Τα παρασκήνια της πολιτικής μεταβολής του 1974

Γράφει ο Παναγιώτης Τζουνάκος

Τα γεγονότα που εκτυλίχθηκαν τον Ιούλιο του 1974 στην Ελλάδα και την Κύπρο έχουν καταγραφεί, η μνήμη κάθε χρόνο τα επαναφέρει γιατί ήταν συνταρακτικά και τραγικά και καθόρισαν την πορεία και των δύο χωρών. Εμείς, με κομμένη την ανάσα παρακολουθούσαμε τις εξελίξεις εκείνων των ημερών, μη γνωρίζοντας ότι κάποιοι στην Ευρώπη και στην άλλη πλευρά του Ατλαντικού αποφάσιζαν για την τύχη και των δύο λαών.

Το πρωί της 15ης Ιουλίου του 1974 αρχίζει η ένοπλη κατάλυση των δημοκρατικών θεσμών στην Κύπρο (πραξικόπημα) από ομάδα στρατιωτικών και Ελλήνων παραστρατιωτικών, με απώτερο στόχο την ανατροπή του Προέδρου Μακαρίου. Ο Μακάριος καταφέρνει να διαφύγει από την πίσω πόρτα του Προεδρικού Μεγάρου και από την Πάφο στέλνει μήνυμα ενότητας και αντίστασης στον Κυπριακό λαό λίγο πριν φυγαδευτεί από την αγγλική βάση για τη Νέα Υόρκη μέσω Μάλτας και Λονδίνου. Καταγγέλλει την ελληνική χούντα για εισβολή στην Κύπρο και στήριξη των ανδρείκελων της Λευκωσίας.

Tα χαράματα της 20ής Ιουλίου 1974 αρχίζει η πρώτη φάση της Τουρκικής εισβολής (Αττίλας Ι) στην Κύπρο και η δεύτερη στις 14 Αυγούστου του ίδιου έτους (Αττίλας II) με αλλεπάλληλες αεροπορικές επιδρομές και πτώσεις αλεξιπτωτιστών, ενώ στη συνέχεια μεγάλη ναυτική δύναμη προσβάλει τα παράλια στο βόρειο τμήμα του νησιού. Εδώ προκύπτει το ερώτημα: Υπήρξε βέβαια το πρόσχημα για την Τουρκία να εισβάλει στην Κύπρο, αλλά θα πραγματοποιούσε την εισβολή αν δεν είχε το πράσινο φως των «συμμάχων»; Εκείνο όμως το οποίο γνωρίζουμε και δεν επιδέχεται αμφισβήτηση είναι ότι, οι ΗΠΑ και η Μεγάλη Βρετανία που ήταν και εγγυήτρια δύναμη της Κυπριακής Δημοκρατίας δεν αντέδρασαν. Γι’ αυτό τον λόγο είναι απόλυτα ορθή η άποψη ότι η τουρκική εισβολή έγινε, αν όχι με τις ευλογίες, τουλάχιστον με την ανοχή των Αμερικανών και των Εγγλέζων.

Η πτώση της δικτατορίας στην Ελλάδα και η πολιτική μεταβολή είχε αποφασιστεί στις 21 Ιουλίου 1974 από τη στρατιωτική ηγεσία της χούντας, όταν ο αρχηγός των Ενόπλων Δυνάμεων και οι αρχηγοί των τριών κλάδων, αποφάσισαν να αυτονομηθούν από τον Ιωαννίδη και να κινηθούν προς την κατεύθυνση της πολιτικοποίησης του καθεστώτος (ΣΤ. Ψυχάρη «Τα παρασκήνια της αλλαγής», 1975 κ.ά.)

Τα δημοσιευμένα αμερικανικά αρχεία αποκαλύπτουν: Στις 21/7/1974 συνεδρίασε στην Ουάσινγκτον υπό την προεδρία του Κίσινγκερ η «Ομάδα Ειδικών Δράσεων». Ο υπουργός Άμυνας των ΗΠΑ James R. Schlesinger μίλησε για «την κατεύθυνση κάποιων κινήσεων που θα μπορούσαμε να κάνουμε ένα πιο συμπαθητικό καθεστώς στην Ελλάδα». Η απάντηση του Κίσινγκερ ήταν: «Λοιπόν, υπάρχει μια πιθανότητα αυτό να συμβεί ούτως ή άλλως». Ο ίδιος είπε ακόμη: «Δεν είμαι σίγουρος ότι η ελληνική κυβέρνηση θα αντέξει την εβδομάδα, ούτως ή άλλως. Μου φαίνεται ότι δεν υπάρχει τρόπος να επιβιώσει». Μετά ακολούθησε μια σύντομη συζήτηση για τη διάδοχη κατάσταση, όπου ακούστηκαν τα ονόματα του Κωνσταντίνου Καραμανλή και του Κωνσταντίνου Γκλίξμπουργκ. Είναι πλέον φανερό ότι η ανταρσία των στρατιωτικών κατά του Ιωαννίδη και η διάδοχη κατάσταση προετοιμάστηκαν από τους Αμερικανούς. Το βράδυ της 22ας Ιουλίου 1974 ο Κίσινγκερ δήλωνε για την Ελλάδα: «Ενδεχομένως τη στιγμή αυτή πραγματοποιείται πολιτική μεταβολή» (Ταχυδρόμος, 26/7/1975).

