«Ο Χίτλερ διέταξε τον θάνατο του πατέρα μου – Ένας στρατηγός των Ες-Ες τού έσωσε τη ζωή»

ΚΟΣΜΟΣ. Τον Απρίλιο του 1945, καθώς ο Β΄ Παγκόσμιος Πόλεμος πλησίαζε στο τέλος του, ο 22χρονος Τζορτζ Λάσελς (George Lascelles), υπολοχαγός του βρετανικού συντάγματος Grenadier Guards, κρατούνταν αιχμάλωτος των Ναζί στο κάστρο Κόλντιτς, στη Γερμανία.

Το Κόλντιτς χρησιμοποιούνταν ως στρατόπεδο αιχμαλώτων πολέμου με αυξημένα μέτρα ασφαλείας, όπου οι Γερμανοί έστελναν κυρίως αξιωματικούς που είχαν επιχειρήσει επανειλημμένα να δραπετεύσουν ή θεωρούνταν ιδιαίτερα εχθρικοί απέναντί τους.

Ο Λάσελς, ωστόσο, δεν ανήκε σε καμία από αυτές τις κατηγορίες. Είχε αιχμαλωτιστεί λιγότερο από έναν χρόνο νωρίτερα, κατά τη διάρκεια των μαχών στην Ιταλία, και δεν είχε επιχειρήσει ποτέ να αποδράσει. Ο λόγος που οι Ναζί τού απέδιδαν ιδιαίτερη σημασία ήταν η καταγωγή του: από την πλευρά της μητέρας του, ήταν ανιψιός του βασιλιά Γεωργίου ΣΤ΄ της Βρετανίας.

Μαζί του κρατούνταν και άλλοι νεαροί Βρετανοί αξιωματικοί με συγγενικούς δεσμούς με πρόσωπα της πολιτικής και στρατιωτικής ηγεσίας. Ανάμεσά τους βρίσκονταν ο γιος του αντιβασιλέα της Ινδίας και ένας ανιψιός της Κλεμεντίν Τσόρτσιλ.

«Οι Γερμανοί αποκαλούσαν την ομάδα «Prominente», δηλαδή «πρόσωπα υψηλού κύρους». Στην πραγματικότητα, οι άνδρες αυτοί κρατούνταν ως όμηροι, με τους Ναζί να ενδέχεται να τους χρησιμοποιήσουν ως διαπραγματευτικά ανταλλάγματα για την απελευθέρωση υψηλόβαθμων στελεχών τους ή ως ανθρώπινες ασπίδες στις τελευταίες ημέρες του πολέμου.

Την ιστορία αφηγείται ο γιος του Τζορτζ, Ντέιβιντ Λάσελς (David Lascelles), στο βιβλίο του Out of Colditz: My Father the POW and the Nazi Who Controlled His Fate, στο οποίο καταγράφει την εμπειρία του πατέρα του ως αιχμαλώτου πολέμου και τον ρόλο που διαδραμάτισε ένας στρατηγός των Ες-Ες στη διάσωσή του.

Η μεταφορά των αιχμαλώτων και η διαταγή του Χίτλερ

Καθώς οι συμμαχικές δυνάμεις πλησίαζαν στο Κόλντιτς, οι υπόλοιποι κρατούμενοι περίμεναν την απελευθέρωσή τους. Για τους άνδρες της ομάδας «Prominente», όμως, η προέλαση των Συμμάχων σήμαινε ότι ο κίνδυνος για τη ζωή τους μεγάλωνε.

Μόλις λίγες ημέρες πριν από την απελευθέρωση του κάστρου από τους Αμερικανούς, οι Γερμανοί τούς ξύπνησαν μέσα στη νύχτα, τους επιβίβασαν σε λεωφορείο και τους μετέφεραν προς τη νότια Γερμανία, χωρίς να τους αποκαλύψουν τον προορισμό τους.

Για περισσότερες από δύο εβδομάδες, οι αιχμάλωτοι μετακινούνταν υπό γερμανική φρούρηση, χωρίς να γνωρίζουν πού θα βρίσκονταν την επόμενη ημέρα ή αν θα κατάφερναν να επιζήσουν.

