Αυτοί είναι οι Λάκωνες που εκτελέστηκαν σε Καισαριανή και Λακωνία το 1944

ΛΑΚΩΝΙΑ. Στις 27 Απριλίου 1944, τέτοιες ημέρες, λίγο μετά το Πάσχα, έξω από τους Μολάους, οι Έλληνες κομμουνιστές κτυπούν Γερμανικά οχήματα. Σκοτώνουν έναν Γερμανό Στρατηγό και 3 στρατιώτες της συνοδείας του.

Το κτύπημα του ΕΛ.ΑΣ.

Διμοιρία του 8ου Συντάγματος του ΕΛ.ΑΣ. με διοικητή τον Μανώλη Σταθάκη, αξιωματικό του προπολεμικού στρατού, επιτέθηκε κατά του διοικητή της 41ης Μεραρχίας Οχυρών και υποστράτηγου της ναζιστικής Γερμανίας, Φράντς Κρεχ. Τον υποστράτηγο συνόδευαν αξιωματικοί του επιτελείου του και στρατιώτες της φρουράς του. Η επίθεση έγινε στη θέση Βίζουλας στην περιοχή της Γκαγκανιάς των Μολάων Λακωνίας.

Το κτύπημα ήταν εύστοχο και κλόνισε τους Γερμανούς σε μια περίοδο που η Πελοπόννησος ήταν στο στόχαστρο ως Κέντρο επιχειρήσεων της Αντίστασης.

Η Γερμανική ανακοίνωση

Οι Γερμανοί μέσα σε 4 ημέρες σκότωσαν 388 Έλληνες ως αντίποινα. Η σχετική ανακοίνωση του Στρατιωτικού Διοικητή της Ελλάδος έγραφε:

«Την 27/4/1944 κομμουνιστικαί συμμορίαι παρά τους Μολάους κατόπιν μιας εξ ενέδρας επιθέσεως εδολοφόνησαν ανάνδρως ένα Γερμανόν στρατηγόν και 3 συνοδούς του. Πολλοί Γερμανοί στρατιώται ετραυματίσθησαν.

Ως αντίποινα θα εκτελεσθή:

1/ ο τυφεκισμός 200 κομμουνιστών την 1/5/1944.

2/ ο τυφεκισμός όλων των ανδρών, τους οποίους θα συναντήσουν τα γερμανικά στρατεύματα επί της οδού Μολάοι προς Σπάρτην έξωθεν των χωρίων.

Υπο την εντύπωσιν του κακουργήματος τούτου Έλληγνες εθελονταί εφόνευσαν αυτοβούλως 100 άλλους κομμουνιστάς.»

Στοιχεία του αείμνηστου δικηγόρου Σπάρτης Σπύρου Τζινιέρη, παρουσιάζουν ότι στη Λακωνία, ως αντίποινα εκτελέστηκαν οι:

• Δημήτριος K. Κουρκουπάς
• Νικ. Σαρ. Κωστάκης
• Ηλίας Παν. Κοντός
• Βασίλειος Δ. Προβής
• Γεώργιος Θ. Φραγκάκος
• Νικ. Ιω. Ζάβαλης
• Νικ. N. Ξιφαράς
• Δημήτριος Αλ. Ντελαλής
• Γεώργιος Ευστρ. Στρατηγάκης
• … Σαρ. Κωστάκης
• Περ. Παν. Κοτεάκος

Σύμφωνα με νεότερα στοιχεία, την ίδια μέρα, εκτελέστηκαν επίσης οι:

• Παπανικολάου Ιωάννης, Βουτιάνοι, γεωργός στη Σπάρτη
• Ρουμπέας Επαμεινώνδας, Εξοχώρι, δημοσιογράφος, στο Μονοδένδρι Λακωνίας
• Σταθόπουλος Παναγιώτης, Πλατάνα, γεωργός, στη Σκούρα.

