Ύστερα από δεκαετίες με ωράρια, υποχρεώσεις, συναντήσεις και καθημερινό πρόγραμμα, η συνταξιοδότηση μπορεί να μοιάζει με την αρχή μιας περιόδου απόλυτης ελευθερίας.

Για ορισμένους ανθρώπους, όμως, όταν περάσει ο αρχικός ενθουσιασμός, εμφανίζεται ένα συναίσθημα που δεν είχαν προβλέψει: ένα κενό από την απουσία της εργασίας. Όχι απαραίτητα επειδή τους λείπει η ίδια η δουλειά, αλλά επειδή μαζί της χάνονται καθημερινές σχέσεις, στόχοι, συνήθειες και ένα σταθερό πλαίσιο ζωής.

Γιατί η συνταξιοδότηση μπορεί να δημιουργήσει αίσθημα κενού

Η επιστημονική έρευνα έχει εξετάσει εκτενώς τη μετάβαση από την εργασία στη σύνταξη.

Συστηματική ανασκόπηση 115 μελετών, που δημοσιεύθηκε στο επιστημονικό περιοδικό Work, Aging and Retirement, εντόπισε σειρά παραγόντων που συνδέονται με καλύτερη προσαρμογή στη νέα πραγματικότητα.

Μεταξύ αυτών περιλαμβάνονται:

  • η σωματική και ψυχική υγεία,
  • οι οικονομικοί πόροι,
  • οι δραστηριότητες αναψυχής,
  • το κατά πόσο η συνταξιοδότηση ήταν εθελοντική,
  • η κοινωνική ένταξη.

Το τελευταίο στοιχείο έχει ιδιαίτερη σημασία, καθώς η εργασία δεν αποτελεί μόνο πηγή εισοδήματος.

Για χρόνια, ένας εργαζόμενος συναντά καθημερινά συγκεκριμένους ανθρώπους, συνομιλεί με συναδέλφους και συμμετέχει σε κοινές δραστηριότητες και στόχους. Ακόμη και όταν αυτές οι σχέσεις δεν είναι ιδιαίτερα στενές, αποτελούν μέρος της δομής της καθημερινότητάς του.

Με τη συνταξιοδότηση, μεγάλο μέρος αυτής της επαφής μπορεί να χαθεί απότομα.

Ο παράγοντας που φαίνεται να βοηθά περισσότερο στην προσαρμογή

Μια μεγάλη μετα-ανάλυση που εξέτασε 139 μελέτες, 78.632 ανθρώπους και 915 μεγέθη επίδρασης έδειξε ότι, μεταξύ των βασικών παραγόντων που μελετήθηκαν, η κοινωνική συμμετοχή παρουσίαζε την ισχυρότερη θετική συσχέτιση με την προσαρμογή στη συνταξιοδότηση.

Ακολουθούσαν η σωματική υγεία, η ποιότητα της σχέσης με τον ή τη σύζυγο, οι οικονομικοί πόροι και οι συνθήκες υπό τις οποίες κάποιος εγκατέλειψε την εργασία του.

Το εύρημα αναδεικνύει μια σημαντική διάσταση: η οικονομική προετοιμασία για τη σύνταξη δεν σημαίνει απαραίτητα ότι κάποιος έχει προετοιμαστεί και ψυχολογικά για τη νέα περίοδο της ζωής του.

Το ερώτημα είναι επίσης τι θα αντικαταστήσει τις σχέσεις, τις καθημερινές συνήθειες και τις λειτουργίες που μέχρι τότε κάλυπτε η εργασία.

«Ποιος είμαι τώρα που δεν εργάζομαι;»

Μία ακόμη αλλαγή αφορά την προσωπική ταυτότητα.

Έπειτα από 30 ή 40 χρόνια εργασίας, το επάγγελμα μπορεί να έχει γίνει σημαντικό μέρος του τρόπου με τον οποίο κάποιος ορίζει τον εαυτό του.

Στην ερώτηση «τι κάνετε στη ζωή σας;», η απάντηση για δεκαετίες μπορεί να ήταν «εκπαιδευτικός», «νοσηλεύτρια», «έμπορος», «γιατρός», «τεχνίτης» ή κάποιο άλλο επάγγελμα.

Με τη συνταξιοδότηση, αυτή η άμεση ταυτότητα παύει να υπάρχει με τον ίδιο τρόπο.

Έτσι, η νέα περίοδος δεν αφορά μόνο την απόκτηση περισσότερου ελεύθερου χρόνου. Για ορισμένους ανθρώπους απαιτεί και την οικοδόμηση μιας νέας ταυτότητας, η οποία δεν βασίζεται πλέον στην επαγγελματική ιδιότητα.

Υπάρχει, επίσης, διαφορά ανάμεσα στο να έχει κάποιος χρόνο που πρέπει να γεμίσει και στο να αισθάνεται ότι ο χρόνος αυτός έχει νόημα.

