8η Μαΐου: Ημέρα Λήξης του Β’ ΠΠ – Ημέρα Μνήμης, Ημέρα Ευθύνης!

Η Σιωπηλή Επέτειος – Γιατί η Μνήμη είναι η Έσχατη Άμυνα

Σαν σήμερα, πριν από 81 χρόνια, η Ευρώπη έπαιρνε την πρώτη βαθιά ανάσα πάνω από τα ερείπιά της. Η 8η Μαΐου 1945 δεν ήταν απλώς η μέρα που σίγησαν τα όπλα. Ήταν η στιγμή που η λογική νίκησε τη φρίκη, αφού όμως η ανθρωπότητα είδε πρώτα το πρόσωπό της στον καθρέφτη του Άουσβιτς, του Στάλινγκραντ ,των Ολοκαυτωμάτων και των 60 εκατομμυρίων νεκρών, τότε ψέλλισε έναν όρκο: «Ποτέ ξανά φασισμός – Ποτέ ξανά πόλεμος».

Η Ελληνική Ιδιαιτερότητα: Η Πληγή που δεν Έκλεισε

Στην Ελλάδα, ωστόσο, αυτή η ημερομηνία παραμένει μια «θολή» αναφορά στα ψιλά γράμματα της Ιστορίας. Ενώ τιμούμε με πάθος την έναρξη του έπους το 1940, η μέρα της λήξης μάς βρίσκει συχνά αμήχανους.

Γιατί η Ελλάδα γιορτάζει την έναρξη και προσπερνά τη λήξη; Η απάντηση κρύβεται στη δίνη του χρόνου. Για τον υπόλοιπο κόσμο, η 8η Μαΐου ήταν η λύτρωση. Για την Ελλάδα, ήταν η εισαγωγή σε μια νέα τραγωδία: τον Εμφύλιο. Την ώρα που οι λαοί της Ευρώπης έθεταν τα θεμέλια της ενότητας, εμείς βυθιζόμασταν στην αλληλοεξόντωση.

Όμως, η άρνηση να δούμε την 8η Μαΐου ως ημέρα-σύμβολο στερεί από τη συλλογική μας συνείδηση ένα κρίσιμο μάθημα. Η λήξη του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου δεν είναι μια απλή παρέλαση· είναι μια πράξη ευθύνης.

Ο Φασισμός με το «Κοστούμι»

Σήμερα, η Ιστορία μοιάζει να επαναλαμβάνεται ως εφιάλτης. Ο φασισμός δεν φορά πια μόνο μπότες και στολές. Φορά κοστούμι, χρησιμοποιεί τη γλώσσα της «τάξης» και της «καθαρότητας», και σπέρνει τον διχασμό εκμεταλλευόμενος την οικονομική αβεβαιότητα. Οι νεοναζιστικές ιδέες, που θα έπρεπε να έχουν θαφτεί στα χαλάσματα του Βερολίνου το 1945, βρίσκουν ξανά εύφορο έδαφος στη λήθη μας.

«Η μνήμη δεν είναι παρελθόν. Είναι η άμυνά μας στο μέλλον.»

Η Μνήμη ως Όπλο

Η δημοκρατία δεν είναι ένα κεκτημένο που μας χαρίστηκε άπαξ. Είναι ένα καθημερινό στοίχημα που κερδίζεται με ενσυναίσθηση και αλήθεια. Το να θυμόμαστε τα 1.700 πυρπολημένα χωριά μας και τους 500.000 νεκρούς συμπατριώτες μας δεν είναι «παρελθοντολογία» – είναι το ανάχωμα απέναντι σε όσους κηρύσσουν το μίσος, τον φασισμό και τον ρατσισμό ως λύση.

Όταν η Μνήμη σιωπά, το Σκοτάδι Επιστρέφει

Και ίσως τελικά αυτό να είναι το πραγματικό νόημα της 8ης Μαΐου: όχι να θυμόμαστε μόνο πώς τελείωσε ένας πόλεμος, αλλά γιατί ξεκίνησε. Σε μια εποχή όπου νέα πολεμικά μέτωπα παραμένουν ανοιχτά, όπου λαοί συνεχίζουν να ξεριζώνονται, παιδιά μεγαλώνουν μέσα στις σειρήνες και η ανθρώπινη ζωή συχνά χάνεται πίσω από γεωπολιτικούς υπολογισμούς, η μνήμη του Β΄ Παγκόσμιος Πόλεμος γίνεται πιο επίκαιρη από ποτέ.

Η Ιστορία μάς προειδοποιεί ότι ο φανατισμός, ο εθνικισμός και το μίσος δεν εμφανίζονται ξαφνικά, χτίζονται μέσα από τη σιωπή και την αδιαφορία. Γι’ αυτό η ειρήνη δεν είναι μια παλιά κατάκτηση της ανθρωπότητας, αλλά μια καθημερινή μάχη ευθύνης, δημοκρατίας και ανθρωπιάς. Και όσο υπάρχουν άνθρωποι που θυμούνται, το σκοτάδι δεν θα μπορέσει ποτέ να κυριαρχήσει ολοκληρωτικά.

Το Χρέος μας

Η 8η Μαΐου πρέπει να πάψει να είναι μια απλή ημερομηνία στο ημερολόγιο. Πρέπει να γίνει η μέρα που αναλογιζόμαστε το κόστος της ανθρώπινης αξιοπρέπειας.

Οφείλουμε να διδάξουμε στις νέες γενιές όχι μόνο πώς ξεκινά ένας πόλεμος, αλλά και πόσο επώδυνα τελειώνει. Γιατί όσο η μνήμη παραμένει ζωντανή, το σκοτάδι δεν μπορεί να ανατείλει. Η σιωπή είναι η τροφή του τέρατος. Η φωνή μας, η γνώση μας και η ενότητά μας είναι η μόνη εγγύηση ότι το «Ποτέ ξανά φασισμός » θα παραμείνει όρκος και όχι μια ξεχασμένη υπόσχεση.