Χτίζοντας γέφυρες

Γράφει η Μαρία Καμπάνταη*

Μεγάλωσα ως παιδί εμπόρου ψιλικών. Από νωρίς έμαθα να δίνω αξία στα μικρά· στα «ψιλικά» της ζωής. Σε όσα δεν φωνάζουν, αλλά κρατούν τον κόσμο όρθιο. Από εκεί γεννήθηκε και το τελευταίο μου βιβλίο. Από ένα απλό, χάρτινο κύπελλο καφέ που έγραφε: «Οι καλές μέρες ξεκινούν με καφέ».

Πίσω από την απλότητά του ξεδιπλώθηκαν μνήμες, σκέψεις και συναισθήματα. Ένας καφές έγινε αφορμή να μιλήσω για την καθημερινότητα που συχνά προσπερνάμε· για τις μικρές στιγμές που αφήνουμε να μας γλιστρούν· για την ανθρώπινη επαφή που σήμερα μοιάζει όλο και πιο σπάνια.

Ο καφές – κάτι τόσο απλό – λειτουργεί ως κρίκος που μας ενώνει. Στη χαρά και στη λύπη. Στα εύκολα και στα δύσκολα. Έτσι ενώνει και τους ήρωες του βιβλίου μου. Σήμερα πίνουμε τον καφέ μας στο χέρι, βιαστικά. Αυτό που μας ξεφεύγει δεν είναι ο χρόνος· είναι η παρουσία. Και δεν έχει σημασία αν ο καφές είναι μέτριος, γλυκός, φίλτρου ή στιγμιαίος. Σημασία έχει πώς – και αν – τον μοιραζόμαστε.

Όταν στο τέλος της ημέρας μετράμε επιτυχίες και λάθη, όπως έβλεπα τον πατέρα μου να μετρά τα χαρτονομίσματα στο μαγαζί, μόνο οι σχέσεις μας, οι αληθινές και γνήσιες, μας δίνουν ζωή και δύναμη.

Δεν είναι τυχαίοι οι ήρωες του βιβλίου μου.
Ο ζητιάνος – κυριολεκτικά και μεταφορικά. Γιατί τελικά όλοι μας, σε δύσκολες στιγμές, ζητιάνοι γινόμαστε: ζητάμε λίγη αγάπη, υγεία, μια καλή είδηση, το έλεος του Θεού.
Η μοδίστρα που παρατηρεί τους ανθρώπους να περνούν με τον καφέ στο χέρι απέναντι από το ατελιέ της. Γιατί μέσα μας και γύρω μας υπάρχουν φθαρμένα κομμάτια – σχέσεις, όνειρα, αξίες. Και όλοι κάποτε γινόμαστε ράφτες της ζωής μας, βελονιά-βελονιά. Έτσι είναι και η ψυχοθεραπεία: να κοιτάς το σκισμένο και να λες «μπορώ να το φτιάξω». Κι εμείς, μέσα στα μικρά γραφεία μας, χάσματα – εσωτερικά και εξωτερικά – ενώνουμε.

Δεν έβαλα τυχαία ούτε τη συγγραφέα ως ηρωίδα. Στην πραγματικότητα, όλοι είμαστε συγγραφείς της ζωής μας. Άλλα κεφάλαια τα ζούμε ως το τέλος, άλλα τα αφήνουμε στη μέση. Γράφουμε με λάθη και διορθώσεις. Και όταν τελειώνουμε, πάντα κάτι λείπει· όμως μέσα από την αποδοχή βρίσκουμε το νόημα της ιστορίας μας.

Ως ψυχολόγος βλέπω καθημερινά ότι η μεγαλύτερη ανάγκη μας – και η βαθύτερη θεραπεία μας – είναι η σύνδεση. Η προσφορά δεν είναι μόνο ανάγκη του δέκτη· είναι και βαθιά ψυχική ανάγκη του δότη.

Η επιστήμη το επιβεβαιώνει: όταν βοηθάμε, ενεργοποιούνται η ντοπαμίνη και η σεροτονίνη – οι ορμόνες της χαράς, της ασφάλειας, της επιβράβευσης. Ακόμη και η παρατήρηση μιας καλής πράξης κινητοποιεί τα ίδια νευρωνικά μονοπάτια. Γι’ αυτό η αλληλεγγύη θεραπεύει. Γιατί δίνει νόημα. Και το νόημα είναι θεμέλιο της ψυχικής υγείας.

