Το Πρωτόκολλο-Συμφωνία της Κέρκυρας για τους Έλληνες της Β. Ηπείρου, που ΔΕΝ εφαρμόζεται διαχρονικά

Γράφει ο Χρήστος Ηλ. Τσίχλης

Το Πρωτόκολλο της Κέρκυρας, που υπογράφηκε στις 17 Μαΐου 1914 μεταξύ της Αλβανικής κυβέρνησης και της προσωρινής κυβέρνησης της «Αυτόνομης Δημοκρατίας της Βορείου Ηπείρου» με επικεφαλής τον Γ. Χρηστάκη-Ζωγράφο, αναγνώρισε την αυτονομία της Βορείου Ηπείρου εντός του Αλβανικού κράτους. Τερμάτισε τις ένοπλες συγκρούσεις, εγγυήθηκε δικαιώματα για τον ελληνικό πληθυσμό, αλλά δεν εφαρμόστηκε λόγω του πρώτου Παγκοσμίου Πολέμου. Δεν τροποποιήθηκε, ούτε καταργήθηκε ποτέ. Αναγνωρίστηκε ιδιαίτερη διοικητική, εκπαιδευτική και θρησκευτική αυτονομία (σε Κορυτσά και Αργυρόκαστρο). Η ελληνική γλώσσα αναγνωρίστηκε ως επίσημη στην εκπαίδευση και τη διοίκηση στις αυτόνομες περιοχές.Το Πρωτόκολλο επικυρώθηκε από τις Μεγάλες Δυνάμεις στις 20 Ιουνίου 1914, οι οποίες ανέλαβαν την εγγύηση για την εκτέλεσή του, ως εγγυήτριες δυνάμεις.

Αν και επικυρώθηκε: ο πρώτος Παγκόσμιος Πόλεμος, που ξέσπασε λίγο αργότερα, κατέστησε το πρωτόκολλο της Κέρκυρας, ανενεργό στην πράξη. Ξεχάστηκε λόγω του πολέμου, αλλά δεν " καταργήθηκε". Το Πρωτόκολλο- συμφωνία της Κέρκυρας, θεωρείται ιστορικά σημαντικό ως η διεθνής αναγνώριση της ελληνικότητας και της αυτονομίας της περιοχής . Το Πρωτόκολλο της Φλωρεντίας, οδήγησε στο Πρωτόκολλο της Κέρκυρας, μετά τις έντονες αντιδράσεις των Βορειοηπειρωτών για την αναγνώριση δικαιωμάτων και αναγνώριση αυτονομίας. Το Πρωτόκολλο της Φλωρεντίας (1913), οριοθέτησε το αλβανικό κράτος, ενώ το μεταγενέστερο Πρωτόκολλο της Κέρκυρας (1914) αναγνώρισε την αυτονομία της Βόρειας Ηπείρου, ως ελληνική μειονότητα με κατοχυρωμένα δικαιώματα των Βορειοηπειρωτών . Το πρωτόκολλο της Φλωρεντίας, προέβλεπε την Βόρεια Ήπειρο ως τμήμα του Αλβανικού κράτους και συγκεκριμένα ως " νότια Αλβανία" και το μεταγενεστερο Πρωτόκολλο της Κέρκυρας προβλέπει την Βόρεια Ήπειρο ως Ελληνική μειονότητα με κατοχυρωμένα ανθρώπινα δικαιώματα που είναι υποχρεωμένη να αναγνωρίζει η Αλβανία. Προ του Πρωτοκόλλου της Κέρκυρας, με το Πρωτόκολλο της Φλωρεντίας στις 17/12/1913, έγινε για πρώτη φορά στην ιστορία ο χωρισμός της Ηπείρου σε δύο τμήματα: Με το Πρωτόκολλο αυτό της Φλωρεντίας της 17/12/1913, οι Βόρειες περιοχές της Ηπείρου μετονομάστηκαν «Νότιος Αλβανία», οι δε Έλληνες Ηπειρώτες «Ελληνική Μειονότητα». Αξίζει να επισημάνουμε ότι την εγκληματική αυτή απόφαση των Μεγάλων Δυνάμεων κατεδίκασε και ο ίδιος ο – τότε πρεσβευτής της Γερμανίας – Πρίγκηπας Λιχνόβσκι και μέλος της Πρεσβευτικής Διάσκεψης του Λονδίνου. Η οριστική επιδίκαση της Βορείου Ηπείρου στην Αλβανία, επικυρώθηκε στις 27/11/1925 με το Δεύτερο Πρωτόκολλο της Φλωρεντίας, που υπογράφτηκε από τους:

Στρατηγό Pietro Cazzera (Ιταλός), Συνταγματάρχη I.A. Ordioni (Γάλλος), Αντισυνταγματάρχη F. Giles (Βρετανός) και τον Έλληνα Αντισυνταγματάρχη Χρήστο Αβραμίδη. Η παραχώρηση της Βορείου Ηπείρου στην Αλβανία, πυροδότησε σφοδρές αντιδράσεις στην Ελλάδα και το εξωτερικό. Είναι γνωστή η κήρυξη της Αυτονομίας της Βορείου Ηπείρου τον Φεβρουάριο του 1914, ο ένοπλος αγώνας των Βορειοηπειρωτών εναντίον του νεοσύστατου αλβανικού στρατού, ο οποίος κατευθυνόταν από Ιταλούς και Ολλανδούς αξιωματικούς και το Πρωτόκολλο της Κέρκυρας που υπογράφτηκε στις 5 Μαΐου 1914. Ήδη άρχισαν να διαδίδονται πληροφορίες ότι τα εδάφη που απελευθέρωσε ο Ελληνικός Στρατός από το Νοέμβριο του 1912 μέχρι τον Μάρτιο του 1913 δεν θα αποδίδονταν στην Μητέρα Ελλάδα, αλλά στο νεοσύστατο αλβανικό κράτος, εξαιτίας των πιέσεων που ασκούσαν δύο χώρες – μέλη των Μεγάλων Δυνάμεων, η Ιταλία και η Αυστρο-ουγγαρία, που είχαν συμφέροντα στην περιοχή και τους ευνοούσε μία μεγαλύτερη σε έκταση Αλβανία. Με το πρωτόκολλο της Φλωρεντίας, Οριοθετήθηκαν τα ελληνοαλβανικά σύνορα, με την Ελλάδα να υποχρεούται να αποσύρει τον στρατό της από την περιοχή, γεγονός που οδήγησε στην ανακήρυξη της Αυτόνομης Δημοκρατίας της Βορείου Ηπείρου από τους κατοίκους. Το πρωτόκολλο της Κέρκυρας, που μέχρι σήμερα η Αλβανία δεν εφαρμόζει, προβλέπει αυτονομία και δικαιώματα στην ελληνική μειονότητα της Βορείου Ηπείρου. Προέβλεπε θρησκευτική- εκπαιδευτική ελευθερία, χρήση της ελληνικής γλώσσας και ανεξάρτητη τοπική αυτοδιοίκηση.

Αναγνώριση διοικητικής, θρησκευτικής και εκπαιδευτικής αυτονομίας για τις επαρχίες Κορυτσάς και Αργυροκάστρου.

Ελεύθερη λειτουργία ελληνικών σχολείων και χρήση της ελληνικής γλώσσας.

Πλήρης ελευθερία λατρείας και σεβασμός της Ορθόδοξης Εκκλησίας.

Δικαίωμα συμμετοχής των Βορειοηπειρωτών στις τοπικές αρχές, χωροφυλακή από ντόπιους κατοίκους και χρήση της ελληνικής γλώσσας σε όλες τις δημόσιες υπηρεσίες. Το πρωτόκολλο της Κέρκυρας , με εγγυήτριες τις μεγάλες δυνάμεις, δεν εφαρμόσθηκε από καμία Αλβανική κυβέρνηση ως προς τα δικαιώματα των Βορειοηπειρωτών, ενώ υποχρεώνει την Αλβανία να σεβαστεί τα δικαιώματα της ελληνικής μειονότητας. Αγωνιστές που τόλμησαν να σηκώσουν τη φωνή τους, φυλακίστηκαν. Φωνές που αντιλαλούσαν και διεκδικούσαν , σβήστηκαν. Φορείς που πρόβαλαν το θέμα, κατακρεουργήθηκαν. Εκτός αυτού, όλα αυτά τα χρόνια εφαρμόστηκε ένα μεθοδευμένο και οργανωμένο σχέδιο, όχι μόνον για την αφάνιση του ζητήματος που ονομάζεται «Πρωτόκολλο της Κερκύρας», αλλά και για τον ίδιο τον Βορειοηπειρωτικό Ελληνισμό. Σκοπός τους, να αλλοιώσουν, να συρρικνώσουν και γιατί όχι να σβήσουν τελείως τον Βορειοηπειρωτικό Ελληνισμό. Γινόμαστε θεατές καθημερινά, στα τεκταινόμενα αυτά που στοχεύουν το περιουσιακό, το εκπαιδευτικό, τα ανθρώπινα και μειονοτικά δικαιώματα, το δημογραφικό, που φτάνουν στο σημείο ακόμα να εγκαταστήσουν και χιλιάδες πρόσφυγες αλλοεθνείς στο βορειοηπειρωτικό χώρο. Το πρωτόκολλο της Κερκυρας προβλέπει τα δικαιώματα και τις ελευθερίες της Ελληνικής μειονότητας στην Βόρειο Ήπειρο και μάλιστα των δύο μεσημβρινών Νομών στους οποίους υπάγονται οι επαρχίες, Αγίων Σαράντα, Δέλβινου, Αργυροκάστρου, Τεπελενίου, Πρεμετής, Πωγωνίου, Λεσβικίου, Ερσέκας κτλ. για τις οποίες προβλέπεται τοπική αυτοδιοίκηση και οργάνωση της περιοχής κατ’ αναλογία του πληθυσμού, ελεύθερη άσκηση της ορθόδοξης θρησκευτικής πίστεως, την αναγνώριση της Ελληνικής γλώσσας ως επίσημης , διατήρηση των Ελληνικών Κοινοτήτων, των Ιδρυμάτων τους και της περιουσίας τους, ελεύθερη εκπαίδευση με ιδιωτικά σχολεία, στα οποία η διδασκαλία θα γίνονταν αποκλειστικά στην ελληνική γλώσσα, συγκρότηση τοπικής χωροφυλακής από τον αυτόχθονα ελληνικό πληθυσμό, τελωνεία, δικαιοσύνη κτλ. που όλα μαζί τα δικαιώματα αυτά, συνθέτουν το καθεστώς της Αυτονομίας, την οποία εγγυήθηκαν και οι Δυνάμεις που ίδρυσαν την Αλβανία στη Συνδιάσκεψη του Λονδίνου, σύμφωνα με το άρθρο 13 του Πρωτοκόλλου της Κερκύρας (δηλαδή η Γερμανία, η Τουρκία, η Αυστρία, η Ουγγαρία, η Γαλλία, η Μεγάλη Βρετανία και η Ιρλανδία και η Ρωσία). Η Αλβανία επίσης, προκειμένου να γίνει μέλος της Κοινωνίας των Εθνών, στις 2/10/1922, προέβη ενώπιον της Γενικής Συνελεύσεώς της, σε Δήλωση, με την οποία ανέλαβε την διεθνή υποχρέωση και εγγυήθηκε να σεβαστεί και να διασφαλίσει, τα μειονοτικά δικαιώματα της Ελληνικής μειονότητας, σύμφωνα με το άρθρο 1ο της Δήλωσής της, το οποίο ορίζει ότι : «Αι εν τη παρούσει [ δηλ. στην παρούσα Δήλωση ] περιεχόμεναι διατάξεις θέλουσι αναγνωριστεί ως θεμελιώδεις νόμοι εν Αλβανία και ότι ουδείς νόμος, ουδείς κανονισμός, ουδεμία επίσημος ενέργεια θα είναι εις σύγκρουσιν προς τας διατάξεις ταύτας και ούτε θα υπερισχύσωσι τούτων, ούτε τώρα ούτε εις το μέλλον». Δηλαδή η υποχρέωση αυτή της Αλβανίας έχει επαυξημένη διεθνή νομική ισχύ, δηλαδή είναι υποχρεωτικής εφαρμογής jus gogens και υπερισχύει έναντι οιουδήποτε εσωτερικού Νόμου ή Κανόνα της Αλβανίας, ακόμη και του Συνταγματός της Αλβανίας. Ως εκ τούτου, π.χ. ο Νόμος της Αλβανίας, για διοικητικές και εδαφικές μεταρρυθμίσεις, ελέγχεται ως παράνομος , στις προβλέψεις του εκείνες ,που έρχονται σε αντίθεση με τις εγγυημένες προβλέψεις του Πρωτοκόλλου , που υπερισχύουν έναντι όλων των Νόμων ακόμη και του Συντάγματος της Αλβανίας, σύμφωνα με το άρθρο [1] της Δήλωσης της Ενώπιον της ΚΤΕ και σήμερα ενώπιον του ΟΗΕ. Το Πρωτόκολλο της Κερκύρας, είναι έγκυρο και ισχυρό ακόμη και σήμερα και τούτο γιατί μια πολυμελής διεθνή συμφωνία για να καταργηθεί, σύμφωνα με το διεθνές δίκαιο, πρέπει να συντρέξουν οι κάτωθι προϋποθέσεις: (1] Να έχει υπάρξει νεώτερη συμφωνία, που να την τροποποιεί ή να την καταργεί ( με την συναίνεση της Ελλάδος). 2] Να έχει συντελεστεί η πλήρωση όρου ή προθεσμίας, μετά την πάροδο της οποίας να επέρχεται η λήξη της, πλην όμως κάτι τέτοιο δεν προβλέφθηκε, ούτε υπήρξε. 3] Να υπάρχει πρόβλεψη για ημερομηνία λήξεώς της, πράγμα που θα ήταν αδύνατο να υπάρξει, αφού αναφέρεται σε ανθρώπινα δικαιώματα και 4] Να υπήρξε νόμιμη καταγγελία, προς ένα έκαστο των υπογραψάντων μελών και σχετική Απόφασή τους, περί της εγκυρότητάς της ή όχι και αναγγελία της στην ΚΤΕ και σήμερα στον ΟΗΕ, που είναι ο διάδοχός της , γεγονός το οποίο δεν προϋπήρξε κτλ... Εν όψει της παραβίασης αυτής, οι Έλληνες της Βορείου Ηπείρου, κινητοποιήθηκαν και διαμαρτυρήθηκαν έντονα, πλην όμως η Αλβανία αρνήθηκε να αποκαταστήσει τα πράγματα και να συμμορφωθεί με τις συμβατικές της υποχρεώσεις .