Πολλοί ακόμα αγωνιστές εκτελέστηκαν σε άλλες περιοχές της Λακωνίας. Συνολικά οι Γερμανοί αλλά και Έλληνες συνεργάτες τους εκτέλεσαν σε Καισαριανή, Λακωνία, Μεσσηνία, Αρκαδία 388 άνδρες.

Στον τοίχο της Καισαριανής

Μέσα σε 4 ημέρες από το κτύπημα, οι Γερμανοί εκτελούν τους 200 στην Καισαριανή. Σκληρά αντίποινα για το συγκεκριμένο κτύπημα. Ξημέρωμα 1^η Μαίου ώρα 6 το πρωί 200 Έλληνες οδηγούνται με καμιόνια στην Καισαριανή για εκτέλεση. Το προηγούμενο βράδυ έχουν γλεντήσει την πορεία τους προς τον θάνατο. Ανάμεσα στους 200 της Καισαριανής ήταν 5 Λάκωνες.

(Να μην συγχέουν - οι νεότεροι - τους 118 στο Μονοδένδρι Λακωνίας. Αυτοί εκτελέστηκαν το 1943 ως αντίποινα για άλλο κτύπημα του ΕΛΑΣ στο Μονοδένδρι με 2 νεκρούς Γερμανούς).

Οι Λάκωνες που εκτελέστηκαν στην Καισαριανή

• Αναστασιάδης Λευτέρης. Δικηγόρος, στέλεχος του ΚΚΕ. Αυτός με το ξύλινο πόδι. Με καταγωγή από την οικογένεια Μαυρομιχαλαίων στη Μάνη. Πολεμιστής και ανάπηρος του Ιταλοελληνικού Πολέμου (1940 – 41). Πάνω στο ξύλινο πόδι του, λίγο πριν τον εκτελέσουν έγραψε: «Ειδοποιήστε τη χήρα μητέρα μου, Κατίνα Αναστασιάδου, οδός Λομβαρδού 2 Αθήνα, ότι πεθαίνω για την Ελλάδα μας».

• Ανδρώνης Πέτρος. Από το Οίτυλο Μάνης. Αθλητική και τσαγκάρης, υποψήφιος βουλευτής του ΚΚΕ το 1933. Συνελήφθη σε δράση αντίστασης το 1944. Γράφει στη γυναίκα του «Φυλάξου μην πέσεις στα νύχια τους».

• Θεοφιλόπουλος Γιώργος. Από τον Λογκανίκο Βορείων Δήμων Λακωνίας. Ήταν φυλακισμένος στην Ακροναυπλία.
• Καμαρινός Παναγιώτης. Από την Ρειχιά Λακωνίας, ράφτης στην Αθήνα, εξορισμένος στην Ανάφη.

• Παπαδόπουλος Κώστας. Από το Καστόρι Βορείων Δήμων Λακωνίας. Φυλακίστηκε στη Λάρισα το 1943.

Θύματα της Καισαριανής ήταν συνολικά 5 Λάκωνες, 25 από την Πελοπόννησο, κυρίως Μεσσηνία, Ηλεία, Αρκαδία, και άλλοι 170 από την υπόλοιπη Ελλάδα.

Ποιος έδωσε την διαταγή για εκτελέσεις

Διαβάζουμε Από το βιβλίο του Λεωνίδα Πετράκη (τότε παιδιού 9-10 χρόνων) :

«Σύμφωνα και με την απολογία του Χέλμουτ Φέλμυ στη δίκη της Νυρεμβέργης, ο αρχηγός των Ταγμάτων Ασφαλείας Πελοποννήσου, Διονύσιος Παπαδόγγονας, λόγω προσωπικής συμπάθειας στον υποστράτηγο Κρεχ, διέταξε χωρίς ανωτέρα εντολή είτε από τη Γερμανική Διοίκηση είτε από το Υπουργείο Εσωτερικών, τη θανάτωση 100 αντιστασιακών ή ύποπτων για αντιστασιακή δράση.

