Εορτολόγιο 14 Σεπτεμβρίου: Ποιοι γιορτάζουν σήμερα

Δείτε ποιοι έχουν γιορτή σήμερα, 14 Σεπτεμβρίου. Διαβάστε το συναξάρι των τιμώμενων αγίων της ημέρας και γνωρίστε τη ζωή και τη δράση τους.

Ποιοι γιορτάζουν σήμερα:

• Θεόκλεια, Θεοκλής
• Σταύρος, Σταυρούλα

Εορτολόγιο: Η Παγκόσμιος Υψωσις του Τιμίου και Ζωοποιού Σταυρού, 170 Αγιοι και Θεοφόροι Πατέρες της ΣΤ΄ Οικουμενικής Συνόδου και ποιοι τιμώνται σήμερα από την Εκκλησία

Η Παγκόσμιος Υψωσις του Τιμίου και Ζωοποιού Σταυρού

Μεγάλη Δεσποτική εορτή της Χριστιανοσύνης, η οποία, λόγω της μεγάλης πνευματικής της σημασίας, καθώς θεωρείται ισότιμη με τη Μεγάλη Παρασκευή, είναι συνδεδεμένη με αυστηρή νηστεία χωρίς λάδι και κρασί, εκτός αν συμπέσει με Κυριακή ή Σάββατο. Οπως αναφέρθηκε την προηγούμενη ημέρα, μετά την Α΄ Οικουμενική Σύνοδο, η Αγ. Ελένη μετέβη στα Ιεροσόλυμα για να αναζητήσει τον Σταυρό του Χριστού και, σύμφωνα με την παράδοση, ο τόπος του Γολγοθά εντοπίστηκε χάρη στο έντονο άρωμα ενός φυτού, του βασιλικού, που φύτρωνε στο σημείο εκείνο. Στο σημείο των ανασκαφών βρέθηκαν τρεις σταυροί και για να αναγνωρίσουν ποιος ήταν ο Σταυρός του Κυρίου, ο επίσκοπος Ιεροσολύμων Μακάριος τοποθέτησε τους σταυρούς πάνω στο σώμα μιας ευσεβούς νεκρής γυναίκας. Οταν ακούμπησε ο τρίτος σταυρός, του Χριστού, η γυναίκα αναστήθηκε.

Την επόμενη ημέρα από τα Εγκαίνια του Ναού της Αναστάσεως, στις 14 Σεπτεμβρίου 335, ο Μακάριος ανέβηκε στον άμβωνα και ύψωσε τον Τίμιο Σταυρό προς τα τέσσερα σημεία του ορίζοντα, ώστε να τον δουν και να τον προσκυνήσουν οι χιλιάδες πιστοί που έψελναν το «Κύριε ελέησον». Το 614 οι Πέρσες κυρίευσαν την Ιερουσαλήμ, λεηλάτησαν τον Ναό της Αναστάσεως και ο βασιλιάς τους Χοσρόης Β΄ πήρε τον Τίμιο Σταυρό ως λάφυρο στην πρωτεύουσά τους, τον Κτησιφώντα. Οταν ο Βυζαντινός αυτοκράτορας Ηράκλειος, ύστερα από πολυετείς εκστρατείες, νίκησε ολοκληρωτικά τους Πέρσες, ανέκτησε το ιερό κειμήλιο, το μετέφερε στην Κωνσταντινούπολη και στις 14 Σεπτεμβρίου του 629 ο πατριάρχης Σέργιος τον ύψωσε με παρόμοια λαμπρότητα στον ναό της Αγίας Σοφίας, επισφραγίζοντας τη δεύτερη καθιέρωση της εορτής.

Η αυστηρή νηστεία και η θεολογία της εορτής συνδέονται άμεσα, καθώς η ημέρα αυτή αντιμετωπίζεται πνευματικά ως μια δεύτερη Μεγάλη Παρασκευή μέσα στο εκκλησιαστικό έτος. Η Εκκλησία έχει καθιερώσει τη 14η Σεπτεμβρίου ως ημέρα απόλυτου πένθους, επειδή η νηστεία αποτελεί έμπρακτη συμμετοχή του πιστού στο Πάθος του Κυρίου, η δε ημέρα είναι αφιερωμένη στην εσωτερική κάθαρση και τη μετάνοια, θυμίζοντάς μας το τίμημα που καταβλήθηκε για τη σωτηρία μας. Παρόλο που πρόκειται για «πανήγυρη» επειδή βρέθηκε ο Σταυρός, η θέαση του οργάνου του μαρτυρίου προκαλεί κατάνυξη που εκφράζεται και σωματικά.

Η θεολογική σημασία της Υψωσης είναι βαθιά και ανατρεπτική, καθώς μεταμορφώνει ένα σύμβολο κατάρας σε πηγή ζωής. Στον αρχαίο κόσμο, ο σταυρός ήταν το πιο ατιμωτικό και φρικτό μέσο εκτέλεσης, αλλά με τη θυσία του Χριστού, η θεολογία της Εκκλησίας αναστρέφει πλήρως αυτή την έννοια και ο Σταυρός γίνεται το Ζωηφόρο Ξύλο που νικά τον θάνατο και τον διάβολο. Δεν είναι πλέον σύμβολο αδυναμίας, αλλά το απόλυτο τρόπαιο της νίκης του Χριστού, όπως ψάλλεται άλλωστε και στο απολυτίκιο της ημέρας. Η ορθόδοξη θεολογία κάνει παραλληλισμό ανάμεσα στην πτώση των πρωτοπλάστων και τη σωτηρία. Από το ξύλο του δένδρου της Εδέμ, από τον καρπό της γνώσης του καλού και του κακού εισέβαλε η αμαρτία και ο θάνατος στον κόσμο μέσω της παρακοής του Αδάμ, αλλά από το Ξύλο του Σταυρού έρχεται η Ζωή και η Ανάσταση μέσω της υπακοής του «Νέου Αδάμ», του Χριστού. Κατά την τελετή, ο ιερέας υψώνει τον Σταυρό στρεφόμενος και προς τα τέσσερα σημεία του ορίζοντα. Αυτό εμπεριέχει δύο βασικά θεολογικά μηνύματα. Η θυσία του Χριστού δεν αφορά έναν επιμέρους και περιούσιο λαό, αλλά αγιάζει ολόκληρη την κτίση και την οικουμένη απ’ άκρου εις άκρον, τα δε τέσσερα άκρα του Σταυρού συμβολίζουν ότι ο Χριστός, απλώνοντας τα χέρια Του επάνω σε Αυτόν, αγκαλιάζει και ενώνει τα «διεστώτα», τα απομακρυσμένα και χωρισμένα, δηλαδή τον Θεό με τον άνθρωπο και τους ανθρώπους μεταξύ τους.

Οι ύμνοι της εορτής είναι από τα πιο βαθιά, ποιητικά και θεολογικά κείμενα της Ορθόδοξης Εκκλησίας. Μέσα από αυτούς, μεγάλοι υμνογράφοι εξηγούν πώς η Παλαιά Διαθήκη προανήγγειλε τον Σταυρό και πώς αυτός έγινε το όπλο της σωτηρίας μας. Οι πιο χαρακτηριστικοί ύμνοι και τα νοήματά τους περιλαμβάνουν: 1) Το Απολυτίκιο της Εορτής, τον πλέον αναγνωρίσιμο ύμνο της ημέρας: «Σώσον, Κύριε, τον λαόν σου και ευλόγησον την κληρονομίαν σου, νίκας τοις βασιλεύσι κατὰ βαρβάρων δωρούμενος, και το σον φυλάττων διὰ του Σταυρού σου πολίτευμα». Ιστορικά συνδέθηκε με τις νίκες των Βυζαντινών αυτοκρατόρων, αλλά πνευματικά αναφέρεται στη νίκη του κάθε χριστιανού απέναντι στα «βάρβαρα» πάθη και τους πνευματικούς κινδύνους. 2) Ο Κανόνας της εορτής, έργο του Αγ. Κοσμά του Μελωδού, ένα αριστούργημα που χρησιμοποιεί γεγονότα της Παλαιάς Διαθήκης ως «προτυπώσεις» του Σταυρού, με την πρώτη ωδή να ξεκινά με τη συγκλονιστική εικόνα: «Σταυρὸν χαράξας Μωσής, επ᾽ ευθείας ράβδω, την Ερυθρὰν διέτεμε, τω Ισραὴλ πεζεύσαντι· την δε επιστρεπτικώς, τω Φαραὼ τοις άρμασι, κροτήσας ήνωσεν, επ᾽ εύρους διαγράψας, το αήττητον όπλον. Διὸ Χριστώ άσωμεν, τω Θεώ ημών· ότι δεδόξασται». Ο υμνογράφος εξηγεί ότι ο Μωυσής, όταν άνοιξε την Ερυθρά Θάλασσα για να περάσουν οι Εβραίοι, χτύπησε το νερό με τη ράβδο του κάθετα και, στη συνέχεια, ξαναχτύπησε το νερό οριζόντια για να πνιγεί ο στρατός του Φαραώ. Ετσι, ο Μωυσής «χάραξε τον Σταυρό» και χρησιμοποίησε αυτό το «αήττητο όπλο» αιώνες πριν από τη Σταύρωση του Χριστού. 3) Το Κοντάκιο της εορτής ψάλλεται κατά τη διάρκεια της Θείας Λειτουργίας και τονίζει την εθελούσια θυσία του Χριστού: «Ο υψωθεὶς εν τω Σταυρώ εκουσίως, τη επωνύμῳ σου καινή πολιτεία, τους οικτιρμούς σου δώρησαι, Χριστὲ ο Θεός…» Τονίζεται η λέξη εκουσίως, καθώς ο Χριστός δεν οδηγήθηκε στον Σταυρό ως θύμα αδυναμίας, αλλά ανέβηκε εκεί ελεύθερα, από απόλυτη αγάπη για τον άνθρωπο, και οι πιστοί ζητούν από τον Θεό να χαρίσει το έλεός Του στη «νέα πολιτεία» Του, δηλαδή στην Εκκλησία. 4) Ο ύμνος «Τον Σταυρόν σου προσκυνούμεν, Δέσποτα, και την αγίαν σου Ανάστασιν δοξάζομεν», σύντομος και περιεκτικός, αντικαθιστά τον Τρισάγιο Υμνο και κρύβει όλο το μυστήριο της ορθόδοξης πνευματικότητας. Δείχνει ότι στην Εκκλησία ο Σταυρός και η Ανάσταση δεν διαχωρίζονται ποτέ, διότι δεν μπορούμε να φτάσουμε στην Ανάσταση χωρίς να περάσουμε από τον Σταυρό, αλλά και ότι ο Σταυρός δεν είναι το τέλος, αφού πάντα οδηγεί στη δόξα της Αναστάσεως.