Κατόπιν τούτου, οι Έλληνες απηύθυναν στις 21/1/1934 Αναφορά προς το Γενικό Γραμματέα της ΚΤΕ ( νυν ΟΗΕ) στη Γενεύη, την οποίαν υπέγραψαν περίπου 30.000 άτομα, στην οποία περιέγραψαν όλες τις παραβιάσεις των δικαιωμάτων τους, από την Αλβανική Κυβέρνηση . Στην αναφορά τους αυτή, απάντησε η Αλβανική Κυβέρνηση με ψευδείς ισχυρισμούς.

Στις Αλβανικές ψευδολογίες, απάντησε ο εκπρόσωπος της Ελλάδος στη Χάγη, με υπόμνημα που υπέβαλε στο Διαρκές Διεθνές Δικαστήριο Δικαιοσύνης, στο οποίο ανέφερε αναλυτικώς τις απόψεις της Ελλάδος.

Μετά ταύτα, το Δικαστήριο προχώρησε στην εκδίκαση της υπόθεσης κατ’ αντιδικία και απεφάνθη, δικαιώνοντας την Ελληνική θέση και υποχρεώνοντας την Αλβανική Κυβέρνηση να αναλάβει τα αναγκαία μέτρα για την αποκατάσταση, ανοικοδόμηση και συντήρηση των αφιερωμένων στην Χριστιανική λατρεία, στην Εκπαίδευση, στα Σχολεία κτλ. και ότι άπαντες οι ανήκοντες σε μειονότητες, εθνικές, φυλετικές, θρησκευτικές, γλώσσης, θα πρέπει του λοιπού να απολαμβάνουν της αυτής μεταχείρισης, και μάλιστα με την εγγύηση της ΚΤΕ ( νυν ΟΗΕ) , υποχρεώνοντας έτσι την Αλβανία να συμμορφωθεί, προς τις υποχρεώσεις της, σύμφωνα με το Πρωτόκολλο της Κερκύρας. Το 1944 όμως, μετά το τέλος του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου, το Εθνικό Απελευθερωτικό Μέτωπο, δηλαδή το Κομμουνιστικό κόμμα του Εμβέρ Χότζα, αφού διέλυσε κάθε άλλη αντιστασιακή οργάνωση και μάλιστα την ΜΑΒΗ που ήταν Ελληνική Αντιστασιακή Οργάνωση, των Βορειοηπειρωτών και δολοφόνησε τον ηγέτη της ήρωα Σαχίνη και στη συνέχεια τον τέως Πρωθυπουργό της Αλβανίας Κώτσια Κότα και τους λοιπούς αντιπροσώπους των πολιτικών κομμάτων, που είχαν έρθει στην Ελλάδα εν όψει της αναχώρησης των Γερμανών και ζητούσαν την ένωση της Αλβανίας με την Ελλάδα, κατέλαβε την εξουσία και στην Συνέλευσή της Πρεμετής, κατήγγειλε εντελώς αυθαίρετα και παράνομα βέβαια, όλες τις διεθνείς συμφωνίες που είχε υπογράψει το προηγούμενο καθεστώς και φυσικά και το Πρωτόκολλο της Κερκύρας .

Η καταγγελία όμως αυτή, είναι άκυρη και ανίσχυρη [null and void] και δεν μπορεί να έχει νόμιμα αποτελέσματα, κατά το διεθνές δίκαιο, καθόσον η πολυμελής Συμφωνία του Πρωτοκόλλου της Κερκύρας που υπέγραψε η Αλβανία μαζί με τις άλλες χώρες και η Δήλωσή της στην Γενική Συνέλευση της Κοινωνίας των Εθνών [ΚΤΕ], έχoυν την έννοια και το χαρακτήρα της συνθήκης, είναι ισχυρές και νόμιμες και δεν καταργούνται μονομερώς με παράνομες καταγγελίες των οιονδήποτε Κυβερνήσεων, εάν δεν έχουν προϋπάρξει οι κατά το διεθνές δίκαιο απαιτούμενες προϋποθέσεις, όπως αναφέραμε ήδη ή άλλως εφόσον δεν έχει επέλθει η ριζική μεταβολή των συνθηκών, σύμφωνα με το διεθνή κανόνα, rebussicstantibus, τις οποίες είχαν λάβει υπόψη τους κατά την υπογραφή της συμφωνίας, όπως προβλέπεται στη Συμφωνία της Βιέννης του 1981, περί της ερμηνείας των διεθνών συνθηκών, που ορίζει ότι, 1]η αλλαγή των συνθηκών να έχει θεμελιώδη χαρακτήρα, 2]η αλλαγή αυτή να μην είχε προβλεφθεί όταν υπογραφόταν η συμφωνία, 3] οι νέες συνθήκες να αποτελούν βασική προυπόθεση της συναίνεσης, για την δέσμευσή τους, 4] η επίδραση της αλλαγής να καθιστά αδύνατη τη ικανότητα τήρησης της συμφωνίας και 5] οι υποχρεώσεις να ήταν προβληματικές και να μην έχουν εκτελεστεί, λόγω της αδυναμίας εκτελέσεώς των . Η δικτατορία του Ενβέρ Χότζα στην Αλβανία (1944-1985) χαρακτηρίστηκε από στυγνό σταλινισμό, εκτεταμένες διώξεις, βασανιστήρια και φυλακίσεις χιλιάδων πολιτικών αντιπάλων σε διαβόητα στρατόπεδα, όπως το Σπατς. Χιλιάδες Αλβανοί κατέφυγαν στην Ελλάδα για να γλιτώσουν, ενώ το καθεστώς απαγόρευσε τη θρησκεία, βανδάλισε εκκλησίες και δολοφόνησε ιερείς, επιβάλλοντας καθεστώς τρόμου. Το Σπατς, στο βόρειο τμήμα της χώρας, αποτελεί σύμβολο της βαναυσότητας, όπου οι κρατούμενοι υπέστησαν καταναγκαστική εργασία στα ορυχεία και φρικτές συνθήκες.

Πολιτικές Διώξεις με Εξόντωση οποιουδήποτε θεωρούνταν «εχθρός του λαού» δηλαδή του κόμματος ή τολμούσε να ασκήσει κριτική στο καθεστώς.

Η διεθνής απομόνωση της Αλβανίας υπό τον Ενβέρ Χότζα (1944-1985) ήταν μια σκόπιμη πολιτική ακραίας καχυποψίας, που μετέτρεψε τη χώρα σε «Βόρεια Κορέα της Ευρώπης». Ο Χότζα διέκοψε σταδιακά τις σχέσεις με Γιουγκοσλαβία, Σοβιετική Ένωση και Κίνα, οδηγώντας την Αλβανία σε πλήρη πολιτική, οικονομική και πολιτιστική απομόνωση, καθιστώντας την ένα απομονωμένο, φτωχό, σταλινικό καθεστώς. Με το διάταγμα 4336 – 13/11/1967 του Χότζα, έκλεισε τις εκκλησίες και ξύρισε τους ιερείς.