Ένα γεμάτο πρόγραμμα δεν αρκεί κατ’ ανάγκη εάν οι δραστηριότητες δεν προσφέρουν αίσθημα συμμετοχής, ευχαρίστησης, εξέλιξης ή προσφοράς.

Μας κάνει τελικά η σύνταξη πιο δυστυχισμένους;

Οι επιστημονικές μελέτες δεν οδηγούν σε μία απλή απάντηση.

Μετα-ανάλυση 25 διαχρονικών μελετών, που δημοσιεύθηκε στο American Journal of Epidemiology, εντόπισε μια μικρή κατά μέσο όρο αύξηση των καταθλιπτικών συμπτωμάτων σε σχέση με τη μετάβαση στη συνταξιοδότηση.

Η συσχέτιση ήταν, ωστόσο, σημαντικά ισχυρότερη όταν η αποχώρηση από την εργασία δεν ήταν εθελοντική.

Από την άλλη πλευρά, διαφορετική μετα-ανάλυση 41 μελετών με περισσότερους από 557.000 συμμετέχοντες κατέληξε σε διαφορετικό αποτέλεσμα: συνολικά, η συνταξιοδότηση συνδεόταν με μειωμένο κίνδυνο κατάθλιψης.

Οι ερευνητές επισήμαναν όμως ότι υπήρχαν σημαντικές διαφοροποιήσεις μεταξύ των επιμέρους μελετών.

Τα δεδομένα, επομένως, δεν δείχνουν ότι η συνταξιοδότηση είναι από μόνη της είτε εγγύηση ψυχικής ευεξίας είτε αιτία δυσφορίας.

Σημαντικό το αν η αποχώρηση ήταν επιλογή

Οι συνθήκες υπό τις οποίες κάποιος συνταξιοδοτείται, αλλά και οι προσωπικοί, κοινωνικοί και οικονομικοί πόροι που διαθέτει, μπορούν να επηρεάσουν σημαντικά την προσαρμογή του.

Μετα-ανάλυση που επικεντρώθηκε ειδικά στην ακούσια συνταξιοδότηση έδειξε ότι όσοι αναγκάστηκαν να αποχωρήσουν από την εργασία εμφάνιζαν μεγαλύτερο κίνδυνο κατάθλιψης σε σχέση με όσους συνέχιζαν να εργάζονται.

Αυτό ενισχύει την εικόνα ότι δεν έχει σημασία μόνο το γεγονός της συνταξιοδότησης, αλλά και ο τρόπος με τον οποίο φτάνει κάποιος σε αυτήν.

Η ερώτηση που αξίζει να γίνει πριν από την τελευταία ημέρα εργασίας

Αντί κάποιος να αναρωτιέται μόνο «τι θα κάνω με όλον αυτόν τον ελεύθερο χρόνο;», οι ερευνητικές παρατηρήσεις οδηγούν και σε ένα διαφορετικό ερώτημα:

«Τι μου προσφέρει σήμερα η εργασία μου που αύριο θα χρειαστεί να βρω κάπου αλλού;»

Για κάποιον μπορεί να είναι οι καθημερινές κοινωνικές σχέσεις. Για άλλον, το αίσθημα χρησιμότητας, οι στόχοι, η κοινωνική αναγνώριση, η σταθερή δομή της ημέρας, η δυνατότητα να μεταδίδει γνώσεις ή η αίσθηση ότι είναι καλός σε κάτι.

Οι απαντήσεις διαφέρουν από άνθρωπο σε άνθρωπο.

Όποιος αντλούσε ικανοποίηση κυρίως από τις σχέσεις στον εργασιακό χώρο μπορεί να χρειαστεί να δημιουργήσει ένα νέο κοινωνικό δίκτυο. Κάποιος που απολάμβανε τη μετάδοση γνώσεων μπορεί να αναζητήσει δραστηριότητες εθελοντισμού ή καθοδήγησης άλλων, ενώ εκείνος που έχει ανάγκη από στόχους μπορεί να στραφεί σε μια νέα δεξιότητα, ένα δημιουργικό σχέδιο ή μια αθλητική δραστηριότητα.

Το ζητούμενο δεν είναι να αναπαραχθεί τεχνητά η παλιά εβδομάδα εργασίας, αλλά να αναγνωριστεί τι ακριβώς πρόσφερε η εργασία για δεκαετίες και να βρεθούν άλλοι τρόποι κάλυψης αυτών των αναγκών.

Η συνταξιοδότηση, επομένως, δεν σημαίνει απαραίτητα απώλεια ταυτότητας. Μπορεί να αποτελέσει και μια περίοδο κατά την οποία ο άνθρωπος καλείται να διαμορφώσει μια νέα.

Πηγές: Work, Aging and Retirement (2016), American Journal of Preventive Medicine (2025), American Journal of Epidemiology (2021), Epidemiology and Psychiatric Sciences (2021-2022) και Journal of Vocational Behavior (2022).

Ακολουθήστε το notospress.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις