ΙΤΑΛΙΑ. Η καταστροφή μεγάλων εκτάσεων με ελαιόδεντρα στη νότια Ιταλία αναγκάζει τους αγρότες να αναζητήσουν νέες καλλιέργειες. Σε περιοχές όπου για πολλές γενιές κυριαρχούσε η ελιά, σήμερα φυτεύονται αβοκάντο, μάνγκο και άλλα τροπικά φρούτα, καθώς οι παραγωγοί προσπαθούν να ανακτήσουν το εισόδημα που έχασαν εξαιτίας του βακτηρίου Xylella fastidiosa.

Η αλλαγή είναι ιδιαίτερα εμφανής στο Σαλέντο, στη νότια πλευρά της Απουλίας (Πούλια), της ιταλικής περιφέρειας που βρίσκεται απέναντι από τα ελληνικά παράλια του Ιονίου.

Εκεί, η Xylella έχει προκαλέσει εκτεταμένη ξήρανση ελαιόδεντρων και έχει αλλάξει το αγροτικό τοπίο. Η καλλιέργεια αβοκάντο αποτελεί πλέον μια από τις επιλογές των παραγωγών, αν και συνοδεύεται από ένα σημαντικό πρόβλημα: τις μεγάλες ανάγκες της σε νερό, σε μια περιοχή που αντιμετωπίζει ήδη έντονη πίεση στα υδατικά της αποθέματα.

Εκεί που υπήρχαν ελιές, τώρα καλλιεργούν αβοκάντο

Στην επαρχία Λέτσε, ανάμεσα στις περιοχές Κάλιμερα και Βέρνολε, παραγωγοί έχουν αρχίσει να καλλιεργούν ποικιλίες αβοκάντο, όπως οι Hass, Bacon και Fuerte.

Στην αγροτική επιχείρηση Tommasi, για παράδειγμα, τα πρώτα δέντρα φυτεύτηκαν το 2017. Σήμερα, σχεδόν δέκα χρόνια αργότερα, κάθε δέντρο δίνει περίπου 70 έως 100 καρπούς, ενώ τον Απρίλιο του 2026 προστέθηκαν ακόμη 700 δέντρα.

Η επιλογή αυτή συνδέεται με τις μεγάλες απώλειες που προκάλεσε η Xylella στους παραδοσιακούς ελαιώνες.

Σύμφωνα με στοιχεία του Πανεπιστημίου του Μπάρι, περίπου 23.885 εκτάρια ελαιώνων στις πληγείσες περιοχές της Απουλίας θεωρούνται δυνητικά κατάλληλα για καλλιέργεια αβοκάντο. Πρόκειται για περίπου 239.000 στρέμματα.

Παράλληλα, οι εκτάσεις με τροπικές καλλιέργειες στην Απουλία εκτιμάται ότι έχουν φτάσει τα 40.000 στρέμματα.

Η αύξηση της θερμοκρασίας ευνοεί την εξέταση νέων καλλιεργητικών επιλογών, όπως το μάνγκο και η παπάγια. Η καταλληλότητα, ωστόσο, κάθε περιοχής εξαρτάται και από το διαθέσιμο νερό, το έδαφος και τις κλιματικές συνθήκες.

Τι είναι η Xylella και γιατί απειλεί τους ελαιώνες

Η Xylella fastidiosa είναι ένα βακτήριο που προσβάλλει τα αγγεία των φυτών μέσω των οποίων μεταφέρεται το νερό.

Στις ελιές μπορεί να προκαλέσει ξήρανση κλαδιών και, σε σοβαρές περιπτώσεις, τον θάνατο ολόκληρου του δέντρου.

Το βακτήριο εντοπίστηκε για πρώτη φορά στην Ευρωπαϊκή Ένωση τον Οκτώβριο του 2013, στην Απουλία της Ιταλίας. Από τότε έχει προκαλέσει τεράστιες καταστροφές στους ελαιώνες της περιοχής.

Η παρουσία του έχει καταγραφεί επίσης στη Γαλλία, την Ισπανία και την Πορτογαλία.

Δεν προσβάλλει μόνο την ελιά. Ανάλογα με το υποείδος του βακτηρίου, μπορεί να μολύνει και άλλα φυτά, όπως αμυγδαλιές, αμπέλια, εσπεριδοειδή και καλλωπιστικά είδη.