Σε έναν από τους σταθμούς της διαδρομής, στο μεσαιωνικό κάστρο Τίτμονινγκ (Tittmoning) της Βαυαρίας, συνάντησαν έναν Ολλανδό αξιωματικό, ο οποίος τους πρότεινε ένα σχέδιο για να κερδίσουν χρόνο μέχρι να φτάσουν οι συμμαχικές δυνάμεις.

Σε μια μικρή κρύπτη που είχε διαμορφωθεί μέσα στα παχιά τείχη του κάστρου κρύφτηκαν πέντε από τους αιχμαλώτους, ενώ ένας έκτος, ο Τζάιλς Ρόμιλι (Giles Romilly), δραπέτευσε μαζί με έναν Ολλανδό συγκρατούμενό του.

Το σχέδιο βασιζόταν στην ελπίδα ότι οι Γερμανοί θα πίστευαν πως όλοι είχαν καταφέρει να αποδράσουν.

Οι πέντε αιχμάλωτοι που είχαν κρυφτεί στα τείχη του κάστρου εντοπίστηκαν τέσσερις ημέρες αργότερα. Αντίθετα, ο Τζάιλς Ρόμιλι και ο Ολλανδός συγκρατούμενός του κατάφεραν να φτάσουν στο Μόναχο, λίγες ημέρες πριν από την απελευθέρωση της πόλης από τους Αμερικανούς.

Μετά την αποτυχημένη προσπάθεια διαφυγής, οι Γερμανοί ενίσχυσαν τη φρούρηση των αιχμαλώτων, αναθέτοντάς την πλέον σε άνδρες των Βάφεν Ες-Ες (Waffen-SS), αντί για στρατιώτες του τακτικού στρατού.

Στη συνέχεια, οι κρατούμενοι μεταφέρθηκαν σε ένα κακοσυντηρημένο στρατόπεδο κοντά στην πόλη Μάρκτ Πόνγκαου (Markt Pongau), στις αυστριακές Άλπεις. Η εικόνα του χώρου τούς έκανε να πιστέψουν ότι βρίσκονταν σε στρατόπεδο συγκέντρωσης και πως πλησίαζε το τέλος τους.

Έπειτα από δύο ημέρες, δέχθηκαν μια απροσδόκητη επίσκεψη από τον Γκότλομπ Μπέργκερ (Gottlob Berger), υψηλόβαθμο στρατηγό των Ες-Ες, ο οποίος είχε πρόσφατα αναλάβει την ευθύνη για τα ζητήματα αιχμαλώτων πολέμου στη Γερμανία.

Ο Μπέργκερ τούς παρουσίασε μια επιστολή του Αδόλφου Χίτλερ, στην οποία περιλαμβάνονταν τα ονόματα, οι στρατιωτικοί βαθμοί και οι αριθμοί μητρώου αιχμαλώτων της ομάδας.

Η διαταγή ήταν σαφής: «Σε καμία περίπτωση δεν πρέπει να επιτραπεί να πέσουν οι αναφερόμενοι αιχμάλωτοι στα χέρια των Συμμάχων».

Για τους κρατουμένους, το έγγραφο αυτό ισοδυναμούσε με καταδίκη σε θάνατο.

Ο στρατηγός των Ες-Ες που αρνήθηκε να υπακούσει

Ο Μπέργκερ, ωστόσο, ανακοίνωσε στους αιχμαλώτους ότι δεν σκόπευε να εκτελέσει τη διαταγή του Χίτλερ.

Όπως αφηγείται ο Ντέιβιντ Λάσελς, ο στρατηγός χαρακτήρισε την εντολή παράλογη και παράνομη, δηλώνοντας ότι, για πρώτη φορά στη μακρά στρατιωτική του σταδιοδρομία, θα αρνούνταν να υπακούσει.

Αντίθετα, υποσχέθηκε να οργανώσει την ασφαλή μεταφορά των αιχμαλώτων μέχρι τις γραμμές των Συμμάχων, που βρίσκονταν σε απόσταση λίγων ωρών.

