«Μπορούμε να δούμε το θάρρος τους» - Αφιέρωμα του Guardian στους 200 της Καισαριανής
«Τώρα μπορούμε να δούμε το θάρρος τους», είναι ο τίτλος του δημοσιεύματος της βρετανικής εφημερίδας που κάνει λόγο για τις πρώτες εικόνες οι οποίες «δίνουν πρόσωπο» στους πρωταγωνιστές της τραγωδίας
ΕΛΛΑΔΑ. Οι συγκλονιστικές φωτογραφίες από το Σκοπευτήριο της Καισαριανής, που αποτυπώνουν για πρώτη φορά σε εικόνα τις τελευταίες στιγμές των 200 κομμουνιστών που εκτελέστηκαν το 1944 κάνουν τα τελευταία εικοσιτετράωρα το γύρο του κόσμου, κερδίζοντας την προσοχή των διεθνών μέσων ενημέρωσης.
Eνα από αυτά ήταν και η βρετανική εφημερίδα Guardian που φιλοξένησε ένα εκτενές ρεπορτάζ για τους 200 της Καισαριανής.
«Ο Βαγγέλης Σακκάτος, στο γεμάτο βιβλία γραφείο του, επεξεργάζεται τις εικόνες των ανδρών που ήταν παραταγμένοι μπροστά στο εκτελεστικό απόσπασμα» αναφέρει μεταξύ άλλων το δημοσίευμα. «Οι εκτελέσεις της Πρωτομαγιάς του 1944 τον στοιχειώνουν από τότε που ήταν παιδί. “Ο ηρωισμός τους ήταν μυθικός”, είπε ο βετεράνος της Αριστεράς, κοιτάζοντας με ένα μείγμα οργής και δέους τις φωτογραφίες που κυριάρχησαν στον ελληνικό Τύπο τις τελευταίες ημέρες. “Τα χρόνια μπορεί να έχουν περάσει, αλλά εγώ δεν έχω ξεχάσει”».
«Στα 96 του χρόνια, ο Σακκάτος δεν φανταζόταν ποτέ ότι θα έρθει η στιγμή που θα μπορούσε να “δώσει πρόσωπο” στους πρωταγωνιστές μιας τραγωδίας που θα έμενε στην ιστορία ως μία από τις χειρότερες φρικαλεότητες της ναζιστικής κατοχής. Οι 200 κομμουνιστές, που εκτελέστηκαν με πολυβόλα στο σκοπευτήριο της Καισαριανής, μόλις ένα μίλι μακριά από το διαμέρισμά του στον πρώτο όροφο, έχασαν τη ζωή τους ως αντίποινα για τη θανατηφόρα επίθεση εναντίον ενός Γερμανού στρατηγού που έπεσε σε ενέδρα ανταρτών λίγες ημέρες νωρίτερα. Οι φωτογραφίες απεικονίζουν τους άνδρες να περπατούν προς το σημείο εκτέλεσης στην Αθήνα, με το κεφάλι ψηλά, κοιτάζοντας χωρίς φόβο την κάμερα. Είναι γνωστό ότι πήγαν στο θάνατο τραγουδώντας αντάρτικα τραγούδια σε μια τελευταία πράξη αντίστασης. “Αυτό είναι που ακούγαμε πάντα”, λέει ο Σακκάτος, ο οποίος για χρόνια πίεζε μαζί με άλλους αριστερούς να ανεγερθεί ένα μνημείο προς τιμήν τους. “Και τώρα μπορούμε να δούμε αυτό το θάρρος μπροστά στα μάτια μας”» επισημαίνει άλλο απόσπασμα του αφιερώματος.
Ο Guardian υπογραμμίζει ότι οι εκτελέσεις της Πρωτομαγιάς ενέπνευσαν μερικούς από τους μεγαλύτερους σύγχρονους δημιουργούς της χώρας. Ποιητές, τραγουδοποιοί, ζωγράφοι και κινηματογραφιστές έχουν αντλήσει έμπνευση από ένα γεγονός που έχει χαραχθεί βαθιά στη λαϊκή συνείδηση.
«Είναι άλλο πράγμα να ακούς για τη γενναιότητά τους και άλλο να τη βλέπεις», σημείωσε ο Γιάννης Ερης, μέλος του Κομμουνιστικού Κόμματος που κάνει ξεναγήσεις στο Σκοπευτήριο και στο Μουσείο Εθνικής Αντίστασης της Καισαριανής. «Τώρα ξέρουμε ότι αντιμετώπισαν το εκτελεστικό απόσπασμα όχι μόνο με τεράστια υπερηφάνεια, αλλά και υψώνοντας τις γροθιές τους. Τη νύχτα πριν φρόντισαν να πλυθούν και να ξυριστούν. Δεν φοβόντουσαν αυτό που επρόκειτο να συμβεί. Το αντιμετώπισαν ως τιμή».
Η συλλογή εκτιμάται ότι περιλαμβάνει 262 φωτογραφίες. Ορισμένες φέρουν τη χειρόγραφη σημείωση «Aten 1.5.44» – την ημερομηνία της εκτέλεσης.
Ελληνες ιστορικοί, οι οποίοι από καιρό εκφράζουν τη λύπη τους για την έλλειψη αρχειακού υλικού από την περίοδο αυτή, έχουν χαρακτηρίσει τις φωτογραφίες ως εξαιρετικές, λέγοντας ότι η απροσδόκητη ανακάλυψή τους θα βοηθήσει στην έρευνα για τις φρικαλεότητες της ναζιστικής εποχής.
Τις τελευταίες ημέρες, συγγενείς που αναγνώρισαν τους προγόνους τους στις φωτογραφίες έχουν βγει στο προσκήνιο απαιτώντας να αναγνωριστούν επιτέλους τα γεγονότα μιας τραυματικής περιόδου.
«Επιτέλους, έχουμε οπτική επιβεβαίωση αυτού που στοιχειώνει την ελληνική αριστερά εδώ και δεκαετίες», δήλωσε ο Κωστής Καρπόζηλος, καθηγητής ιστορίας στο Πάντειο Πανεπιστήμιο Αθηνών. «Αυτές οι εικόνες θα ανοίξουν το δρόμο για μια αναγκαία συζήτηση γύρω από την πολιτική της μνήμης στη σύγχρονη Ελλάδα, η οποία για τόσο καιρό επισκιαζόταν από τις διαιρέσεις του εμφυλίου πολέμου».