Το Ανώτατο Δικαστήριο των ΗΠΑ βάζει μπλόκο στους δασμούς που είχε επιβάλει ο Τραμπ

ΗΠΑ. Με απόφαση 6-3, το Ανώτατο Δικαστήριο κατακεραύνωσε τον Ντόναλντ Τραμπ, κρίνοντας ότι παραβίασε την ομοσπονδιακή νομοθεσία επιβάλλοντας μονομερώς σαρωτικούς παγκόσμιους δασμούς.

Η εν λόγω απόφαση συνιστά βαριά θεσμική και πολιτική ήττα για τον Λευκό Οίκο, σε ένα ζήτημα-αιχμή της εξωτερικής και οικονομικής στρατηγικής του προέδρου.

Το Δικαστήριο έκρινε ότι ο Νόμος περί Διεθνών Οικονομικών Εξουσιών Έκτακτης Ανάγκης (IEEPA) -νομοθέτημα του 1977 που παρέχει στον πρόεδρο την εξουσία να ρυθμίζει ή να απαγορεύει ορισμένες διεθνείς συναλλαγές σε περίπτωση εθνικής έκτακτης ανάγκης- δεν του δίνει την αρμοδιότητα να επιβάλλει τους συγκεκριμένους δασμούς.

Οι δικαστές Κλάρενς Τόμας, Σάμιουελ Αλίτο και Μπρετ Κάβανο διαφώνησαν.

Πληροφορίες που μεταδίδει το CNN αναφέρουν ότι έχει μεταφερθεί μία δέσμη αποφάσεων, κάτι που συνήθως σημαίνει ότι αναμένονται δύο αποφάσεις από το Δικαστήριο.

Η απόφαση αποτελεί αναμφίβολα τη σημαντικότερη ήττα που έχει υποστεί ο Τραμπ κατά τη δεύτερη θητεία του από το Ανώτατο Δικαστήριο, το οποίο πέρυσι είχε ταχθεί επανειλημμένα υπέρ του προέδρου σε σειρά επειγουσών αποφάσεων για τη μετανάστευση, την απομάκρυνση επικεφαλής ανεξάρτητων αρχών και τις βαθιές περικοπές στις δημόσιες δαπάνες.

Ο πρόεδρος του Δικαστηρίου Τζον Ρόμπερτς συνέταξε την απόφαση της πλειοψηφίας και το σώμα συμφώνησε με ψήφους 6-3 ότι οι δασμοί υπερέβησαν τα όρια του νόμου.

«Όταν το Κογκρέσο έχει εκχωρήσει τις εξουσίες του για την επιβολή δασμών, το έχει πράξει με ρητούς όρους και υπό αυστηρούς περιορισμούς. Σε αυτό το πλαίσιο σαφών και περιορισμένων εκχωρήσεων, η κυβέρνηση ερμηνεύει τον IEEPA ως νόμο που παρέχει στον Πρόεδρο την εξουσία να επιβάλλει μονομερώς απεριόριστους δασμούς και να τους τροποποιεί κατά βούληση. Μια τέτοια άποψη θα συνιστούσε ριζική διεύρυνση της προεδρικής εξουσίας επί της δασμολογικής πολιτικής», έγραψε στην απόφαση του Δικαστηρίου.

Η πρώτη αντίδραση Τραμπ στην απόφαση του Δικαστηρίου

Όπως μεταδίδει το CNN, επικαλούμενο πηγές που γνωρίζουν τις δηλώσεις του, ο Ντόναλντ Τραμπ χαρακτήρισε «ντροπή» την απόφαση του Ανώτατου Δικαστηρίου που ακύρωσε τους δασμούς του.

Όπως ανέφερε μία από τις πηγές, ο πρόεδρος διαβεβαίωσε τους παριστάμενους ότι διαθέτει εναλλακτικό σχέδιο. Το πρωινό με τους κυβερνήτες έχει πλέον ολοκληρωθεί, σύμφωνα με πρόσωπο που έχει γνώση του θέματος.

Αξιωματούχοι της κυβέρνησης Τραμπ προετοιμάζονταν για το ενδεχόμενο ήττας στο Ανώτατο Δικαστήριο, διαβεβαιώνοντας τον πρόεδρο ότι, εάν οι δασμοί ακυρώνονταν, υπήρχαν άλλοι τρόποι για την επιβολή τους.

Τις τελευταίες εβδομάδες, ο Τραμπ φέρεται να εξέφραζε κατ’ ιδίαν την οργή του για την καθυστέρηση της απόφασης, σύμφωνα με πρόσωπα που γνωρίζουν τις τοποθετήσεις του.

Αργότερα σήμερα, ο Τραμπ αναμένεται να συναντηθεί με τον γενικό γραμματέα του Κομμουνιστικού Κόμματος του Βιετνάμ, Το Λαμ, σύμφωνα με αξιωματούχο του Λευκού Οίκου, ενώ δεν υπάρχουν άλλες δημόσιες εκδηλώσεις στο πρόγραμμά του για την υπόλοιπη ημέρα.

Καμία σαφήνεια για την επιστροφή των χρημάτων

Η απόφαση της πλειοψηφίας (6-3) δεν δίνει ξεκάθαρη απάντηση στο κρίσιμο πρακτικό ζήτημα του τι θα γίνει με τα ποσά που έχει ήδη εισπράξει η κυβέρνηση από τους δασμούς του Τραμπ.

Μέχρι τις 14 Δεκεμβρίου, η ομοσπονδιακή κυβέρνηση είχε εισπράξει 134 δισ. δολάρια από τους δασμούς, από περισσότερους από 301.000 διαφορετικούς εισαγωγείς, σύμφωνα με στοιχεία της Υπηρεσίας Τελωνείων και Προστασίας Συνόρων των ΗΠΑ (CBP) και πρόσφατη κατάθεση στο Δικαστήριο Διεθνούς Εμπορίου των ΗΠΑ.

Το ζήτημα αυτό αναμένεται να κριθεί από κατώτερα δικαστήρια.

Στη διαφωνία του, ο δικαστής Μπρετ Κάβανο σημείωσε ότι το Δικαστήριο «δεν είπε τίποτα σήμερα για το εάν και με ποιον τρόπο η κυβέρνηση θα πρέπει να επιστρέψει τα δισεκατομμύρια δολάρια που έχει εισπράξει από εισαγωγείς».

Το θέμα των επιστροφών χρημάτων κυριάρχησε στην υπόθεση, με αξιωματούχους της κυβέρνησης Τραμπ να προειδοποιούν ότι ενδεχόμενες αποζημιώσεις θα μπορούσαν να έχουν καταστροφικές συνέπειες για την αμερικανική οικονομία.

«Η διαδικασία αυτή πιθανότατα θα είναι ένα “χάος”», έγραψε ο Κάβανο.

Η σημαντικότερη οικονομική υπόθεση των τελευταίων ετών

Η εν λόγω υπόθεση θεωρείται η σημαντικότερη που αφορά την αμερικανική οικονομία και έφτασε στο Ανώτατο Δικαστήριο τα τελευταία χρόνια. Αμφισβητούσε τη νομιμότητα των λεγόμενων δασμών της “Ημέρας Απελευθέρωσης” του Τραμπ, καθώς και δασμών που επιβλήθηκαν σε εισαγωγές από την Κίνα, το Μεξικό και τον Καναδά. Στο διακύβευμα βρίσκονταν δεκάδες δισεκατομμύρια δολάρια που έχουν ήδη εισπραχθεί.

Οι λεγόμενοι «ανταποδοτικοί» δασμοί αύξησαν τους συντελεστές έως και 50% για βασικούς εμπορικούς εταίρους, όπως η Ινδία και η Βραζιλία, και έως 145% για την Κίνα το 2025.

Ο Τραμπ και το υπουργείο Δικαιοσύνης παρουσίασαν τη διαμάχη ως ζήτημα υπαρξιακής σημασίας για τη χώρα, υποστηρίζοντας ενώπιον των δικαστών ότι «με τους δασμούς είμαστε ένα πλούσιο έθνος», ενώ χωρίς αυτούς «είμαστε ένα φτωχό έθνος».

Από την πλευρά τους, μικρές επιχειρήσεις που προσέφυγαν κατά των μέτρων έκαναν λόγο για «συγκλονιστική επίδειξη εξουσίας» και ουσιαστική επιβολή φόρου χωρίς κοινοβουλευτικό έλεγχο.

Ο Τραμπ βασίστηκε στον Νόμο περί Διεθνών Οικονομικών Εξουσιών Έκτακτης Ανάγκης (IEEPA) της δεκαετίας του 1970, ο οποίος επιτρέπει στον πρόεδρο να «ρυθμίζει… τις εισαγωγές» σε περιόδους έκτακτης ανάγκης. Η κυβέρνηση υποστήριξε ότι η διατύπωση αυτή περιλαμβάνει σαφώς και την επιβολή δασμών. Οι επιχειρήσεις αντέτειναν ότι οι όροι «δασμός» ή «τέλος» δεν αναφέρονται πουθενά στον νόμο.

Το ζήτημα έθεσε δύσκολα ερωτήματα και για το ίδιο το Ανώτατο Δικαστήριο, το οποίο σε σειρά υποθέσεων επί προεδρίας Τζο Μπάιντεν είχε κρίνει ότι η εκτελεστική εξουσία δεν μπορεί να προχωρά σε μονομερείς ενέργειες χωρίς ρητή εξουσιοδότηση από το Κογκρέσο, ιδίως όταν πρόκειται για «μείζονα» πολιτικά ή οικονομικά ζητήματα.

Το 2023, για παράδειγμα, η συντηρητική πλειοψηφία μπλόκαρε το σχέδιο διαγραφής φοιτητικών δανείων του Μπάιντεν επικαλούμενη τη «θεωρία των μεγάλων ζητημάτων». Έναν χρόνο νωρίτερα, το Δικαστήριο ανέστειλε την υποχρέωση εμβολιασμού ή τεστ για 84 εκατομμύρια Αμερικανούς, κρίνοντας ότι το Κογκρέσο δεν είχε δώσει ρητή σχετική εξουσία κατά την πανδημία.

Ακόμη και ορισμένοι συντηρητικοί υποστήριξαν ότι η ίδια λογική θα έπρεπε να ισχύσει και για τους δασμούς του Τραμπ.

Ο Τραμπ αντέτεινε, μεταξύ άλλων, ότι οι δασμοί αφορούν την εξωτερική πολιτική, πεδίο στο οποίο τα δικαστήρια παραδοσιακά δείχνουν μεγαλύτερη deferance προς την εκτελεστική εξουσία.

Ο Αμερικανός πρόεδρος διαθέτει και άλλες, πιο καθιερωμένες, εξουσίες για την επιβολή δασμών χωρίς έγκριση του Κογκρέσου. Ωστόσο, αυτές συνοδεύονται από περιορισμούς, όπως χρονικά όρια, που θα δυσχέραιναν τη στρατηγική του για διαδοχικές αυξομειώσεις δασμών ως διαπραγματευτικό εργαλείο.

Άλλη διάταξη, για παράδειγμα, επιτρέπει την αύξηση δασμών έως 15% και για μέγιστο διάστημα 150 ημερών. Μια διαφορετική εξουσία αφορά λόγους εθνικής ασφάλειας, αλλά μπορεί να εφαρμοστεί μόνο σε συγκεκριμένους κλάδους και απαιτεί έρευνα από το υπουργείο Εμπορίου.

Όλα τα κατώτερα δικαστήρια που εξέτασαν τους δασμούς έκτακτης ανάγκης έκριναν ότι παραβίαζαν την ομοσπονδιακή νομοθεσία, αν και με διαφορετική αιτιολόγηση. Σε υπόθεση με επικεφαλής τον εισαγωγέα οίνου V.O.S. Selections στη Νέα Υόρκη, το Δικαστήριο Διεθνούς Εμπορίου αποφάνθηκε τον Μάιο ότι ο Νόμος περί Διεθνών Οικονομικών Εξουσιών Έκτακτης Ανάγκης δεν εξουσιοδοτούσε τους συγκεκριμένους δασμούς, απόφαση που επικυρώθηκε αργότερα από εφετείο στην Ουάσιγκτον.

Ένα από τα βασικά ερωτήματα ήταν εάν όλες οι επιχειρήσεις θα δικαιούνται επιστροφή χρημάτων σε περίπτωση ακύρωσης των δασμών.

Η σχετική κατάθεση αφορούσε αίτημα ομάδας εισαγωγέων, μεταξύ των οποίων και η Costco, για προσωρινή διαταγή που θα εμπόδιζε την οριστικοποίηση των πληρωμών δασμών από την CBP, διαδικασία γνωστή ως “εκκαθάριση”. Οι εισαγωγείς υποστήριξαν ότι η μη οριστικοποίηση ήταν κρίσιμη για μελλοντικές επιστροφές. Το αίτημά τους απορρίφθηκε.

Η τριμελής σύνθεση δικαστών ανέφερε ότι η απόφασή της στηρίχθηκε και στη διαβεβαίωση της κυβέρνησης πως, εάν χρειαστεί, θα επιστρέψει τα ποσά των δασμών, ακόμη και μετά την εκκαθάριση, αν και έχει επισημάνει ότι πρόκειται για μια ιδιαίτερα σύνθετη και χρονοβόρα διαδικασία.