Ο Μπέργκερ διαβεβαίωσε ότι δεν ζητούσε τίποτα ως αντάλλαγμα, παρά μόνο να θυμούνται οι αιχμάλωτοι την πράξη του μετά το τέλος του πολέμου.

Στη συνέχεια, παρέδωσε στον ανώτερο αξιωματικό της ομάδας, Τζον Έλφινστοουν (John Elphinstone), ένα πολυτελώς διακοσμημένο πιστόλι μέσα σε κόκκινη δερμάτινη θήκη, παρουσιάζοντάς το ως απόδειξη της καλής του θέλησης.

Το όπλο, όπως το περιέγραψε αργότερα ο επίσης πρώην αιχμάλωτος Μάικλ Αλεξάντερ (Michael Alexander), έφερε περίτεχνα χρυσά διακοσμητικά στοιχεία, ελεφαντόδοντο, το μονόγραμμα των Ες-Ες και μια μικρή πλάκα με την υπογραφή του Μπέργκερ.

Μέσα στις επόμενες ημέρες, οι αιχμάλωτοι επέστρεψαν στη Βρετανία. Ο Μπέργκερ, αντίθετα, συνελήφθη και οδηγήθηκε σε δίκη για εγκλήματα πολέμου στη Νυρεμβέργη.

Η καταδίκη του Μπέργκερ και η μαρτυρία των αιχμαλώτων

Ο πρώην στρατηγός των Ες-Ες καταδικάστηκε σε 25 χρόνια κάθειρξης.

Κατά τη διαδικασία της έφεσης, ο συνήγορός του ζήτησε από τον Τζον Έλφινστοουν να υποβάλει γραπτή μαρτυρία εκ μέρους των πρώην αιχμαλώτων, εξηγώντας πώς ο Μπέργκερ είχε συμβάλει στη διάσωσή τους.

Η μαρτυρία αυτή αποτέλεσε σημαντικό παράγοντα για τη μείωση της ποινής του από 25 σε 10 χρόνια. Στη συνέχεια, η ποινή μειώθηκε περαιτέρω λόγω καλής συμπεριφοράς και ο Μπέργκερ αποφυλακίστηκε στα τέλη του 1951.

Μετά την αποφυλάκισή του εγκαταστάθηκε στο Γκέρστετεν (Gerstetten), στη νοτιοδυτική Γερμανία, όπου ζούσαν η σύζυγός του, τα δύο παιδιά και τα δύο εγγόνια του.

Πέθανε εκεί το 1975, διατηρώντας μέχρι το τέλος της ζωής του επαφές με πρόσωπα της ακροδεξιάς και εκφράζοντας πικρία για τη μεταχείρισή του από τους Συμμάχους. Είχε δηλώσει, επίσης, ότι μετάνιωνε που είχε εμπιστευτεί τον επί χρόνια προϊστάμενό του, Χάινριχ Χίμλερ.

Το γιατί επέλεξε να παρακούσει τη διαταγή του Χίτλερ παραμένει αναπάντητο. Όπως αναρωτιέται ο Ντέιβιντ Λάσελς, ήταν μια πράξη μεταμέλειας, μια καθυστερημένη εκδήλωση συμπόνιας ή απλώς μια απόφαση που εξυπηρετούσε τα προσωπικά του συμφέροντα;

Η ζωή των αιχμαλώτων μετά τον πόλεμο

Η επιστροφή στην πατρίδα δεν ήταν εύκολη για όλους τους πρώην αιχμαλώτους. Ορισμένοι συνέχισαν να αντιμετωπίζουν τις συνέπειες της μακρόχρονης κράτησής τους, σε μια εποχή που οι ψυχολογικές επιπτώσεις του πολέμου δεν αναγνωρίζονταν όπως σήμερα.

Ο Τζορτζ Λάσελς, ο νεότερος της ομάδας, εγκατέλειψε τον στρατό και εργάστηκε ως βοηθός του γενικού κυβερνήτη του Καναδά. Στη συνέχεια αποφοίτησε από το Κέιμπριτζ και ακολούθησε σταδιοδρομία στον χώρο της μουσικής, ιδιαίτερα της όπερας.

