Εξόρμηση στα Χρύσαφα Λακωνίας: Έναν τόπο περικυκλωμένο από βυζαντινές εκκλησίες
Ένα χωριό που άκμασε στο παρελθόν και σήμερα απολαμβάνει την ηρεμία του - Δείτε φωτογραφίες
ΛΑΚΩΝΙΑ: Στον Πάρνωνα της Λακωνίας, συναντάμε έναν τόπο περικυκλωμένο από παλιές βυζαντινές εκκλησίες και αυτή η εξόρμηση στα Χρύσαφα, είναι μια δυνατή υπενθύμιση πως οι τόποι που σήμερα στέκονται δήθεν αδιάφοροι, καταλαμβάνοντας μόνο μία μικρή κουκίδα στον χάρτη της Ελλάδας, έχουν ζήσει ένδοξες στιγμές και η ιστορία τους μαρτυρά, μια εντελώς διαφορετική παρουσία στα δρώμενα της χώρας, από αυτή που φανταζόμαστε.
Άλλωστε, όταν σε ένα μικρό μέρος, υπάρχουν τόσο έντονα στοιχεία μιας περιόδου όπως αυτής του Βυζαντίου, αυτό σημαίνει πως για κάποιον λόγο, εκείνος ο τόπος, έθεσε τις βάσεις για να αναπτυχθεί ένας μικρός, αλλά σπουδαίος πολιτισμός.
Μην ξεχνάμε πως τα Χρύσαφα, βρίσκονται σε τέτοιο σημείο που μπορούσαν να συνδέονται το ίδιο εύκολα και με την καστροπολιτεία του Μυστρά και με το κάστρο στο γειτονικό Γεράκι αλλά και με την παραθαλάσσια Μονεμβασιά. Οπότε υπήρχαν εμπορικοί δεσμοί και αναμφίβολα επιρροές, που ενδεχομένως έκαναν και τους κατοίκους της περιοχής, να θέλουν κι εκείνοι να δημιουργήσουν τη δική τους αίγλη στον τόπο τους.
Μια αναδρομή στο παρελθόν που αγκαλιάζει το σήμερα με δέος και σεβασμό
Και για να τα πάρουμε από την αρχή, υπάρχουν στοιχεία που έχουν έρθει στο φως από ανασκαφές, όπου τοποθετούν την αρχή της ιστορίας αυτού του μέρους στα Νεολιθικά χρόνια. Τότε δηλαδή που οι άνθρωποι, άρχισαν να δημιουργούν τις πρώτες μόνιμες κατοικίες τους, να εξημερώνουν ζώα και να καλλιεργούν τη γη.
Στην τοποθεσία Πικραμυγδαλιά, όπου υπήρξε και το πρώτο σημείο κατοίκησης της περιοχής, υπάρχουν απομεινάρια ενός αρχαϊκού οικισμού με μυκηναϊκή ατμόσφαιρα. Ο οικισμός μεταφέρθηκε στη σημερινή του θέση κατά τα βυζαντινά χρόνια, κυρίως λόγω της εύκολης πρόσβασής του σε νερό αλλά και της στρατηγικής του θέσης.
Αρχικά το χωριό ονομαζόταν Χρύσοβα, που σημαίνει τόπος με πολλές αχλαδιές και αργότερα πήρε το όνομα Χρύσαφα, που παραμένει μέχρι σήμερα.
Η μεγάλη ακμή του τόπου ήρθε τον 17ο αιώνα, όπου τότε χτίστηκαν οι κεντρικές εκκλησίες εντός του οικισμού, αρκετά ξωκκλήσια και μοναστήρια. Γεγονός που μας οδηγεί στο συμπέρασμα πως το έντονο θρησκευτικό στοιχείο που συναντιόταν στα κάστρα της περιοχής (Μυστράς, Γεράκι, Μονεμβασιά) χαρακτήρισε και τα Χρύσαφα. Μάλιστα, οι τοιχογραφίες των ναών, παραμένουν μέχρι σήμερα ζωντανές και αντικείμενο μελέτης αλλά και θαυμασμού!
