Η δημοκρατία των «ειδικών»: Πώς η συμβουλοκρατία απογυμνώνει κράτος και αυτοδιοίκηση

Όταν η διακυβέρνηση μιας χώρας μετατρέπεται σε μια ατέρμονη σειρά από ψηφιακές παρουσιάσεις και «σπασμένες» συμβάσεις, το πρόβλημα δεν είναι πλέον τεχνικό. Είναι βαθιά πολιτικό. Τα τελευταία χρόνια, η Ελλάδα βιώνει την απόλυτη θεσμική μετάλλαξη: τη μετάβαση από το παραδοσιακό κράτος στη «Συμβουλοκρατία» (Consultocracy).
Μια στρατιά από μετακλητούς, ειδικούς συνεργάτες, αναπτυξιακές εταιρείες και νεοϊδρυθείσες «εταιρείες μελετών» έχει απλώσει τα δίχτυα της από το Μαξίμου μέχρι τον πιο μικρό επαρχιακό Δήμο, καταβροχθίζοντας δισεκατομμύρια, την ώρα που οι κοινωνικές ανισότητες χτυπούν κόκκινο.

Το Ιστορικό: Από την Τεχνοκρατία στο Μεγάλο Πάρτι

Η εξάρτηση του Δημοσίου από εξωτερικούς συμβούλους δεν γεννήθηκε χθες, αλλά την περίοδο 2017–2025 απέκτησε χαρακτηριστικά πραγματικής επιδημίας. Ξεκίνησε με το πρόσχημα ότι «ο ιδιωτικός τομέας διοικεί καλύτερα», για να εξελιχθεί μέσα σε λίγα χρόνια σε καθεστώς.

Στην ελληνική πραγματικότητα, το μοντέλο αυτό αποθεώθηκε. Σύμφωνα με τα επίσημα στοιχεία ερευνητικών οργανισμών το ελληνικό Δημόσιο έχει υπογράψει χιλιάδες συμβάσεις με συμβουλευτικές εταιρείες, με το συνολικό κόστος να ξεπερνά το 1,5 δισεκατομμύριο ευρώ.

Οι ετήσιες δαπάνες εκτινάχθηκαν από ελάχιστα εκατομμύρια το 2017 σε εκατοντάδες εκατομμύρια ετησίως τα τελευταία χρόνια. Το κράτος, αντί να εκπαιδεύει και να εμπιστεύεται τους δικούς του υπαλλήλους, προτίμησε να γίνει ο πιο ακριβός και εξαρτημένος πελάτης των ιδιωτικών γραφείων.

Τι Άραγε Συμβουλεύουν;

Το ερώτημα που καίει κάθε φορολογούμενο πολίτη είναι απλό: Τι ακριβώς αγοράζουμε με αυτά τα λεφτά; Στην πλειοψηφία των περιπτώσεων, οι σύμβουλοι δεν προσφέρουν κάποια σπάνια επιστημονική γνώση, αλλά τρία συγκεκριμένα πράγματα:

1. Πολιτικό Άλλοθι: Μια εξωτερική μελέτη επιστρατεύεται πάντα για να δικαιολογήσει μια αντιδημοφιλή απόφαση ή μια περικοπή («δεν το λέμε εμείς, το λέει η διεθνής εταιρεία»).
2. Υποκατάσταση της Διοίκησης: Ιδιώτες συγγράφουν πλέον νομοσχέδια, σχεδιάζουν προγράμματα και διαχειρίζονται ευρωπαϊκά κονδύλια, εκτοπίζοντας τη δημόσια διοίκηση.
3. Μελέτες για το συρτάρι: Εκατομμύρια ευρώ δίνονται για «μελέτες σκοπιμότητας» που απλώς ανακυκλώνουν ήδη γνωστά δεδομένα και καταλήγουν να σκονίζονται σε κάποιο γραφείο.

Η Άλωση της Αυτοδιοίκησης: Αναπτυξιακές και «Σπασμένα» Έργα»

Στην Τοπική Αυτοδιοίκηση το φαινόμενο έχει εκτραχυνθεί πλήρως, με πολλούς Δήμους και Περιφέρειες να αποτελούν το ιδανικό πεδίο για απευθείας αναθέσεις. Πάνω από το 62% των συμβάσεων για συμβούλους δίνονται χωρίς ανοιχτό διαγωνισμό, με το ποσοστό σε πολλούς ΟΤΑ να αγγίζει το προκλητικό 90%.

Το κόλπο είναι δοκιμασμένο: μεγάλα έργα τεμαχίζονται σε μικρότερα κομμάτια για να πέφτουν τεχνητά κάτω από το νόμιμο όριο. Δίπλα στις παραδοσιακές εταιρείες, ξεφυτρώνουν σαν μανιτάρια νεοϊδρυθείσες ΙΚΕ λίγων ημερών και οι περίφημες «αναπτυξιακές εταιρείες» των Δήμων. Αυτά τα σχήματα λειτουργούν ως «παρακάμψεις» της γραφειοκρατίας, του ΑΣΕΠ και των διαφανών διαγωνισμών, επιτρέποντας στους τοπικούς άρχοντες να μοιράζουν ζεστό χρήμα κυρίως σε «ημέτερους».

Πλέον, οι ιδιωτικές εταιρείες μπαίνουν στα άδυτα των περισσότερων Δήμων με πρόσχημα τον έλεγχο και την εξυγίανση των οικονομικών. Στην πραγματικότητα όμως, το μόνο που καταφέρνουν είναι να εκτοπίζουν τα έμπειρα, μόνιμα υπηρεσιακά στελέχη, απαξιώνοντας πλήρως τον ρόλο των ίδιων των οικονομικών υπηρεσιών της Αυτοδιοίκησης.

Τα Δισεκατομμύρια Χρεώνουν, οι Ανισότητες Μεγαλώνουν

Αυτή η πολιτική επιλογή έχει άμεσο αντίκτυπο στην καθημερινότητα του πολίτη. Η αγορά των συμβούλων είναι εξοργιστικά συγκεντρωμένη, δηλαδή μόλις το 1% των αναδόχων εταιρειών απορροφά τη μερίδα του λέοντος των χρημάτων. Όταν δισεκατομμύρια ευρώ κατευθύνονται σε μια κλειστή ελίτ, τα λεφτά αυτά λείπουν από την καθημερινότητα των τοπικών κοινωνιών. Λείπουν από τα νοσοκομεία που καταρρέουν, από τα δημόσια σχολεία, από τα αντιπλημμυρικά έργα και τις βασικές υποδομές των Δήμων που αφήνονται στην τύχη τους. Την ώρα που η κλιματική κρίση καλπάζει, τα κρίσιμα δίκτυα ύδρευσης και άρδευσης παραμένουν ασυντήρητα και απαξιωμένα, εκθέτοντας ολόκληρες περιοχές σε λειψυδρία και καταστροφές, επειδή τα απαραίτητα κονδύλια μετατράπηκαν σε αμοιβές συμβούλων. Το αποτέλεσμα; Το κράτος και η Αυτοδιοίκηση υπερχρεώνονται για να αγοράζουν υπηρεσίες που θα έπρεπε να παράγουν μόνοι τους. Η δημόσια διοίκηση απογυμνώνεται από τεχνογνωσία, οι δήμοι αδειάζουν από επιστημονικό προσωπικό και απαξιώνονται. Την ίδια ώρα, η κοινωνία βυθίζεται στην ακρίβεια, βλέποντας τις κοινωνικές ανισότητες να διευρύνονται. Η «Συμβουλοκρατία» δεν παράγει πλούτο για τη χώρα· αποτελεί έναν μηχανισμό βίαιης αναδιανομής του δημόσιου χρήματος από τις τσέπες των πολλών στα ταμεία των ελάχιστων.