Σε σχετικά σύντομο χρονικό διάστημα δόθηκε το οριστικό χτύπημα σε όλες τις θρησκευτικές εστίες της χώρας. Ωστόσο, εξαιρέθηκαν μερικά κτίσματα ιστορικής και αρχιτεκτονικής αξίας. Λουκέτο μπήκε σε 2035 θρησκευτικά ιδρύματα (740 τζαμιά, 608 ορθόδοξες εκκλησίες και μοναστήρια, 157 ρωμαιοκαθολικές εκκλησίες και μοναστήρια και 530 τεκέδες).

Απαλλοτριώθηκε όλη η κινητή και ακίνητη περιουσία που τους είχε απομείνει. Το Κράτος ελαφρύνθηκε οικονομικά, καθώς σταμάτησε να χορηγεί το ήδη μειωμένο βοήθημα που χορηγούσε στις θρησκευτικές κοινότητες, αλλά και την μισθοδοσία των κληρικών. Με το υπ’ αρ. 4337 13/11/67 διάταγμα του πρεζίντιουμ του Λαϊκού Κοινοβουλίου της Αλβανίας, ακυρώθηκαν πλήρως και ανακαλέστηκαν όλες οι προηγούμενες αποφάσεις και το νομικό πλαίσιο, που αφορούσε την προστασία των θρησκευτικών κοινοτήτων. Αρχικά ακυρώθηκαν τα ίδια τα καταστατικά λειτουργίας των θρησκευτικών κοινοτήτων που είχαν επικυρωθεί το 1950. Η Αλβανία ορίστηκε ως η πρώτη και η μοναδική αθεϊστική χώρα στα παγκόσμια χρονικά. Απαγορεύτηκε πλέον η άσκηση θρησκευτικών καθηκόντων και λειτουργιών με πολύ αυστηρές ποινές. Όλα τα παραπάνω διαδραματίστηκαν στην Αλβανία του 1967 όπου το ισχύον Σύνταγμα της χώρας, αναγνώριζε απόλυτη ελευθερία θρησκευτικής συνειδήσεως. Το πρωτόκολλο της Κέρκυρας, σύμφωνα με την ελληνική πλευρά και διεθνείς αναλυτές, ΔΕΝ έχει παραγραφεί, καθώς αποτελεί διεθνή συμφωνία.

Η Αλβανία ουδέποτε το εφάρμοσε στην πράξη, καθιστώντας το, ιστορικά, ένα ανενεργό κείμενο.

Επομένως, τυπικά- νομικά ισχύει ως διεθνής δέσμευση και η Ελλάδα θα πρέπει να απαιτήσει την εφαρμογή του. Στις 14 Οκτωβρίου 1914, οι Μεγάλες Δυνάμεις ζήτησαν από την Ελλάδα να ανακαταλάβει την Βόρεια Ήπειρο και στην περίπτωση συμμετοχής της Ελλάδας σε Παγκόσμιο Πόλεμο με το μέρος τους, τότε η ενσωμάτωση της Βορείου Ηπείρου στην Ελλάδα θα ήταν πλέον οριστική. Η Ελλάδα εισήλθε στον Α΄ Παγκόσμιο Πόλεμο τον Ιούνιο του 1917 χωρίς να εκμεταλλευτεί την υπόσχεση των Μεγάλων Δυνάμεων για ανακατάληψη της Βορείου Ηπείρου. Στον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο και συγκεκριμένα κατά τον Ελληνοϊταλικό πόλεμο (1940-41), η Ελλάδα απελευθέρωσε τη Βόρεια Ήπειρο, πλην όμως η Γερμανική κατοχή που επακολούθησε, ματαίωσε την ενσωμάτωση της Βορείου Ηπείρου στη μητέρα Ελλάδα. Όταν στις 17 Μαΐου 1914 υπογραφόταν το «Πρωτόκολλο της Κέρκυρας», που επικύρωνε τον Αυτονομιακό Αγώνα των Ηπειρωτών της Βορείου Ηπείρου, κανείς δεν μπορούσε να φανταστεί ότι αυτό το ανελεύθερο καθεστώς της Αλβανίας, θα είχε διάρκεια. Όλοι πίστευαν τότε, ότι η Αλβανία θα διαλυθεί αργά ή γρήγορα. Οι Χειμαρριώτες που δεν αναγνώρισαν το «Πρωτόκολλο της Κέρκυρας» και στη συνέχεια το 1946 αρνήθηκαν να αναγνωρίσουν το κομμουνιστικό καθεστώς του Ενβέρ Χότζα, τιμωρήθηκαν με την «στέρηση» της ελληνικής εθνικότητας τους.