Αξιόλογο μοναστήρι υπήρξε η Μονή Αγίου Ιωάννη Προδρόμου στην περιοχή Συντζάφι, με την φρουριακή αρχιτεκτονική της που την προστάτευε από επιδρομές και λεηλασίες. Ωστόσο, τα στρατεύματα του Ιμπραήμ το 1826, κατέστρεψαν και λεηλάτησαν το μοναστήρι. Σήμερα δεν κατοικείται.
Η Παναγία Χρυσαφίτισσα υπήρξε επίσης το καθολικό ενός μοναστηριακού συγκροτήματος, επίσης φρουριακής αρχιτεκτονικής αν και ο πύργος που διακρίνεται ως σήμερα, είναι πολύ μεταγενέστερος της εκκλησίας.
Κατά την περίοδο της Ενετοκρατίας, τα Χρύσαφα υπήρξαν πρωτεύουσα μιας μεγάλης περιοχής, η οποία απαριθμούσε περίπου σαράντα χωριά. Αυτή η γεωγραφική περιοχή ξεκινούσε από την περιοχή Ασέα έξω από την Τρίπολη κι έφτανε ως τα χωριά του Ζάρακα, στα νοτιοανατολικά της Λακωνίας.
Οι δραστηριότητες των κατοίκων αφορούσαν την παραγωγή μεταξιού, την κτηνοτροφία και την παραγωγή λαδιού και μελιού.
Η μεγάλη όμως καταστροφή του χωριού μετά τα Ορλωφικά (εξέγερση των Ελλήνων στην Πελοπόννησο κατά των Τούρκων το 1770), ανάγκασε πολλούς ντόπιους να καταφύγουν στην ασφαλή Ύδρα, για να γλιτώσουν από το μένος των κατακτητών. Κι εκεί όμως, διέπρεψαν ως ναυτικοί κι έμποροι και βοήθησαν στον Αγώνα για την ανεξαρτησία.
Μετά την απελευθέρωση από τους Τούρκους και τη δημιουργία του ελληνικού κράτους, τα Χρύσαφα γίνονται ξανά κέντρο της περιοχής και γνωρίζουν πάλι ευμάρεια και ανάπτυξη. Ωστόσο αυτό θα κρατούσε μόνο για λίγο, καθώς ακολούθησαν οι δύο μεγάλοι παγκόσμιοι πόλεμοι και μετά το κύμα της μετανάστευσης, που άφησε το χωριό με ελάχιστους μόνιμους κατοίκους.
Στο σήμερα, τα Χρύσαφα παρουσιάζουν κι αυτά, μια πανομοιότυπη εικόνα όπως τα περισσότερα ελληνικά χωριά. Κοινωνίες που απαρτίζονται από λίγους ανθρώπους, με τους ηλικιωμένους να αποτελούν συνήθως την πλειοψηφία. Σχολείο δεν λειτουργεί στο χωριό, όπως συμβαίνει στην συντριπτική πλειοψηφία της επαρχίας. Ωστόσο στην πανέμορφη πλατεία του χωριού, τα καφενεία και το μπακάλικο, δίνουν πνοή και ζωντάνια.
Αν σε βγάλει ο δρόμος εδώ, μην περάσεις αδιάφορα αυτό το μέρος. Στάσου λίγο στην πλατεία, πιες ένα καφεδάκι κι ανηφόρισε στα πλακόστρωτα καλντερίμια του χωριού. Όσο περιδιαβαίνεις στις γειτονιές και τις εκκλησίες, θα νιώσεις κι εσύ κάτι από το ένδοξο παρελθόν και από τον πλούτο, που χαρακτήρισε αυτό το μέρος σε παλιότερες εποχές.