Το 1947, μετά τον θάνατο του πατέρα του, κληρονόμησε τον τίτλο του 7ου κόμη του Χέργουντ. Μέχρι το τέλος του 1949 είχε παντρευτεί, ενώ το 1950 γεννήθηκε το πρώτο του παιδί, ο Ντέιβιντ Λάσελς.

Για άλλους πρώην αιχμαλώτους, οι πολεμικές εμπειρίες άφησαν βαθύτερα τραύματα. Ο Ντόικ Χέιγκ (Dawyck Haig), γιος του στρατάρχη Ντάγκλας Χέιγκ, ανέφερε στα απομνημονεύματά του ότι υπέστη ένα είδος ψυχολογικής κατάρρευσης.

Ο Τζάιλς Ρόμιλι, που είχε καταφέρει να δραπετεύσει από το κάστρο Τίτμονινγκ, συνέχισε επίσης να βασανίζεται από τις αναμνήσεις της αιχμαλωσίας του. Πέθανε το 1967 στην Καλιφόρνια, έπειτα από υπερβολική δόση βαρβιτουρικών.

Ο Μάικλ Αλεξάντερ, αντίθετα, έζησε μεταπολεμικά στο Λονδίνο, όπου συνδέθηκε με τους κοσμικούς κύκλους της περιοχής Τσέλσι, φιλοξενώντας γνωστούς του στο διαμέρισμά του στην Eaton Square και στο εστιατόριό του κοντά στην King's Road.

Η αναζήτηση του πιστολιού που κράτησε δεκαετίες

Δεκαετίες μετά το τέλος του πολέμου, ο Ντέιβιντ Λάσελς άρχισε να αναζητά το πιστόλι που είχε προσφέρει ο Γκότλομπ Μπέργκερ στον Τζον Έλφινστοουν, όταν αποφάσισε να επιτρέψει την ασφαλή επιστροφή των Βρετανών αιχμαλώτων.

Η αναζήτηση ξεκίνησε ενώ συγκέντρωνε υλικό για το βιβλίο του Out of Colditz. Το όπλο είχε τραβήξει την προσοχή του, καθώς αποτελούσε ένα από τα πιο ασυνήθιστα στοιχεία της ιστορίας του πατέρα του.

Η τελευταία γνωστή δημόσια εμφάνισή του είχε γίνει το 1985, στη βρετανική τηλεοπτική εκπομπή This Is Your Life, η οποία ήταν αφιερωμένη στον Τζορτζ Λάσελς. Κατά τη διάρκειά της, ο Μάικλ Αλεξάντερ (Michael Alexander), επίσης πρώην αιχμάλωτος της ομάδας «Prominente», είχε βγάλει το πιστόλι από την τσέπη του και το είχε δείξει στον παλιό του συγκρατούμενο.

Από εκείνη τη στιγμή, τα ίχνη του όπλου χάθηκαν.

Ο Ντέιβιντ Λάσελς αρχικά θεώρησε πιθανό να το είχε κρατήσει ο Αλεξάντερ. Εκείνος, όμως, είχε πεθάνει χωρίς να αφήσει διαθήκη, ενώ οι φίλοι του δεν γνώριζαν τίποτα για την τύχη του πιστολιού.

Έτσι, στράφηκε στην οικογένεια του Τζον Έλφινστοουν, στον οποίο είχε προσφερθεί αρχικά το όπλο. Ο Έλφινστοουν δεν είχε παντρευτεί και, μετά τον θάνατό του το 1975, ο τίτλος ευγενείας, η οικογενειακή περιουσία και τα αντικείμενα του σπιτιού του πέρασαν στον ανιψιό του, Τζέιμι.

Ο Τζέιμι παντρεύτηκε τη Γουίλα Τσέτγουντ (Willa Chetwode) και απέκτησαν τέσσερα παιδιά. Το 1994, όμως, πέθανε σε ηλικία μόλις 41 ετών.

Η Γουίλα πούλησε στη συνέχεια το οικογενειακό σπίτι και μετέφερε τα αντικείμενά του σε αποθηκευτικό χώρο. Αργότερα, μια πυρκαγιά κατέστρεψε μεγάλο μέρος τους, γεγονός που έκανε τον Λάσελς να αναρωτιέται αν ανάμεσα στα χαμένα αντικείμενα βρισκόταν και το πιστόλι.