Παρά την συμφωνία της Κέρκυρας, το Βορειοηπειρωτικό δεν έχει ακόμα επιλυθεί. Το Αυστριακό λύθηκε το 1955 με την ουδετερότητα της και το Γερμανικό το 1991 με την ένωση των δύο Γερμανιών.

Οι κινητοποιήσεις του 1990 και το άνοιγμα των συνόρων αρχές του 1992, κατέρρευσε το κομμουνιστικό καθεστώς και γκρεμίστηκαν τα ηλεκτροφόρα συρματοπλέγματα, που έζωναν την Χώρα, πλην όμως οι συνθήκες εντός της χώρας μέχρι και σήμερα ελάχιστα έχουν βελτιωθεί. Από τη μια μεριά υπάρχει ο μισελληνισμός των Αλβανών, που προβαίνουν σε συχνές εκδηλώσεις κατατρομοκρατήσεως και ενέργειες κατά των περιουσιών των Ηπειρωτών της Βορείου Ηπείρου, ενώ απ’ την άλλη μεριά βλέπουμε την απόλυτη διαχρονική εδώ και δεκαετίες αδιαφορία της Ελληνικής Πολιτείας για την οριστική προστασία της Βορείου Ηπείρου . Αν δεν είχε γίνει ο τιτάνιος αγώνας του Μητροπολίτου Δρυϊνουπόλεως, Πωγωνιανής και Κονίτσης κυρού Σεβαστιανού, το Βορειοηπειρωτικό ζήτημα θα ήταν δυστυχώς θαμμένο στα χρονοντούλαπα της ιστορίας και ενδεχομένως να είχε ξεχαστεί. Η Αλβανία ενώ επιδιώκει την είσοδο της στην οικογένεια της Ευρωπαϊκής Ένωσης, δεν σέβεται την υπογραφή της όχι μόνο στο Πρωτόκολλο- συμφωνία της Κέρκυρας, αλλά και στην συμφωνία για την ΑΟΖ το 2009, ενώ η Ελλάδα αδικαιολόγητα διαχρονικά αφήνει να διολισθαίνει το θέμα στη λήθη, ενεργώντας μάλιστα μονόπλευρα υπέρ της Αλβανίας. Οι καταγγελίες για αυθαίρετες απαλλοτριώσεις, αλλαγές τίτλων ιδιοκτησίας και αποκλεισμό μελών της Ελληνικής Εθνικής Μειονότητας (ΕΕΜ) από το κτηματολόγιο στην Αλβανία, αποτελούν χρόνιο πρόβλημα, ιδιαίτερα στις παραθαλάσσιες περιοχές όπως η Χειμάρρα, συχνά συνδεόμενα με τουριστική ανάπτυξη και πιέσεις για αλλαγή της δημογραφικής σύνθεσης. Καταγγέλλονται συστηματικές αλλαγές ιδιοκτητών (αλλοίωση αρχείων) σε βάρος Ελλήνων, με διαδικασίες που χαρακτηρίζονται αδιαφανείς.

Η ελληνόφωνη περιοχή της Χειμάρρας βρίσκεται στο επίκεντρο, με μεγάλες επενδύσεις να διεκδικούν γη που ανήκει ιστορικά σε ομογενείς, οι οποίοι συχνά στερούνται τίτλων ιδιοκτησίας, παρόλο που κατέχουν τη γη για γενιές- δεκαετίες. Οι ομογενείς προσφεύγουν στη δικαιοσύνη, ωστόσο η διαδικασία είναι αργή , συχνά αναποτελεσματική και πολλές είναι οι καταγγελίες για διαφθορά στην Αλβανική δικαιοσύνη.