Σύμφωνα με την Ευρωπαϊκή Αρχή για την Ασφάλεια των Τροφίμων (EFSA), στη σχετική βάση δεδομένων του 2025 είχαν καταγραφεί 727 φυτικά είδη στα οποία έχει εντοπιστεί Xylella. Για 463 από αυτά υπήρχαν ισχυρότερα επιστημονικά στοιχεία παρουσίας του βακτηρίου.

Νέες εστίες στην Ιταλία το 2026

Η ανησυχία για την εξάπλωση της Xylella εντάθηκε μέσα στο 2026, καθώς το βακτήριο εντοπίστηκε σε νέες περιοχές της νότιας Ιταλίας.

Στην Καλαβρία, στην περιοχή της Ταουριανόβα, εντοπίστηκαν επτά μολυσμένα ελαιόδεντρα, στα οποία ανιχνεύθηκε το υποείδος pauca, που έχει συνδεθεί με τη σοβαρή ασθένεια των ελαιόδεντρων στην Απουλία.

Στη γειτονική Βασιλικάτα, στην περιοχή της Ματέρα, εντοπίστηκε το υποείδος multiplex σε αμυγδαλιά.

Στις περιοχές αυτές τέθηκαν σε εφαρμογή έκτακτα φυτοϋγειονομικά μέτρα, με στόχο να αποτραπεί η περαιτέρω διασπορά.

Η Xylella αποτελεί οργανισμό καραντίνας στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Όταν εντοπίζεται σε μια νέα περιοχή, προβλέπονται έλεγχοι, οριοθέτηση ζωνών και απομάκρυνση μολυσμένων φυτών, σύμφωνα με την ευρωπαϊκή νομοθεσία.

Σε περιοχές όπου το βακτήριο έχει πλέον εξαπλωθεί σε μεγάλη έκταση και η πλήρης εξάλειψή του δεν θεωρείται εφικτή, εφαρμόζονται μέτρα περιορισμού.

Έως 7,1 δισ. ευρώ τον χρόνο οι πιθανές απώλειες στην Ευρώπη

Οι συνέπειες μιας ανεξέλεγκτης εξάπλωσης του βακτηρίου θα μπορούσαν να είναι ιδιαίτερα σοβαρές για την ευρωπαϊκή γεωργία.

Σύμφωνα με εκτίμηση που δημοσιεύθηκε τον Νοέμβριο του 2025 από το Κοινό Κέντρο Ερευνών της Ευρωπαϊκής Επιτροπής (JRC), σε συνεργασία με την EFSA, σε σενάριο ευρείας εξάπλωσης της Xylella στην Ευρωπαϊκή Ένωση οι ετήσιες απώλειες αγροτικής παραγωγής θα μπορούσαν να φτάσουν τα 7,1 δισ. ευρώ.

Στο ίδιο σενάριο, περισσότερες από 540.000 θέσεις εργασίας θα μπορούσαν να τεθούν σε κίνδυνο.

Οι αριθμοί αυτοί αποτελούν εκτιμήσεις για τις πιθανές οικονομικές επιπτώσεις μιας εκτεταμένης διασποράς και όχι καταγραφή ζημιών που έχουν ήδη πραγματοποιηθεί.

Οι συνέπειες θα μπορούσαν να επηρεάσουν τόσο τους παραγωγούς όσο και επιχειρήσεις μεταποίησης, εμπορίας και διακίνησης αγροτικών προϊόντων.

Το μεγάλο πρόβλημα με το αβοκάντο είναι το νερό

Η αντικατάσταση των ελαιώνων με αβοκάντο δημιουργεί νέες προοπτικές για τους αγρότες της νότιας Ιταλίας, αλλά ταυτόχρονα αυξάνει τις απαιτήσεις σε άρδευση.

Η ελιά είναι ένα δέντρο προσαρμοσμένο στο μεσογειακό κλίμα και μπορεί να αντέξει μεγάλες περιόδους ξηρασίας.

Το αβοκάντο, αντίθετα, έχει μεγαλύτερες ανάγκες σε νερό, ιδιαίτερα το καλοκαίρι. Οι ρίζες του αναπτύσσονται κυρίως κοντά στην επιφάνεια του εδάφους, με αποτέλεσμα να εξαρτάται περισσότερο από τη διαθέσιμη υγρασία.

