Το δικό μου deep fake

Γράφει η Ελεάννα Βλαστού* / kathimerini.gr

Ο Ελον Μασκ λάνσαρε το νέο του παιχνίδι· ονομάζεται Grok. Εχει τη δυνατότητα δημιουργίας εικόνων τεχνητής νοημοσύνης. Αυτό που διαφοροποιεί την εφαρμογή από τις υπόλοιπες είναι η αντικοινωνική συμπεριφορά του. Το Grok παραφέρεται. Η μη εξευγενισμένη συμπεριφορά είναι αυτή που ασκεί την έλξη στους χρήστες, οι οποίοι αντιλήφθηκαν ότι αν και κακομαθημένο συμμορφώνεται με τις εντολές τους. Οι πιο συνηθισμένες προσταγές που έλαβε στην ελάχιστη ζωή που έχει είναι: Βγάλε/ξέντυσε/ξεγύμνωσε. Και έτσι το Grok πρόλαβε να παραγάγει πληθώρα μη συναινετικών αποκαλυπτικών, άσεμνων όπως λένε, φωτογραφιών.

Ο επιχειρηματίας βρέθηκε στο στόχαστρο κυβερνήσεων, ρυθμιστικών αρχών και είκοσι οκτώ μη κυβερνητικών οργανώσεων, που υπέγραψαν το αίτημα φεμινιστικής οργάνωσης προς την Google και την Apple να αποσύρουν το Grok και το X από το Appstore τους. Κατηγορούν την εφαρμογή για μισογυνισμό, αντικειμενοποίηση και κακοποιητική συμπεριφορά εναντίον των γυναικών και των κοριτσιών.

Ετσι ο Μασκ, για να ξεμπερδεύει, δήλωσε –σύντομα όπως γίνεται στο Χ– ότι εντάξει, μην ανησυχείτε, θα ξαναβάλω το τζίνι της τεχνολογίας στο μπουκάλι διά της ομοιοπαθητικής. Θα επιστρατεύσει, είπε, άλλα «τεχνολογικά μέσα» προκειμένου να περιορίσει τη δημιουργία εικόνων «σεξουαλικού» περιεχομένου. Η απόφαση αυτή, έγραψε σε ανάρτηση, «προσθέτει μία επιπλέον δικλίδα ασφαλείας προκειμένου η εφαρμογή Grok να μην πέφτει θύμα κακόβουλης χρήσης».

Δεν καταλαβαίνω όλο τον ηθικό πανικό. Γιατί αφορά μόνο τις γυναίκες; Το Grok δεν είναι σεξιστικό, υποτάσσεται και στη θηλυκή βούληση. Παίρνει εντολές και από τα δύο φύλα, προτίθεται να βάλει και Speedo. Αλλά πόσους θα θέλαμε να δούμε έτσι; Καθόλου αναπάντεχα, η απάντηση είναι ελάχιστους, οπότε αναπόφευκτα η δυσφορία για την καταχρηστική μη συναινετική χειραγώγηση των φωτογραφιών αφορά τις γυναίκες.

Βεβαίως, ήδη οποιοσδήποτε μπορούσε να «κατεβάσει» μια φωτογραφία δημοσίως αναρτημένη και να την επεξεργαστεί ιδιωτικά. Ή να την αναπαραγάγει ζωγραφίζοντάς μας. Και όσον αφορά το σοβαρότερο, τη διακίνηση φωτογραφιών κοριτσιών, αυτό σε οποιαδήποτε περίπτωση είναι παράνομο, ονομάζεται παιδική πορνογραφία και διώκεται ποινικά. Ας προβούμε όμως σε μια υπόθεση εργασίας, λαμβάνοντας υπόψη το χειρότερο σενάριο.

Κάποιος βρίσκει μια ολόσωμη φωτογραφία στο Διαδίκτυο οικειοθελώς δημοσιευμένη και πλήρως ενδεδυμένη, διατηρεί τα χαρακτηριστικά του προσώπου, την παραποιεί και μου την επιστρέφει με εσώρουχα ή με μπικίνι. Ορίστε, κυρία Βλαστού, μου λέει, κι εκεί τελειώνουν οι ευγένειες. Με απειλεί ή με εκβιάζει ότι θα διακινήσει τη φωτογραφία ή θα τη χρησιμοποιήσει σε άλλο πλαίσιο. Με αφορά; Μάλλον, αλλά τι θα μπορούσα να κάνω;

Κατ’ αρχάς, θα τον θεωρούσα φρενοβλαβή, που ξόδεψε χρόνο για να δει μια μεσήλικη γυναίκα με μαγιό. Είναι κάπως θλιβερό, σαν να στολίζεις χριστουγεννιάτικο δέντρο τον Ιανουάριο. Αλλά, ας το ξεπεράσουμε αυτό, αφορά τους γεροντολάγνους. Θα αντιδρούσα με δύο τρόπους. Υπάρχουν επιλογές.

Αν λάμβανα το μήνυμα σε μια καλή μέρα (δηλαδή γεμάτη αυτοπεποίθηση), διότι η αυτοπεποίθηση σε ό,τι αφορά την εξωτερική εμφάνιση είναι πάντα εφήμερη, η απάντηση θα ήταν: Ηρθε η ώρα, προχώρα άφοβα, ας διαδοθεί επιτέλους μαζικά ότι κάνω τόση προσπάθεια τελευταία να γυμνάζομαι τακτικά.

Ή θα αποκρινόμουν: Δεν νομίζω ότι είναι καλή ιδέα· αλλά, σε παρακαλώ, φίλε, επειδή η φωτογραφία είναι πολύ ρεαλιστική και οι ατέλειες πολλές, η κυτταρίτιδα ειδικά είναι ευκρινής, θα μπορούσες να κάνεις λίγο καλύτερη χρήση της τεχνολογίας (photoshop στην εποχή μου) και να δουλέψεις λίγο τα επίμαχα σημεία; Και αν το κάνεις, πόσο θα μου στοιχίσει;

Ακόμη και η απάντησή μου είναι διεφθαρμένη, αλλά κάπως έτσι θα είχα την προσδοκία ελέγχου στο deep fake μου. Πώς όμως να εμφιαλώσουμε το τζίνι και να επιστρέψει στο μπουκάλι; Η AI κατέχει όλο και μεγαλύτερο μέρος στην καθημερινότητά μας. Η πλειονότητα των φωτογραφιών που ανεβαίνουν στον ιστότοπο –ιδιαίτερα από όσους το έχουν περισσότερο ανάγκη, τους λιγότερο νέους– έχει την τάση εξαπάτησης. Γίνεται όλο και πιο δύσκολο να αναγνωριστεί το αυθεντικό.

Ζούμε στην εποχή του AI προσώπου, του AI σώματος, ίσως –ποιος ξέρει;– και της ΑΙ προσωπικότητας. Χωρίς να είμαστε συνεννοημένοι έχουμε επιλέξει το τεχνητό ως νέα κανονικότητα. Online κατέστη εφικτό με τη χρήση ψηφιακών φίλτρων και offline με τη συνδρομή μικροπαρεμβάσεων ή πλαστικών επεμβάσεων. Αρα στη διάδραση φυσικού και τεχνητού, στη συναναστροφή ανθρώπου και μηχανής, γνωρίζουμε ποιος έχει τον βαθμό εξουσίας.

Από εδώ και πέρα, ίσως θα ήταν καλύτερα να ζυγίζει ο καθένας το κόστος –συναισθηματικό, ψυχικό, ανθρώπινο– που είναι διατεθειμένος να πληρώνει για κάθε δημοσίως αθώα αναρτημένη φωτογραφία. Ακριβώς επειδή είναι η εποχή της μεγάλης ολισθηρότητας, η ορατότητα έχει το τίμημά της. Εχουμε προλειάνει το έδαφος για την ομηρία στην οφθαλμαπάτη και στο τέχνασμα, στην παραποίηση και στο deep fake.

Και όλη αυτή η παρένθεση για να πω ότι, ναι, δεν έχουμε έλεγχο, αλλά ίσως πρέπει να αναρωτηθούμε πρώτα για όσα έχουμε έλεγχο. Τι είναι ιδιωτικό και τι δημόσιο, τι είναι κοινοποιήσιμο, τι προσωπικό. Γιατί προσφέρουμε οι ίδιοι τους εαυτούς μας ως αντικείμενα ψυχαγωγίας –δωρεάν προϊόντα–, για να ανεφοδιάζουμε τα ράφια των σούπερ μάρκετ των «βαρώνων» των social;

Φυσικά και το Grok είναι παραβίαση των προσωπικών δεδομένων και φυσικά κάνουν καλά οι κυβερνήσεις και οι ρυθμιστικές αρχές να μην το αντιμετωπίζουν ως αναπόφευκτο κακό της εποχής, αλλά ως απαράδεκτο όταν η χρήση του είναι κακή. Η Ινδονησία και η Μαλαισία το απαγόρεψαν ήδη, θέλουμε να φτάσουμε εκεί;

Οι γυναίκες έχουμε να ασχοληθούμε με σημαντικότερα. Υπάρχει αρκετός ενεργός καθημερινός σεξισμός, αρκετή κακοποιητική συμπεριφορά στα σπίτια, αρκετός φόβος στους δρόμους. Δεν έχει πολλή σημασία πώς μοιάζουμε όταν κάποιος μας ξεντύνει online και πρέπει να διδάξουμε στα κορίτσια ότι θα πρέπει ελάχιστα να τις νοιάζει πώς δείχνουν ντυμένες.

*Η κ. Ελεάννα Βλαστού είναι συγγραφέας και ζει στο Λονδίνο.