Ο Χέλμουτ Φέλμυ δικαιολόγησε τον αριθμό των εκτελεσμένων λόγω της ιδιότητας του Κρεχ ως διοικητή Μεραρχίας. Το Μάιο 1944, η περιοχή της Πελοποννήσου κηρύχτηκε «ζώνη επιχειρήσεων», δηλαδή ανοιχτό πολεμικό μέτωπο. Τις διαταγές για αντίποινα τις έδωσε ο άμεσα υπηρεσιακά ανώτερος πολεμικός διοικητής της Πελοποννήσου, υποστράτηγος Καρλ φον Λε Σουίρ.» Είναι άλλωστε αυτός που πριν 5 μήνες είχε δώσει την εντολή για εκτέλεση των 118 Σπαρτιαστών στο Μονοδένδρι.

Ποιος ήταν ο αντισυνταγματάρχης Μανώλης Σταθάκης

Ο Μανώλης Σταθάκης είναι αδελφός της Μαρίας και του Γιώργη. Γεννήθηκε το 1919 στον Ασωπό Λακωνίας. Στις 28 Οκτώβρη του 1940 που κηρύχθηκε ο ελληνοϊταλικός πόλεμος, ήταν τριτοετής στη σχολή Ευελπίδων. Τη μέρα εκείνη ορκίστηκε, όπως όλοι οι συμμαθητές του, Ανθυπολοχαγός Πεζικού.

Ο Αρίστος Καμαρινός, Ταγματάρχη του ΔΣΕ και συμμαχητής του Μ. Σταθάκη, γράφει γι' αυτόν στο βιβλίο του «Ο Εμφύλιος Πόλεμος στη Πελοπόννησο»: «Διοικητής Λόχου του 8ου Συντάγματος του ΕΛΑΣ στη περίοδο της Κατοχής. Μέλος του ΚΚΕ από το Φθινόπωρο του 1942. Μετά την απελευθέρωση της χώρας μας και τη "Συμφωνία της Βάρκιζας" καταδιώχτηκε για την αντιστασιακή του δράση στη περίοδο της Κατοχής κι αναγκαστικά κατέφυγε στο Πάρνωνα μαζί με άλλους καταδιωκόμενους κι αποτέλεσαν τη μαγιά για τη δημιουργία του Δημοκρατικού Στρατού στο Πάρνωνα.

Το Μάρτη του 1947 ανέλαβε στρατιωτικός διοικητής του Αρχηγείου Μαινάλου (Αρκαδίας) και τον Απρίλη του 1948 τού ανατέθηκε η διοίκηση του Αρχηγείου Αργολιδοκορινθίας. Με διαταγή του Γενικού Αρχηγείου του ΔΣ Ελλάδας ονομάστηκε αντισυνταγματάρχης του ΔΣΕ.

Στις 3/3/1949, ο ήρωας Μανώλης Σταθάκης αυτοκτόνησε με την τελευταία σφαίρα του περιστρόφου του, στην περιοχή του χωριού Καρυά Κορινθίας, όταν το τμήμα του, που είχε εξαντλήσει τα πυρομαχικά του, κυκλώθηκε από κυβερνητικές δυνάμεις, ενώ μαινόταν η χιονοθύελλα. Πριν αυτοκτονήσει, σκότωσε την ηρωίδα αντάρτισσα Γιαννούλα Γιαννακούρα - αδελφή του Πέρδικα - που ήταν βαριά τραυματισμένη και είχε εξαντλήσει τα πυρομαχικά της. Τον ικέτευε να τη σκοτώσει για να μην πέσει στα χέρια των μοναρχοφασιστών χωροφυλάκων.