Στην Ελλάδα, το ξενόδουλο δικτατορικό καθεστώς της φίμωσης και της καταπίεσης, έχει καταρρεύσει. Η γενική επιστράτευση εξελίσσεται σε φιάσκο. Ο εξωτερικός παράγοντας (ΗΠΑ) μπροστά σε μια αδύναμη, ανίκανη και πλήρως αποδιοργανωμένη ελληνική ηγεσία επιβάλλει τις θέσεις του. Αυτό επιβεβαιώθηκε αργότερα, όταν ο αμερικανός πρόεδρος Μπιλ Κλίντον στις 19/11/1999 ήρθε στην Ελλάδα και ζήτησε συγγνώμη από τον Ελληνικό λαό, για τη στήριξη της χούντας του ’67 από τις ΗΠΑ.

Στη σύσκεψη, που άρχισε στις 23 Ιουλίου του 1974 στα παλιά ανάκτορα συμμετείχαν, εκτός από τον πρόεδρο της χουντικής «δημοκρατίας» στρατηγό Φαίδωνα Γκιζίκη, παλιοί πολιτικοί και στρατιωτικοί. Υποστηρίζεται ότι στη σύσκεψη δεν κρατήθηκαν πρακτικά. Γι’ αυτό όσα γνωρίζουμε είναι από μαρτυρίες των συμμετεχόντων, οι οποίοι ασφαλώς δεν έχουν πει όλη την αλήθεια. Αποφάσισαν να δημιουργηθεί μια κυβέρνηση με κεντροδεξιό πολιτικό σχήμα από την ΕΡΕ και την Ένωση Κέντρου, με πρωθυπουργό τον Π. Κανελλόπουλο και αντιπρόεδρο τον Γ. Μαύρο. Στη συνέχεια όμως, όταν έγινε ένα διάλειμμα από τις 5.30 ως τις 8 το απόγευμα για να σχηματιστεί ο κατάλογος του υπουργικού συμβουλίου, στο παρασκήνιο οι στρατιωτικοί και ο πολιτικός Ε. Αβέρωφ -ο άνθρωπος με τον πιο σκοτεινό ρόλο που συμμετείχε στη σύσκεψη και είχε στενότατες σχέσεις με τον ξένο παράγοντα-, αποφάσισαν να καλέσουν τον Κ. Καραμανλή από το Παρίσι και να αναθέσουν σ’ αυτόν τον σχηματισμό κυβέρνησης.

Την επομένη, 24 Ιουλίου 1974 στις 2 η ώρα τα χαράματα ο Κ. Καραμανλής έφτασε στην Ελλάδα και λίγες ώρες αργότερα ορκίστηκε πρωθυπουργός. Τις κρίσιμες αυτές ώρες συγκροτήθηκε από παλιούς πολιτικούς Κυβέρνηση «εθνικής ενότητας» προκειμένου να αντιμετωπιστεί η πραγματικά έκρυθμη κατάσταση. Κάποιοι τότε είχαν επισημάνει τον χαρακτήρα της πολιτικής μεταβολής ως «αλλαγή ΝΑΤΟϊκής φρουράς στην Ελλάδα». Ωστόσο, η κατάσταση στο νησί είναι τραγική. Οι βομβαρδισμοί από ξηρά, αέρα και θάλασσα με βαρβαρότητα και κτηνωδία φορτίζουν τους πολίτες με θυμό, μίσος και αγανάκτηση. Η στάση του Καραμανλή είναι κατακριτέα και επιλήψιμη και επιβεβαιώνεται από τον διάλογο που είχε με τον Κληρίδη*. Η αποχώρηση από το στρατιωτικό σκέλος του ΝΑΤΟ ήταν μια παραπλάνηση, αφού αργότερα στρατιωτικοί αποκάλυψαν ότι κάτι τέτοιο στην πραγματικότητα δεν έγινε ποτέ. Τελικά, όλα ήταν στημένα. Ο ξένος παράγοντας (ΗΠΑ) τότε και τώρα καθοδηγεί την Ελλάδα ανάλογα με τα συμφέροντά του, όπως δείχνουν τα 52 χρόνια ζωής της Γ΄ Ελληνικής Δημοκρατίας.

*Ο διάλογος μεταξύ Καραμανλή – Κληρίδη στην Αθήνα, λίγο πριν τον Αττίλα II, είναι αποκαλυπτικός.

Κληρίδης: Για όνομα του Θεού. Ούτε ένα πλοίο, ούτε ένα αεροπλάνο κ. Πρόεδρε;

Καραμανλής: Είστε μόνοι σας. Η Ελλάδα δεν έχει οργανωμένο στρατό (!), είναι πολύ δύσκολη η κατάσταση, δεν μπορούμε να βοηθήσουμε.

Κληρίδης: Καλά, ο Μαύρος (υπουργός εξωτερικών στην κυβέρνηση εθνικής ενότητας) είπε ότι μεταξύ ατίμωσης και πολέμου προτιμούμε τον πόλεμο.

Καραμανλής: Άλλος ο Μαύρος, άλλος εγώ. «Η Κύπρος κείται μακράν».

Μήπως η γιορτή για την αποκατάσταση της δημοκρατίας στο Προεδρικό Μέγαρο με οινοποσίες, χαμόγελα και συνολάκια προσβάλει την αλήθεια των ιστορικών γεγονότων και την τραγωδία της Κύπρου;