Καλαμάτα: 40 χρόνια από τον μεγάλο σεισμό του 1986 – Οι μαρτυρίες ανθρώπων που τον έζησαν

ΚΑΛΑΜΑΤΑ. Σαράντα χρόνια συμπληρώνονται από τον καταστροφικό σεισμό της 13ης Σεπτεμβρίου 1986 που σημάδεψε την Καλαμάτα. Άνθρωποι που έζησαν εκείνη τη νύχτα θυμούνται το πρώτο σοκ, τη σκόνη που σκέπασε την πόλη, τις ώρες στους δρόμους και τους δύσκολους μήνες που ακολούθησαν.

Το «ΒΗΜΑ» επιστρέφει σε εκείνη τη νύχτα μέσα από τις μαρτυρίες ανθρώπων που έζησαν τον μεγάλο σεισμό της Καλαμάτας. Ακολουθεί το δημοσίευμα:

«Κάθισα κάτω πεσμένη με τα χέρια στο κεφάλι γιατί είχα την αίσθηση ότι μας βομβαρδίζανε».

Η Δήμητρα Πρωτονέντη ήταν τότε μόλις 20 ετών. Το βράδυ της 13ης Σεπτεμβρίου 1986 βρισκόταν στην παραλία της Καλαμάτας, στο καφέ «Πανελλήνιον», ένα από τα γνωστά σημεία συνάντησης της εποχής. Έπινε καφέ με την παρέα της όταν άκουσε έναν δυνατό κρότο. Σχεδόν αμέσως, θυμάται, σηκώθηκε «απίστευτη σκόνη».

Μέσα σε λίγα δευτερόλεπτα, η Καλαμάτα είχε αλλάξει δραματικά.

Ήταν Σάββατο βράδυ όταν ο σεισμός, μεγέθους 6 ρίχτερ σύμφωνα με την καταγραφή του Οργανισμού Αντισεισμικού Σχεδιασμού και Προστασίας (ΟΑΣΠ), έπληξε την πόλη και την ευρύτερη περιοχή. Ακολούθησαν πολλαπλοί μετασεισμοί καταλήγοντας σε έναν μεγάλο μετασεισμό δύο ημέρες αργότερα που έπληξε σημαντικά την πόλη.

«Δεν μπορούσα να δω στο μισό μέτρο»

Η πρώτη εικόνα που περιγράφουν όσοι έζησαν εκείνο το βράδυ δεν είναι μόνο εκείνη των κτιρίων που είχαν καταρρεύσει. Είναι η σκόνη, το σκοτάδι, οι φωνές και η αδυναμία επικοινωνίας.

«Αφού πέρασε όλο αυτό προσπάθησα να βρω τους φίλους μου. Δεν μπορούσα να δω στο μισό μέτρο από τη σκόνη», θυμάται η Δήμητρα Πρωτονέντη. Λίγο αργότερα, μαζί με την παρέα της, κατευθύνθηκε προς το κέντρο της πόλης.

«Βλέπαμε ανθρώπους να κλαίνε και να ουρλιάζουν και κάποιοι άλλοι να είναι ματωμένοι και καταλάβαμε ότι κάτι σοβαρό συμβαίνει στην Καλαμάτα» αφηγείται στο ΒΗΜΑ.

Το μέγεθος της καταστροφής αποτυπώνεται στους αριθμούς. Σύμφωνα με τον ΟΑΣΠ, 20 άνθρωποι έχασαν τη ζωή τους και 80 τραυματίστηκαν. Τέσσερις πολυκατοικίες κατέρρευσαν μέσα στην πόλη της Καλαμάτας. Από τα 9.124 κτίρια της πόλης που καταγράφηκαν, το 20% κρίθηκε κατεδαφιστέο, το 16% είχε σοβαρές βλάβες και ακόμη ένα 36% ελαφρές. Μόλις το 28% δεν είχε υποστεί κάποια καταγεγραμμένη βλάβη.

Έξω από την πόλη, το Ελαιοχώρι καταστράφηκε, ενώ σοβαρές ζημιές καταγράφηκαν στη Βέργα, την Πολιανή, τον Άρι, την Αρτεμισία και τη Νέδουσα. Πτώσεις βράχων στον Ταΰγετο διέκοψαν για περίπου 24 ώρες την κυκλοφορία στον δρόμο Σπάρτης–Καλαμάτας.

Σε σκηνές για μήνες

Ο Βασίλης Χριστόπουλος θυμάται ότι την ώρα εκείνη στο λιμάνι υπήρχε μεγάλη κινητικότητα του πλοίου που βρισκόταν εκεί και συνέδεε την Καλαμάτα με την Κρήτη.

«Ταυτόχρονα γινόταν και κάποιο φέρι μποτ στο λιμάνι για την έναρξη της γραμμής Καλαμάτα Κρήτης», μας αναφέρει.

Η καθημερινότητα διακόπηκε απότομα. Το ηλεκτρικό ρεύμα κόπηκε, οι τηλεπικοινωνίες δε λειτουργούσαν και για χιλιάδες ανθρώπους ο δρόμος έγινε το ασφαλέστερο μέρος για να περάσουν τη νύχτα.

Η μαρτυρία της Δήμητρας Πρωτονέντη αποτυπώνει ίσως καλύτερα από οποιονδήποτε αριθμό εκείνες τις πρώτες ώρες. «Περάσαμε το βράδυ έξω στον δρόμο με καρεκλάκια όπου κάθε δεκαπέντε δευτερόλεπτα ακούγαμε η γη να σείεται από κάτω από τα πόδια μας».