Ο Μανώλης Σταθάκης είχε πάρει μέρος σ' όλες σχεδόν τις μεγάλες μάχες στην κεντρική και βόρεια Πελοπόννησο (Καλαβρύτων, Χαλανδρίτσας, Ζαχάρως, Πιάνας, Δημητσάνας, 2η μάχη Ζαχάρως κ.ά.) στις οποίες επέδειξε τις εξαιρετικές διοικητικές ικανότητες και τη δεξιοτεχνία του στη διεύθυνση των μαχών σε κατοικημένους τόπους και στους ελιγμούς των τμημάτων του ΔΣ σύμφωνα με τους κανόνες της αντάρτικης τακτικής».

Τι ήταν η Καισαριανή

Η Καισαριανή είναι αστική περιοχή και δήμος του Κεντρικού Τομέα Αθηνών, βρίσκεται τρία χιλιόμετρα ανατολικά του κέντρου της Αθήνα. Συνορεύει με τους Δήμους Ζωγράφου και Αθηναίων και Βύρωνα. Ανατολικά βρίσκεται το όρος Υμηττός.

Η Καισαριανή δημιουργήθηκε από τους Μικρασιάτες πρόσφυγες που ήρθαν στην Ελλάδα μετά τη Μικρασιατική Καταστροφή το 1922. Οι περισσότεροι από αυτούς προέρχονταν από την Σμύρνη και τα γύρω χωριά όπως τα Βουρλά.

Κατά τη Γερμανική Κατοχή το Σκοπευτήριο της Καισαριανής υπήρξε τόπος εκτελέσεων Ελλήνων. Την 1η Μαΐου του 1944, 200 Έλληνες κομμουνιστές (200 της Καισαριανής) εκτελέστηκαν από τα στρατεύματα κατοχής ως εκδίκηση για το θάνατο ενός Γερμανού στρατηγού, που έχασε τη ζωή του σε μάχη με τους αντάρτες, στους Μολάους Λακωνίας. Στο σημείο έχει ανεγερθεί μνημείο και δημιουργήθηκε το Μουσείο ΕΑΜικής Εθνικής Αντίστασης Καισαριανής.

Τη νύχτα της 16ης προς 17η Ιουνίου 1944, 10 άνδρες της ΕΠΟΝ και αντάρτες του ΕΛΑΣ έχασαν τη ζωή τους σε ενέδρα που τους είχαν στήσει οι κατακτητές και οι ντόπιοι προδότες-συνεργάτες τους (όπως συνέβαινε πάντα στην κατοχή), στο χώρο της Μονής Καισαριανής, εκεί που είχαν ταμπουρωθεί.

Ο Ελληνικός Λαϊκός Απελευθερωτικός Στρατός

Ο Ελληνικός Λαϊκός Απελευθερωτικός Στρατός (ΕΛΑΣ) ήταν η μεγαλύτερη και μαζικότερη αντιστασιακή οργάνωση στην Ελλάδα κατά τη διάρκεια της τριπλής κατοχής (1941-1944) στον Β' Παγκόσμιο Πόλεμο. Ιδρύθηκε τον Φεβρουάριο του 1942 ως το στρατιωτικό σκέλος του Εθνικού Απελευθερωτικού Μετώπου (ΕΑΜ) με σκοπό την ένοπλη δράση εναντίον των κατακτητών.

Ιδρύθηκε από το ΚΚΕ και άλλα αριστερά κόμματα, ενώ κυριάρχησε στον ένοπλο αντιστασιακό αγώνα, απελευθερώνοντας μεγάλα τμήματα της ελληνικής υπαίθρου.

Κεντρική μορφή του αντάρτικου στρατού ήταν ο πρωτοκαπετάνιος Άρης Βελουχιώτης, με στρατιωτικό διοικητή τον Στέφανο Σαράφη.

Πραγματοποίησε πλήθος σαμποτάζ, δολιοφθορών και μαχών κατά των Γερμανών, Ιταλών και Βουλγάρων κατακτητών, καθώς και των ντόπιων συνεργατών τους.

Κατά την περίοδο της κατοχής, ο ΕΛΑΣ ενεπλάκη και σε εμφύλιες συγκρούσεις με άλλες αντιστασιακές οργανώσεις, όπως ο ΕΔΕΣ.