Όταν τελικά κατάφερε να επικοινωνήσει μαζί της, τη ρώτησε αν γνώριζε τι είχε απογίνει το όπλο. Η απάντησή της ήταν απρόσμενη: το είχε στο χρηματοκιβώτιό της.

Ο Λάσελς ταξίδεψε στη δυτική Ουαλία, όπου η Γουίλα ζούσε πλέον με τον δεύτερο σύζυγό της, Τόμας Λόιντ (Thomas Lloyd), για να δει από κοντά το αντικείμενο που αναζητούσε.

Ο Τόμας τού παρουσίασε την κόκκινη δερμάτινη θήκη και την άνοιξε μπροστά του. Το εσωτερικό της είχε ξεθωριάσει, η χαραγμένη μεταλλική κάννη είχε θαμπώσει και η λαβή από ελεφαντόδοντο είχε αλλοιωθεί με το πέρασμα του χρόνου.

Ωστόσο, πάνω στο πιστόλι διακρίνονταν ακόμη ο ναζιστικός αετός, η σβάστικα, τα διακριτικά των Ες-Ες και η υπογραφή του Μπέργκερ, όπως τα είχαν περιγράψει οι πρώην αιχμάλωτοι.

Ο Ντέιβιντ Λάσελς το κράτησε στα χέρια του, διαπιστώνοντας ότι ήταν μικρότερο αλλά βαρύτερο απ' όσο περίμενε. Ο μηχανισμός ασφαλείας και η σκανδάλη είχαν μπλοκάρει από την αχρησία. Όπως σημειώνει ο ίδιος, πιθανότατα το όπλο δεν είχε χρησιμοποιηθεί ποτέ για πυροβολισμό.

Έπειτα από τόσα χρόνια αναζήτησης, είχε επιτέλους μπροστά του το πιστόλι που είχε παραδώσει ένας στρατηγός των Ες-Ες σε μια ομάδα αιχμαλώτων, λίγο πριν από το τέλος του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου.

Ένα ιστορικό κειμήλιο που ίσως καταλήξει σε μουσείο

Μετά την ανακάλυψη του πιστολιού, ο Ντέιβιντ Λάσελς συζήτησε με τη Γουίλα Λόιντ και τον σύζυγό της για το μέλλον του όπλου. Συμφώνησαν ότι η καταλληλότερη θέση του θα ήταν σε ένα μουσείο, πιθανότατα στο Αυτοκρατορικό Πολεμικό Μουσείο (Imperial War Museum) της Βρετανίας, όπου θα μπορούσε να φυλάσσεται και να εκτίθεται ως ιστορικό κειμήλιο.

Σύμφωνα με τον ίδιο, κατά τον χρόνο συγγραφής του άρθρου του, η οικογένεια Έλφινστοουν βρισκόταν ήδη σε συζητήσεις με το μουσείο για την πιθανή παραχώρηση του πιστολιού. Δεν είχε, ωστόσο, οριστικοποιηθεί κάποια συμφωνία.

Για τον Λάσελς, το όπλο δεν αποτελεί απλώς ένα αντικείμενο με ναζιστικά σύμβολα. Είναι συνδεδεμένο με την απρόσμενη απόφαση ενός στρατηγού των Ες-Ες να παρακούσει τη διαταγή του Χίτλερ και να επιτρέψει σε μια ομάδα Βρετανών αιχμαλώτων να επιστρέψει ζωντανή στην πατρίδα της.

Ανάμεσά τους βρισκόταν και ο πατέρας του, Τζορτζ Λάσελς, του οποίου η ζωή θα μπορούσε να είχε τελειώσει εκείνες τις τελευταίες ημέρες του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου.

Πηγή: HistoryExtra – Προσωπική αφήγηση του David Lascelles, 8ου κόμη του Harewood, συγγραφέα του βιβλίου «Out of Colditz: My Father the POW and the Nazi Who Controlled His Fate» (Profile Books, 2026).