Ανακαλύφθηκε στη Γαλλία χαμένη σελίδα από το Παλίμψηστο του Αρχιμήδη (photo)

ΓΑΛΛΙΑ. Μια χαμένη σελίδα από το Παλίμψηστο του Αρχιμήδη, ένα από τα σημαντικότερα επιστημονικά χειρόγραφα της αρχαιότητας, εντοπίστηκε στη συλλογή του Μουσείου Καλών Τεχνών στο Μπλουά, στην κεντρική Γαλλία.

Η ανακάλυψη της χαμένης σελίδας

Η ανακάλυψη έγινε από τον ερευνητή Victor Gysembergh του Εθνικού Κέντρου Επιστημονικής Έρευνας της Γαλλίας (CNRS) και αποτελεί σημαντική εξέλιξη στην προσπάθεια ανάκτησης χαμένων έργων του αρχαίου Έλληνα μαθηματικού Αρχιμήδη από τις Συρακούσες.

Η σελίδα που εντοπίστηκε ταυτοποιήθηκε ως το φύλλο 123 του παλίμψηστου και περιλαμβάνει απόσπασμα από την πραγματεία του Αρχιμήδη «Περί Σφαίρας και Κυλίνδρου», συγκεκριμένα από το Βιβλίο Ι, Προτάσεις 39 έως 41, ένα θεμελιώδες κείμενο στην ιστορία των μαθηματικών.

Τα ευρήματα δημοσιεύθηκαν στις 6 Μαρτίου 2026 στο επιστημονικό περιοδικό Zeitschrift für Papyrologie und Epigraphik.

Το Παλίμψηστο του Αρχιμήδη

Το Παλίμψηστο του Αρχιμήδη είναι ένα βυζαντινό χειρόγραφο του 10ου αιώνα, το οποίο τον 13ο αιώνα ξαναχρησιμοποιήθηκε για να γραφεί πάνω του ένα χριστιανικό λειτουργικό κείμενο.

Η πρακτική αυτή, γνωστή ως παλίμψηστο, ήταν συνηθισμένη στον Μεσαίωνα, καθώς η περγαμηνή ήταν ακριβή. Έτσι το αρχικό κείμενο, που περιείχε έργα του Αρχιμήδη, ξύστηκε για να γραφούν νέες προσευχές.

Για αιώνες, τα κείμενα του μεγάλου μαθηματικού παρέμεναν κρυμμένα κάτω από το θρησκευτικό κείμενο.

Η περιπέτεια του χειρογράφου μέσα στους αιώνες

Το χειρόγραφο φυλάχθηκε αρχικά στο μοναστήρι του Αγίου Σάββα (Mar Saba) στην έρημο της Ιουδαίας και αργότερα μεταφέρθηκε στην Κωνσταντινούπολη.

Το 1906, ο Δανός φιλόλογος Johan Ludvig Heiberg το φωτογράφισε και αναγνώρισε τη σημασία του.

Μετά από δεκαετίες εξαφάνισης, το χειρόγραφο πουλήθηκε σε δημοπρασία το 1998 σε ιδιώτη συλλέκτη, ο οποίος το διέθεσε για μελέτη στο Walters Art Museum στη Βαλτιμόρη.

Μια τυχαία αλλά σημαντική ανακάλυψη

Η πρόσφατα εντοπισμένη σελίδα ήταν μία από τις τρεις που είχαν φωτογραφηθεί το 1906, αλλά αργότερα διαπιστώθηκε ότι έλειπαν από το χειρόγραφο.

Η ανακάλυψή της στο μουσείο του Μπλουά έγινε χάρη στην παρατηρητικότητα του ερευνητή, ο οποίος αναγνώρισε ανάμεσα σε χαλαρά φύλλα μιας καλλιτεχνικής συλλογής ένα κομμάτι που οι επιστήμονες αναζητούσαν για δεκαετίες.

Η ταυτοποίηση επιβεβαιώθηκε συγκρίνοντας τη σελίδα με τις φωτογραφίες του Heiberg, οι οποίες φυλάσσονται σήμερα στη Βασιλική Βιβλιοθήκη της Δανίας στην Κοπεγχάγη.

Η μία πλευρά της σελίδας περιέχει ένα σχετικά ευανάγνωστο απόσπασμα από το έργο του Αρχιμήδη, το οποίο καλύπτεται εν μέρει από μεσαιωνικό κείμενο προσευχής.

Η άλλη πλευρά καλύπτεται από εικονογράφηση του προφήτη Δανιήλ ανάμεσα σε δύο λιοντάρια, που φαίνεται να προστέθηκε γύρω στο 1942 από έναν προηγούμενο ιδιοκτήτη, πιθανότατα χωρίς να γνωρίζει τι κρυβόταν κάτω από αυτήν.

Η τεχνολογία αποκαλύπτει τα κρυμμένα κείμενα

Η ανακάλυψη ανοίγει νέες δυνατότητες για επιστημονική έρευνα.

Ο Victor Gysembergh σχεδιάζει να πραγματοποιήσει μέσα στον επόμενο χρόνο νέες εξετάσεις χρησιμοποιώντας:

• πολυφασματική απεικόνιση
• ανάλυση φθορισμού ακτίνων Χ με συγχρότρον

Οι τεχνικές αυτές μπορούν να διεισδύσουν στα στρώματα χρώματος και να αποκαλύψουν το αρχαίο κείμενο χωρίς να καταστρέψουν την εύθραυστη περγαμηνή.

Παρόμοιες μέθοδοι έχουν ήδη χρησιμοποιηθεί για την αποκάλυψη κρυμμένων κειμένων σε αρχαία χειρόγραφα σε όλο τον κόσμο, με εντυπωσιακά αποτελέσματα.

Νέο φως στην αρχαία ελληνική επιστήμη

Η νέα έρευνα μπορεί όχι μόνο να αποκαλύψει πλήρως το κείμενο της χαμένης σελίδας, αλλά και να οδηγήσει σε μια νέα εξέταση ολόκληρου του παλίμψηστου με σύγχρονες τεχνολογίες.

Η ιστορία του Παλίμψηστου του Αρχιμήδη αποτελεί χαρακτηριστικό παράδειγμα του πώς η σύγχρονη επιστήμη μπορεί να ξεκλειδώσει τα μυστικά του αρχαίου κόσμου, φωτίζοντας τα εντυπωσιακά επιτεύγματα μορφών όπως ο Αρχιμήδης και την εξέλιξη της αρχαίας ελληνικής επιστήμης και τεχνολογίας.

Πηγή: ancient-origins.net