Μετά την απελευθέρωση και τα Δεκεμβριανά του 1944, ο ΕΛΑΣ παρέδωσε τον οπλισμό του με τη Συμφωνία της Βάρκιζας (1945) και διαλύθηκε.

Η 27η Απριλίου

Κυριακή, 27 Απριλίου 1941. Οι γερμανικές δυνάμεις μπαίνουν στην Αθήνα και σε ένα καφενείο στους Αμπελόκηπους περίμεναν τους εισβο­λείς οι τέσσερις άνδρες που ανέλαβαν το θλιβερό καθήκον της παράδοσης της πόλεως των Αθηνών.

Οι άνδρες του ΕΛΑΣ αξιοποιούν τη διέλευση του υποστράτηγου της ναζιστικής Γερμανίας, Φράντς Κρεχ από τους Μολάους και δίνουν ένα ηχηρό και συμβολικό κτύπημα, 27 Απριλίου 1944.

Ιταλική και Γερμανική Κατοχή στην Πελοπόννησο

Η Πελοπόννησος κατά τη διάρκεια της Κατοχής (1941-1944) βίωσε σκληρές συνθήκες, αποτελώντας σημαντικό θέατρο αντιστασιακών δράσεων αλλά και γερμανικών αντιποίνων, ιδιαίτερα μετά το 1943.

Αρχικά, η περιοχή βρισκόταν υπό ιταλική κατοχή. Από τα τέλη Μαΐου 1943, οι Γερμανοί εγκαταστάθηκαν δυναμικά, με τον διοικητή Karl von LeSuire να εγκαθιστά στρατηγείο στην Τρίπολη.

Οι βομβαρδισμοί δρόμων και λιμανιών από εχθρικά αεροπλάνα ήταν συχνοί, προκαλώντας φόβο και αποδιοργάνωση στην ύπαιθρο και τις πόλεις.

Η Πελοπόννησος γνώρισε έντονη δράση, με τις αντιστασιακές ομάδες να επιχειρούν συστηματικά κατά των κατακτητών, οδηγώντας σε αυξημένη γερμανική καταστολή. Αυτός είναι και ο λόγος που πόλεις και χωριά μαρτύρησαν από την Γερμανική Κατοχή.

Η Αντίσταση στην Πελοπόννησο

Η αντίσταση στην Πελοπόννησο ήταν ισχυρή. Από τον Ιούνιο του 1943, οι γερμανικές δυνάμεις δέχονταν συνεχείς αναφορές για δολιοφθορές από ομάδες αντίστασης.

Η Εθνική Αντίσταση στην Πελοπόννησο κατά την περίοδο 1941-1944 αναπτύχθηκε δυναμικά, με πρωταγωνιστή το ΕΑΜ-ΕΛΑΣ, παρά τις δυσκολίες της περιοχής. Ξεκίνησε αυθόρμητα το 1941, με κέντρα δράσης τη Λακωνία, τη Μεσσηνία και τα Καλάβρυτα, περιλαμβάνοντας ένοπλο αντάρτικο, δολιοφθορές και έντονη γυναικεία συμμετοχή, παρά τα τραγικά αντίποινα των κατακτητών, όπως αναφέρεται σε ιστορικές καταγραφές.

Με πρωτοβουλία κομμουνιστών και πατριωτών δημιουργήθηκε το «Εθνικό Απελευθερωτικό Μέτωπο» (ΕΑΜ).

Ο ΕΛΑΣ ανέπτυξε δράση, με το 3ο Σύνταγμα του ΕΛΑΣ να έχει έντονη παρουσία, ειδικά στη Λακωνία.

Η αντίσταση εξαπλώθηκε, με έντονη δράση σε Πύργο (1941), Καλάβρυτα και Μεσσηνία. Σημαντικός ήταν ο ρόλος των γυναικών, οι οποίες συμμετείχαν ενεργά ως αντάρτισσες.