Το ζήτημα αποτελεί "αγκάθι" στις ελληνοαλβανικές σχέσεις, με την Ελλάδα να θέτει το θέμα των δικαιωμάτων ιδιοκτησίας ως προϋπόθεση για την ευρωπαϊκή πορεία της Αλβανίας. Η δολοφονία του Κωνσταντίνου Κατσίφα στη Βόρεια Ηπειρο, έχει ρίξει βαριά σκιά στις ελληνοαλβανικές σχέσεις. Η σκόπιμη φυλάκιση του εκλεγμένου Δημάρχου Χειμάρας, Φρέντη Μπελερη, για το αδίκημα της δήθεν ενεργής διαφθοράς, χωρίς να αναλάβει ποτέ τα καθηκοντά του, αποδεικνύει για μία ακόμα φορά την έλλειψη κράτους δικαίου στην Αλβανία. Το κράτος δικαίου στην Αλβανία αντιμετωπίζει σημαντικές προκλήσεις, με εκθέσεις της ευρωπαΐκής επιτροπής να εκφράζουν ανησυχία για παρεμβάσεις και πιέσεις στο Δικαστικό σύστημα. Η κατάσταση χαρακτηρίζεται ως ανεπανόρθωτα πληγείσα σε ορισμένες περιπτώσεις, εγείροντας ζητήματα σχετικά με την ανεξαρτησία της δικαιοσύνης και τον σεβασμό των Δημοκρατικών διαδικασιών. Το κράτος δικαίου αποτελεί θεμελιώδη αξία της ευρωπαΐκής ένωσης και κρίσιμο παράγοντα για την ένταξη της Αλβανίας στην ευρωπαΐκή ένωση.

Εν κατακλείδι, το Πρωτόκολλο της " Κέρκυρας" δεν ακυρώθηκε από καμιά μεταγενέστερη σύμβαση, ούτε έχει ημερομηνία λήξης και βρίσκεται ακόμα σε ισχύ. Η Συνθήκη των Παρισίων το 1946, που είναι και σήμερα σε ισχύ, κρατά ανοιχτό το ζήτημα της Βορείου Ηπείρου. Το πρωτόκολλο της Κερκύρας προβλέπει τα δικαιώματα και τις ελευθερίες της Ελληνικής μειονότητας στη Βόρειο Ήπειρο και μάλιστα των δύο μεσημβρινών νομών στους οποίους υπάγονται οι επαρχίες Αγίων Σαράντα, Δέλβινου, Αργυροκάστρου, Τεπελενίου, Πρεμετής, Πωγωνίου, Λεσβικίου, Ερσέκας κ.λπ., για τις οποίες προβλέπεται τοπική αυτοδιοίκηση και οργάνωση της περιοχής κατ’ αναλογία του πληθυσμού, ελεύθερη άσκηση της ορθόδοξης θρησκευτικής πίστεως, την αναγνώριση της ελληνικής γλώσσας ως επίσημης, διατήρηση των ελληνικών κοινοτήτων, των ιδρυμάτων τους και της περιουσίας τους, ελεύθερη εκπαίδευση με ιδιωτικά σχολεία, στα οποία η διδασκαλία θα γίνονταν αποκλειστικά στην ελληνική γλώσσα, συγκρότηση τοπικής χωροφυλακής από τον αυτόχθονα ελληνικό πληθυσμό, τελωνεία, δικαιοσύνη κ.λπ. που όλα μαζί τα δικαιώματα αυτά συνθέτουν το καθεστώς της Αυτονομίας, την οποία εγγυήθηκαν και οι δυνάμεις που ίδρυσαν την Αλβανία στη συνδιάσκεψη του Λονδίνου, σύμφωνα με το άρθρο 13 του Πρωτοκόλλου της Κερκύρας (δηλαδή η Γερμανία, η Τουρκία, η Αυστρία, η Ουγγαρία, η Γαλλία, η Μεγάλη Βρετανία κ η Ιρλανδία και η Ρωσία). Διαχρονικά, η Ελλάδα δεν απαίτησε την εφαρμογή του συμφωνημένου Πρωτοκόλλου της Κέρκυρας , αλλά ποτέ δεν είναι αργά, καθώς Δεν έχει απολέσει αυτό το δικαίωμα. Ένα κράτος που επιδιώκει την ένταξή του, στην ευρωπαΐκή ένωση όπως η Αλβανία, οφείλει να σέβεται τα ανθρώπινα δικαιώματα μειονοτήτων, τις διεθνείς συμβάσεις, τις συνθήκες, τις συμφωνίες κ.α... Σε κάθε περίπτωση, δεν φέρει ευθύνη ο λαός της Αλβανίας, αλλά η εκάστοτε κυβέρνηση της Αλβανίας.

(*) Δικηγόρος Αθηνών - Συνταγματολόγος