τα περί της θρησκείας των Μυκηναίων ,τότε θα πρόκειται για ιστορικό γεγονός παγκόσμιας εμβέλειας.

Αν έτσι λοιπόν συμβεί, η Ελένη- η ελληνίδα του άχρονου κάλλους- και ο Μενέλαος - των Ομηρικών Επών- θα λάμψουν ξανά στα μέχρι τώρα καταχωμένα ανάκτορά τους. Και όποιος βαθειά το θέλει, θα μπορεί κιόλας να τους ιδεί να τριγυρνούν αθέατοι στους βασιλικούς εξώστες , που βλέπουν δυτικά προς τις παρυφές του Ταϋγέτου απ΄όπου αναβλύζουν άφθονα νερά, νότια προς τις κοντινές θάλασσες του Λακωνικού κόλπου,όπου ναυλοχούν τα καράβια τα ναυτικής επικράτειας και ολόγυρα προς τις καρπερές πεδιάδες και τα τρανά βοσκοτόπια του ανοχύρωτου, άνυδρου και ασήμαντου κατά τον Θ.Σπυρόπουλο - του φυσικά όμως οχυρού- λόφου του Αγίου Βασιλείου Ξηροκαμπίου, τα πλούτη του οποίου εξέπληξαν τον Τηλέμαχο, όταν αυτός βρέθηκε στα ανάκτορα του Μενελάου, αναζητώντας τον πατέρα του.

Εμείς οι κάτοικοι του Ξηροκαμπίου και της Νότιας Κοίλης Λακεδαίμονος δεν απαξιώνουμε την Πελλάνα, ούτε πανηγυρίζουμε προστρέχοντας στα μέχρι τώρα δείγματα μιας σπουδαίας κατά τα άλλα τοπικής αρχαιολογικής συνθήκης, που για το κύρος όμως της οποίας γνωρίζουμε πως δεν επαρκούν μόνο υποθετικοί συλλογισμοί και κρίσεις, αλλά απαιτείται και το στοιχείο της επιβεβαίωσης τούτων, οπότε δεν έχουμε παρά να περιμένουμε για το τι επιστημονικά θα δείξει η ιστορία από το χθες ως το αύριο. Και αυτό κάνουμε…

(*) τ. Πρόεδρος του Δικηγορικού Συλλόγου Σπάρτης