Σύμφωνα με αγρονομικές εκτιμήσεις, ένα ενήλικο δέντρο αβοκάντο μπορεί να χρειάζεται 136 έως 220 λίτρα νερού την ημέρα κατά τους θερινούς μήνες, ανάλογα με τις συνθήκες καλλιέργειας.

Επιπλέον, το συνολικό υδατικό αποτύπωμα της παραγωγής ενός κιλού αβοκάντο έχει υπολογιστεί κατά μέσο όρο σε περίπου 1.981 λίτρα νερού. Ο υπολογισμός περιλαμβάνει το νερό της βροχής, το νερό άρδευσης και την ποσότητα που συνυπολογίζεται για την αραίωση των ρύπων.

Η καλλιέργεια είναι επίσης ευαίσθητη στην αλατότητα του νερού και στα εδάφη που δεν αποστραγγίζονται σωστά.

Η νότια Ιταλία εξακολουθεί να αντιμετωπίζει λειψυδρία

Η διαθεσιμότητα νερού αποτελεί ήδη σοβαρό ζήτημα για τη γεωργία της Απουλίας.

Παρότι στις 30 Ιουνίου 2026 έληξε το καθεστώς έκτακτης ανάγκης λόγω λειψυδρίας, έπειτα από τις βροχοπτώσεις του χειμώνα και της άνοιξης, τα αποθέματα παρέμειναν περιορισμένα.

Σύμφωνα με στοιχεία του ιταλικού Παρατηρητηρίου ANBI, στις αρχές Οκτωβρίου τα τέσσερα φράγματα της περιοχής Καπιτανάτα περιείχαν 98,12 εκατ. κυβικά μέτρα νερού.

Η ποσότητα αυτή αντιστοιχούσε σε λιγότερο από το 30% της συνολικής χωρητικότητάς τους, που ανέρχεται σε 331,9 εκατ. κυβικά μέτρα.

Στο Σαλέντο, μεγάλο μέρος της γεωργικής άρδευσης στηρίζεται σε υπόγεια ύδατα. Η υπεράντληση και η διείσδυση θαλασσινού νερού δημιουργούν πρόσθετες δυσκολίες, καθώς μπορούν να μειώσουν τόσο την ποσότητα όσο και την ποιότητα του διαθέσιμου νερού.

Η επέκταση μιας καλλιέργειας που απαιτεί συστηματική άρδευση χρειάζεται, επομένως, προσεκτικό σχεδιασμό.

Γιατί οι εξελίξεις ενδιαφέρουν και την Ελλάδα

Η εξάπλωση της Xylella στη νότια Ιταλία παρακολουθείται με ενδιαφέρον από τις μεσογειακές χώρες, ιδιαίτερα από εκείνες όπου η ελαιοκαλλιέργεια αποτελεί σημαντική οικονομική δραστηριότητα.

Για την Ελλάδα και ειδικά για ελαιοπαραγωγικές περιοχές όπως η Πελοπόννησος, η εμπειρία της Απουλίας δείχνει πόσο μεγάλες μπορούν να γίνουν οι συνέπειες ενός φυτοπαθογόνου οργανισμού όταν εξαπλωθεί σε εκτεταμένους ελαιώνες.

Παράλληλα, η προσπάθεια των Ιταλών παραγωγών να στραφούν σε νέες καλλιέργειες αναδεικνύει ένα ακόμη ζήτημα που απασχολεί και την ελληνική γεωργία: τη διαχείριση του νερού σε συνθήκες αυξανόμενων θερμοκρασιών και συχνότερων περιόδων ξηρασίας.

Στο Σαλέντο, η καλλιέργεια αβοκάντο αποτελεί μια προσπάθεια να αξιοποιηθούν ξανά αγροτικές εκτάσεις που επλήγησαν από τη Xylella. Το κατά πόσο μπορεί να αποτελέσει βιώσιμη λύση θα εξαρτηθεί σε μεγάλο βαθμό από την επάρκεια των υδατικών πόρων και τις δυνατότητες άρδευσης.

Ακολουθήστε το notospress.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις