Εορτολόγιο 18 Οκτωβρίου: Ποιοι γιορτάζουν σήμερα

Δείτε ποιοι έχουν γιορτή σήμερα, 18 Οκτωβρίου. Διαβάστε το συναξάρι των τιμώμενων αγίων της ημέρας και γνωρίστε τη ζωή και τη δράση τους.

Ποιοι γιορτάζουν σήμερα:

• Λουκάς, Λουκία (του Ευαγγελιστή Λουκά)

Σήμερα τιμώνται από την Εκκλησία οι Άγιος Ένδοξος Απόστολος και Ευαγγελιστής Λουκάς και Άγιος Μάρτυς Μαρίνος ο Γέρων

Γεννήθηκε στην Αντιόχεια της Συρίας από ειδωλολατρική οικογένεια, διέθετε σπουδαία ελληνική παιδεία, μελέτησε τη φιλοσοφία και κατείχε άριστα την ελληνική γλώσσα, κάτι που φαίνεται από το κομψό λογοτεχνικό ύφος των κειμένων του, ήταν δε ιατρός στο επάγγελμα. Ο απ. Παύλος στην προς Κολοσσαείς Επιστολή τον αποκαλεί χαρακτηριστικά: «Λουκάς ο ιατρὸς ο αγαπητός» (Κολ. 4, 14). Hταν, επίσης, προικισμένος ζωγράφος και σύμφωνα με την παράδοση, είναι εκείνος που ζωγράφισε τις πρώτες εικόνες της Παναγίας με βρέφος. Πίστεψε στον Χριστό όταν άκουσε το κήρυγμα των Αποστόλων στην Αντιόχεια και έγινε ο πιο πιστός και αχώριστος συνεργάτης του Παύλου, καθώς τον ακολούθησε στις μεγάλες ιεραποστολικές του περιοδείες στην Ελλάδα, στη Μικρά Ασία και στη Ρώμη. Όταν ο Παύλος ήταν φυλακισμένος στη Ρώμη, λίγο πριν το μαρτύριό του, όλοι τον είχαν εγκαταλείψει εκτός από τον Λουκά, όπως γράφει ο ίδιος: «Λουκάς εστι μόνος μετ᾽ εμού» (Β΄ Τιμ. 2, 11).

Μετά το μαρτύριο του Παύλου, ο Λουκάς συνέγραψε δύο από τα πιο σημαντικά βιβλία της Καινής Διαθήκης. 1) Το κατά Λουκάν Ευαγγέλιο: Γράφτηκε πιθανότατα μεταξύ 80 και 90 και απευθύνεται αρχικά στον «κράτιστο Θεόφιλο», αλλά έχει ευρύτερα μηνύματα για τους εξ εθνών χριστιανούς, τονίζοντας ότι η σωτηρία προσφέρεται σε όλη την ανθρωπότητα, καθώς ο Ιησούς δεν είναι μόνο ο Μεσσίας των Ιουδαίων, αλλά ο Σωτήρας ολοκλήρου του κόσμου. Η γενεαλογία του Χριστού δεν σταματά στον Αβραάμ, όπως στο κατά Ματθαίον Ευαγγέλιο, αλλά πηγαίνει πίσω μέχρι τον Αδάμ, δείχνοντας ότι όλοι οι άνθρωποι κατάγονται από τον ίδιο Θεό. Ο Λουκάς χρησιμοποιεί την εκλεπτυσμένη ελληνιστική κοινή γλώσσα, με πλούσιο λεξιλόγιο και δομή που φανερώνει κλασική παιδεία, και υιοθετεί την αρχαία ιστορική μέθοδο, τοποθετώντας τα γεγονότα μέσα στον ευρύτερο παγκόσμιο ιστορικό χρόνο, αναφέροντας Ρωμαίους αυτοκράτορες και τοπικούς άρχοντες για να αποδείξει την ιστορική εγκυρότητα της ζωής και του έργου του Χριστού. Χαρακτηρίζεται ως «το Ευαγγέλιο των φτωχών και των καταφρονεμένων», διότι προβάλλει έντονα την κοινωνική δικαιοσύνη, την προστασία των αδυνάτων και την έμπρακτη μεταμέλεια (π.χ. παραβολές του Καλού Σαμαρείτη, του Ασώτου Υιού, ο πλούσιος και ο φτωχός Λάζαρος κ.λπ.). Σύμφωνα με το αυτοκρατορικό χρυσόβουλλο της Mονής του Mεγάλου Σπηλαίου, ο Λουκάς έγραψε το Ευαγγέλιο του δεκαπέντε χρόνια μετά την Aνάληψη του Κυρίου. Ωστόσο, παρά το ότι το γεγονός είναι καταγεγραμμένο ως εκκλησιαστική παράδοση, αντιμετωπίζεται περισσότερο ως ευσεβής τοπική παράδοση της Μονής και του λόγιου πρωτοπαπά Νικολάου Μαλαξού (16ος αι.), παρά ως αδιαμφισβήτητο ιστορικό γεγονός για τη χρονολόγηση της Καινής Διαθήκης. 2) Οι Πράξεις των Αποστόλων, αποτελούν τη συνέχεια του Ευαγγελίου του και εκεί περιγράφει την κάθοδο του Αγίου Πνεύματος κατά την Πεντηκοστή, τη ζωή της πρώτης Εκκλησίας στα Ιεροσόλυμα και την εξάπλωση του Χριστιανισμού μέσω των περιοδειών του Παύλου. Σε πολλά σημεία του βιβλίου η αφήγηση περνά σε πρώτο πληθυντικό πρόσωπο («εμείς»), γεγονός που αποδεικνύει ότι ο Λουκάς ήταν παρών σε πολλά από τα ταξίδια και τα γεγονότα που περιγράφει. Χωρίζεται ουσιαστικά σε δύο μέρη, με τα πρώτα δώδεκα κεφάλαια να επικεντρώνονται στο έργο του απ. Πέτρου και την ίδρυση της πρώτης κοινότητας, ενώ τα υπόλοιπα (κεφ. 13-28) είναι αφιερωμένα στις μεγάλες περιοδείες και το ιεραποστολικό έργο του Παύλου.