Το επόμενο πρωί άρχισε να οργανώνεται η προσωρινή στέγαση. «Μόλις ξημέρωσε η επόμενη μέρα επιστρατεύθηκε ο στρατός και μας έφεραν σκηνές για να μπορέσουμε να μείνουμε σε προαύλια σχολείων και εκκλησιών», θυμάται.

Για την ίδια και την οικογένειά της, η προσωρινή αυτή κατάσταση μόνο προσωρινή δεν αποδείχθηκε. «Μείναμε έξι μήνες στις σκηνές κι εκείνη τη χρονιά χαρακτηριστικά ήταν η χρονιά που έριξε και χιόνι στην Καλαμάτα. Αυτό το φαινόμενο σπανίζει».

Σκηνές στήθηκαν σε πλατείες και ανοιχτούς χώρους, ενώ μήνες αργότερα σχολεία, νηπιαγωγεία και άλλες λειτουργίες εξακολουθούσαν να στεγάζονται σε λυόμενες κατασκευές.

Η «μάχη» της καταγραφής των ζημιών

Τις ημέρες που ακολούθησαν έπρεπε να απαντηθεί για κάθε σπίτι μια κρίσιμη ερώτηση. Μπορούσαν οι κάτοικοί του να επιστρέψουν;

Ο Κώστας Αλευράς εργαζόταν τότε στη Διεύθυνση Τεχνικών Υπηρεσιών και βρέθηκε μέσα στην επιχείρηση καταγραφής των ζημιών.

«Στήσαμε μια σκηνή, με είχε με μια ντουντούκα ο προϊστάμενος και φώναζα κάθε πρωί. Τους έδινα ένα στιλό, ένα τετράδιο και ερχόντουσαν οι μηχανικοί από διάφορα μέρη της Ελλάδος και τους έδινα τρία spray, ένα πράσινο, ένα κίτρινο και ένα κόκκινο. Και καταγράφαμε τα κατεδαφιστέα».

Πράσινο, κίτρινο, κόκκινο. Τρία χρώματα που για τους κατοίκους της Καλαμάτας συνδέθηκαν με το εάν ένα κτίριο ήταν ασφαλές, εάν χρειαζόταν επισκευές ή αν ήταν κατεδαφιστέο.

Παράλληλα στήθηκε μια ολόκληρη υποδομή έκτακτης ανάγκης. Ο Κ. Αλευράς θυμάται τις κατασκηνώσεις, την παρουσία του Ερυθρού Σταυρού και τα «γερμανικά μαγειρεία». Θυμάται ακόμη την άφιξη ενός μεγάλου πλοίου που χρησιμοποιήθηκε για τη φιλοξενία ανθρώπων οι οποίοι δεν είχαν πλέον σπίτι στο οποίο μπορούσαν να επιστρέψουν.

Το χτύπημα του δεύτερου μεγάλου σεισμού

Η αίσθηση ότι τα χειρότερα είχαν τελειώσει αποδείχθηκε πρόωρη.

Στις 15 Σεπτεμβρίου, δύο ημέρες μετά τον κύριο σεισμό, ένας ισχυρός μετασεισμός μεγέθους 5,4 ρίχτερ έπληξε ξανά την περιοχή. Κτίρια που είχαν ήδη επιβαρυνθεί υπέστησαν νέες ζημιές. Συνολικά, περίπου 700 μετασεισμοί καταγράφηκαν μετά τον κύριο σεισμό.

Για την πόλη, όμως, οι συνέπειες δεν τελείωσαν όταν σταμάτησε η γη να τρέμει.

«Όταν έγινε το ’86 τρομάξαμε να συνέλθουμε γιατί η πόλη τότε ήταν – είχε μια μικρή ανάπτυξη και πάτωσε αμέσως. Μετά από χρόνια μπορέσαμε να συνέλθουμε λίγο επαγγελματικά», λέει ο Βασίλης Χριστόπουλος.

Η πόλη μετά τα ερείπια

Η καταστροφή του 1986 έγινε τελικά και αφετηρία μιας μεγάλης προσπάθειας ανασυγκρότησης. Ιδιαίτερη μέριμνα δόθηκε στην αποκατάσταση των νεοκλασικών κτιρίων, των καταστημάτων και των ιστορικών μνημείων που είχαν πληγεί, ενώ η πόλη άρχισε σταδιακά να αποκτά ξανά τις λειτουργίες και τον ρυθμό της.

Ο σεισμός αποτέλεσε παράλληλα σημείο αναφοράς και για την αντισεισμική έρευνα. Μετά την καταστροφή εκπονήθηκε η «Μικροζωνική Μελέτη Καλαμάτας», με στόχο να αποτυπωθούν λεπτομερώς οι διαφορετικές συνθήκες σεισμικού κινδύνου μέσα στην πόλη.

«Στην αρχή ήταν κάτι το τρομακτικό», θυμάται ο Κώστας Αλευράς. «Μετά σιγά-σιγά φτιάχτηκαν καινούργια σπίτια».

Σαράντα χρόνια μετά, η Καλαμάτα είναι μια διαφορετική πόλη. Για όσους έζησαν, όμως, εκείνο το βράδυ, η 13η Σεπτεμβρίου 1986 παραμένει η νύχτα που μέσα σε λίγα δευτερόλεπτα άλλαξε τα πάντα.