Κατά την ημέρα αυτή, οι πιστοί φέρνουν στους ναούς κλωνάρια βασιλικού, ο ιερέας τα χρησιμοποιεί για τον αγιασμό και στη συνέχεια τα μοιράζει στο εκκλησίασμα ως ευλογία. Σύμφωνα με ένα παλιό ελληνικό έθιμο, οι νοικοκυρές χρησιμοποιούν τον αγιασμό της Υψώσεως και τον βασιλικό για να φτιάξουν το «νέο προζύμι» της χρονιάς, χωρίς τη χρήση μαγιάς.

170 Αγιοι και Θεοφόροι Πατέρες της ΣΤ΄ Οικουμενικής Συνόδου

Τιμώνται από την Εκκλησία την ίδια ημέρα με την Παγκόσμιο Υψωση του Τιμίου Σταυρού, καθώς το θεολογικό έργο της Συνόδου συνδέεται άμεσα με το πρόσωπο και τις δύο φύσεις του Εσταυρωμένου Χριστού. Η Σύνοδος συνήλθε στην Κωνσταντινούπολη από τον Νοέμβριο του 680 έως τον Σεπτέμβριο του 681 και οι εργασίες της πραγματοποιήθηκαν στη θολωτή αίθουσα των ανακτόρων που ονομαζόταν Τρούλλος, γι’ αυτό και η Σύνοδος αναφέρεται συχνά ως «η εν Τρούλλῳ». Συνεκλήθη από τον αυτοκράτορα Κωνσταντίνο Δ΄ τον Πωγωνάτο για να βάλει τέλος στη μεγάλη θεολογική έριδα που συνετάραζε την αυτοκρατορία για πάνω από 50 χρόνια, την αίρεση του Μονοθελητισμού. Οι αιρετικοί μονοθελήτες υποστήριζαν ότι ο Χριστός, επειδή είναι ένα πρόσωπο, έχει μόνο μία θέληση και μία ενέργεια, τη θεϊκή που απορρόφησε την ανθρώπινη. Οι 170 Πατέρες, βασισμένοι στη διδασκαλία του Αγ. Μαξίμου του Ομολογητού, όρισαν ότι ο Χριστός, ως τέλειος Θεός και τέλειος άνθρωπος, έχει δύο φυσικές θελήσεις και δύο φυσικές ενέργειες, με την ανθρώπινη θέλησή Του να μην είναι αντίθετη στη θεϊκή, αλλά να υποτάσσεται σε αυτήν με απόλυτη αρμονία.

Η Εκκλησία τοποθέτησε τη μνήμη της Συνόδου στις 14 Σεπτεμβρίου για έναν πολύ βαθύ θεολογικό λόγο. Αν ο Χριστός δεν είχε πραγματική ανθρώπινη θέληση, τότε η θυσία Του επάνω στον Σταυρό δεν θα ήταν ελεύθερη επιλογή ενός αληθινού ανθρώπου, αλλά μια «σκηνοθετημένη» πράξη που δεν σώζει την ανθρώπινη φύση. Οπως ψάλλεται και στο Κοντάκιο της Υψώσεως «Ο υψωθεὶς εν τω Σταυρώ εκουσίως…», ο Χριστός σταυρώθηκε με τη θέλησή Του. Στα λειτουργικά βιβλία της Εκκλησίας, οι ύμνοι της Συνόδου συμπλέκονται με αυτούς του Σταυρού, οι δε Πατέρες εγκωμιάζονται ως οι «φωστήρες» που στερέωσαν την πίστη και χαρακτηρίζονται «απλανείς οδηγοί» και «κράνος της πίστεως», διότι με τις αποφάσεις τους προστάτευσαν την Εκκλησία από την αλλοίωση του προσώπου του Χριστού.

Τιμάται επίσης η μνήμη: ευσεβεστάτης βασιλίσσης Πλακίλλης, μάρτυρος Πάπα, μάρτυρος Θεοκλή, νηπίου Βαλεριανού και οσιομάρτυρος Μακαρίου μαθητού του αγίου Νήφωνος.

Πηγή: kathimerini.gr