Δεν είναι τυχαίο το «Αγάπα τον πλησίον σου ως εαυτόν». Αγαπώντας τον άλλον, συναντάμε ξανά τον εαυτό μας. Εκεί πίστη και επιστήμη συναντιούνται.

Ζούμε σε μια εποχή μιας σιωπηλής κοινωνικής επιταγής: να είμαστε πάντα «καλά», πάντα λειτουργικοί, πάντα δυνατοί. Κρύβουμε τα συναισθήματά μας για να μη «βαραίνουμε» τους άλλους – και τελικά απομακρυνόμαστε. Και μετά τις γιορτές, όταν τα φώτα σβήνουν και η καθημερινότητα επιστρέφει, για πολλούς ανθρώπους η μοναξιά, οι οικονομικές δυσκολίες, οι απώλειες και τα οικογενειακά ρήγματα γίνονται πιο ορατά.

Εκεί ακριβώς χρειάζονται οι γέφυρες.

Οι γέφυρες της ψυχής χτίζονται με ελάχιστα: μια καλημέρα που θα ειπωθεί με βλέμμα, μια κουβέντα χωρίς βιασύνη, ένα χαμόγελο, λίγα ψιλά από την τσέπη και λίγη γενναιοδωρία από την καρδιά.

Διαχρονικές μελέτες δείχνουν ότι οι ποιοτικές σχέσεις συνδέονται με μακροζωία, ψυχική ανθεκτικότητα και καλύτερη υγεία. Το βλέπουμε στα νοσοκομεία, στην τρίτη ηλικία, σε κοινότητες όπως η Ικαρία, όπου το «σιγά-σιγά» και το «μαζί» είναι στάση ζωής. Το είδαμε και σε δύσκολες ιστορικές περιόδους: οι άνθρωποι αντέχουν μέσα από την αλληλοστήριξη και την αφήγηση.

Σήμερα είμαστε υπερσυνδεδεμένοι τεχνολογικά αλλά βαθιά αποσυνδεδεμένοι συναισθηματικά. Κι όμως, ο κόσμος κρατιέται από μικρές, αθόρυβες πράξεις καλοσύνης: ανθρώπους που βοηθούν χωρίς να φαίνονται, που λένε «είμαι εδώ» χωρίς υποσχέσεις, που προσφέρουν χωρίς αντάλλαγμα. Αυτές οι πράξεις δεν θα γίνουν είδηση. Αλλά από αυτές κρατιέται ο κόσμος.

Ο άνθρωπος έχει μέσα του και φως και σκοτάδι. Κάθε μέρα διαλέγει. Και η μεγαλύτερη γέφυρα ξεκινά από το «γνώθι σαυτόν». Όταν συμφιλιωθούμε με τη σκιά μας, τότε μπορούμε να αγαπήσουμε πραγματικά.

Η ελπίδα μοιάζει με λίγη ζάχαρη σε καφέ σκέτο. Μικρή, αλλά αρκετή για να τον γλυκάνει όσο χρειάζεται.

Η αλληλεγγύη δεν είναι ιδέα. Είναι πράξη. Είναι παρουσία. Είναι επιλογή.
Και ίσως, τελικά, αυτός να είναι ο πιο ουσιαστικός τρόπος να χτίζουμε γέφυρες

– αθόρυβα, ανθρώπινα, μαζί.

(*) Η Μαρία Καμπάνταη είναι κλινική ψυχολόγος και συγγραφέας τριών βιβλίων που αγγίζουν καίρια ζητήματα της ανθρώπινης ψυχής. Στον «Ανελκυστήρα» εξετάζει την έννοια της ψυχικής ανθεκτικότητας, προσφέροντας σκέψεις και πρακτικά εργαλεία για την αντιμετώπιση των δυσκολιών της ζωής. Στο «Μαμά» προσεγγίζει με τρυφερότητα και επιστημονική ματιά τη βαθιά και πολύπλοκη σχέση μητέρας και παιδιού. Τέλος, στο «Οι καλές μέρες ξεκινούν με καφέ» αναδεικνύει τη δύναμη των μικρών, καθημερινών στιγμών που φέρνουν ισορροπία, χαρά και ελπίδα στην καθημερινότητά μας.