Μετά τη Ρώμη, ο Λουκάς περιόδευσε και κήρυξε το Ευαγγέλιο στη Δαλματία, τη Γαλλία, την Ιταλία, την Αίγυπτο, τη Μακεδονία, την Αχαΐα και τη Βοιωτία και, σύμφωνα με τον Ορθόδοξο Συναξαριστή, πέθανε με μαρτυρικό τρόπο σε ηλικία 84 ετών στη Θήβα της Βοιωτίας, όπου οι ειδωλολάτρες τον σταύρωσαν πάνω σε ελιά. Το 357 ο αυτοκράτορας Κωνστάντιος μετέφερε το λείψανό του από τη Θήβα στην Κωνσταντινούπολη και το κατέθεσε στον περίφημο Ναό των Αγίων Αποστόλων. Στον Ιερό Ναό του Ευαγγελιστή Λουκά στη Θήβα σώζεται μέχρι σήμερα η αυθεντική ρωμαϊκή μαρμάρινη λάρνακα όπου είχε τοποθετηθεί αρχικά το σώμα του, ενώ μέρος των λειψάνων του βρίσκεται σήμερα στην Πάδοβα της Ιταλίας, στη Βασιλική της Αγίας Ιουστίνης (Santa Giustina), στο Aγιον Oρος και στο Βατικανό.

Το 1998, ο τότε Μητροπολίτης Θηβών και μετέπειτα Αρχιεπίσκοπος Αθηνών Ιερώνυμος ζήτησε την επιστροφή ενός τμήματος του λειψάνου στη Θήβα, αίτημα που έγινε δεκτό, με την επίσημη παράδοση και τοποθέτηση της μίας πλευράς του λειψάνου στον αυθεντικό του τάφο να λαμβάνει χώρα στις 17 Σεπτεμβρίου 2000. Με την ευκαιρία του ανοίγματος της λάρνακας, το Βατικανό και το Πανεπιστήμιο της Πάδοβας πραγματοποίησαν εξέταση DNA και ραδιοχρονολόγηση του λειψάνου. Η έρευνα ολοκληρώθηκε το 2001 και έδειξε ότι τα οστά ανήκουν σε άνδρα συριακής καταγωγής (ο Λουκάς είχε γεννηθεί στην Αντιόχεια της Συρίας) και ανήκουν σε άνδρα που πέθανε σε ηλικία περίπου 84-85 ετών. Σημειωτέον ότι η λάρνακα της Πάδοβας ταιριάζει απόλυτα σε διαστάσεις με την άδεια ρωμαϊκή λάρνακα που βρίσκεται σήμερα στον Ιερό Ναό του Αγίου Λουκά στη Θήβα. Το υπόλοιπο σώμα παραμένει στην Πάδοβα, εκτός από την τιμία κάρα του, που είχε μεταφερθεί το 1354 στην Πράγα της Τσεχίας από τον αυτοκράτορα Κάρολο Δ΄ και σήμερα είναι αποθησαυρισμένη στον Καθεδρικό Ναό του Αγίου Βίτου.

Σύμφωνα με την εκκλησιαστική παράδοση, ο Λουκάς ζωγράφισε τις πρώτες τρεις εικόνες της Παναγίας όσο εκείνη βρισκόταν ακόμη εν ζωή και οι οποίες είναι: 1) Η Παναγία η Μεγαλοσπηλαιώτισσα, που βρίσκεται στην Ιερά Μονή Μεγάλου Σπηλαίου στα Καλάβρυτα. Πρόκειται για ανάγλυφη εικόνα, φτιαγμένη με λιωμένο κερί και μαστίχα, και εικονίζει την Παναγία σε στάση δεξιοκρατούσας. Λόγω των πυρκαγιών που έπληξαν τη μονή ανά τους αιώνες, η εικόνα έχει αποκτήσει ένα χαρακτηριστικό μαύρο χρώμα. 2) Η Παναγία Σουμελά, που βρίσκεται στο Βέρμιο Ημαθίας προερχόμενη από την ιστορική ομώνυμη Μονή του Πόντου. Ανήκει στον τύπο της Αθηνιώτισσας και λέγεται ότι ο Λουκάς την είχε μεταφέρει στην Αθήνα μετά τον θάνατο της Παναγίας, γι’ αυτό πήρε αυτό το όνομα, προτού οι Βαρνάβας και Σωφρόνιος τη μεταφέρουν στο όρος Μελά του Πόντου. 3) Η Παναγία του Κύκκου, πού βρίσκεται στην Ιερά Μονή Κύκκου στην Κύπρο και ανήκει στον εικονογραφικό τύπο της Ελεούσας. Είναι καλυμμένη με βαρύ, ασημένιο και χρυσό κάλυμμα (πουκάμισο) και λέγεται ότι, από σεβασμό, κανείς δεν επιτρέπεται να κοιτάξει απευθείας το πρόσωπό της.

Παρόλο που οι πρώτες και βασικές εικόνες είναι τρεις, η μεταγενέστερη παράδοση, κυρίως κατά τον Μεσαίωνα, απέδωσε στον Λουκά τη δημιουργία πολλών ακόμα εικόνων, με τις περισσότερες από αυτές να θεωρούνται από τους ιστορικούς τέχνης αντίγραφα παλαιότερων προτύπων που σχετίζονται με τη Σχολή του Λουκά. Μερικές από τις πιο διάσημες παγκοσμίως είναι: 1) Η Παναγία η Οδηγήτρια, περίφημη εικόνα της Κωνσταντινούπολης που χάθηκε κατά την Άλωση, 2) Η Παναγία του Βλαντιμίρ, μια από τις πιο σεβάσμιες εικόνες του ρωσικού έθνους, 3) Η Salus Populi Romani, η εικόνα της «Προστασίας του Ρωμαϊκού Λαού» που φυλάσσεται στη Βασιλική της Santa Maria Maggiore στη Ρώμη και 4) Η Μαύρη Μαντόνα της Τσενστοχόβα, το μεγαλύτερο κειμήλιο των Ρωμαιοκαθολικών της Πολωνίας.

Τιμάται επίσης η μνήμη: μάρτυρος Μαρίνου του Γέροντος, οσίου Ιουλιανού Σάββα, του παρά τω Ευφράτη ποταμώ, Τεσσαράκοντα παίδων, ιερομάρτυρος Μνάσωνος Επισκόπου Ταμασσού εν Κύπρω, οσίων Συμεών και Θεοδώρου και οσίας Ευφροσύνης των την Μονήν του Μεγάλου Σπηλαίου συστησαμένων, νεοφανών Γαβριήλ και Κυρμιδώλη, των εν Αιγύπτω αθλησάντων εν έτει 1522, οσίου Δαυίδ του Σερπουχώφ, Διονυσίου Αρχιεπισκόπου του Ροστώφ και Πέτρου της Τσέτινιε Μητροπολίτου του Μαυροβουνίου.

Πηγή: kathimerini.gr