Οι ειδικοί προειδοποιούν: Αυτό το χαρακτηριστικό δεν είναι πάντα ένδειξη καλοσύνης
Ερευνητές διαπίστωσαν ότι μια συμπεριφορά που συχνά θεωρείται θετική και ανιδιοτελής μπορεί, σε ορισμένες περιπτώσεις, να συνδέεται με ναρκισσιστικά χαρακτηριστικά
Αν και πολλοί πιστεύουν ότι οι ναρκισσιστές αποκαλύπτονται κυρίως μέσα από χειριστικές ή υποτιμητικές συμπεριφορές, οι ειδικοί επισημαίνουν ότι ακόμη και ορισμένες φαινομενικά θετικές πράξεις μπορεί να συνδέονται με ναρκισσιστικά χαρακτηριστικά.
Είτε πρόκειται για γενέθλια, γιορτές ή άλλες σημαντικές στιγμές της ζωής, οι περισσότεροι αναζητούν το κατάλληλο δώρο για τα αγαπημένα τους πρόσωπα. Πίσω όμως από την προσφορά ενός δώρου κρύβονται πάντα τα ίδια κίνητρα; Πρόκειται για μια πράξη αγάπης, μια κοινωνική συνήθεια ή μήπως για την ανάγκη επιβεβαίωσης και αναγνώρισης;
Σε νέα μελέτη που δημοσιεύθηκε στο επιστημονικό περιοδικό Journal of Personality, ερευνητές εξέτασαν τη σχέση ανάμεσα στις ναρκισσιστικές προσωπικότητες και τη συνήθεια της προσφοράς δώρων. Στόχος τους ήταν να κατανοήσουν πότε, γιατί και με ποια κίνητρα τα άτομα με ναρκισσιστικά χαρακτηριστικά επιλέγουν να κάνουν δώρα στους άλλους.
Οι διαφορετικές μορφές ναρκισσισμού
Όλοι οι άνθρωποι διαθέτουν σε κάποιο βαθμό ναρκισσιστικά χαρακτηριστικά. Ωστόσο, όσοι εμφανίζουν υψηλά επίπεδα ναρκισσισμού δεν λειτουργούν όλοι με τον ίδιο τρόπο.
Οι ερευνητές Colleen Kirk, Constantine Sedikides και Julian Givi επικεντρώθηκαν σε μία βασική μορφή ναρκισσισμού, τον λεγόμενο «μεγαλοπρεπή ναρκισσισμό» (grandiose narcissism), τον οποίο διαχώρισαν σε δύο κατηγορίες:
- Ναρκισσιστική επιβεβαίωση (admiration)
- Ναρκισσιστική αντιπαλότητα (rivalry)
Όπως εξηγεί η Colleen Kirk στο PsyPost, τα άτομα που χαρακτηρίζονται από ναρκισσιστική επιβεβαίωση επιδιώκουν διαρκώς να προβάλλουν τον εαυτό τους και να κερδίζουν τον θαυμασμό των άλλων. Αντίθετα, όσοι εμφανίζουν έντονη ναρκισσιστική αντιπαλότητα προσπαθούν να αναδειχθούν μειώνοντας ή υποτιμώντας τους γύρω τους.
Παρότι οι δύο ομάδες χρησιμοποιούν διαφορετικές στρατηγικές, ο τελικός στόχος είναι κοινός: να ενισχύσουν την εικόνα και τη σημασία τους στα μάτια των άλλων.
Για τις ανάγκες της έρευνας πραγματοποιήθηκαν τρεις πιλοτικές και έξι κύριες μελέτες, στις οποίες οι συμμετέχοντες κλήθηκαν να απαντήσουν σε ειδικά ερωτηματολόγια και να επιλέξουν αν θα έκαναν δώρα, σε ποιον και τι είδους δώρα θα προσέφεραν.
Τι έδειξε η έρευνα για τα δώρα και τον ναρκισσισμό
Τα αποτελέσματα έδειξαν ότι οι δύο μορφές ναρκισσισμού συνδέονται με διαφορετική στάση απέναντι στην προσφορά δώρων.
Τα άτομα που χαρακτηρίζονται από ναρκισσιστική επιβεβαίωση είναι πιο πιθανό να προσφέρουν δώρα σε στενούς φίλους και αγαπημένα πρόσωπα. Οι ερευνητές διαπίστωσαν ότι τα άτομα αυτής της κατηγορίας συνδέουν περισσότερο τα δώρα με έννοιες όπως η αφοσίωση, η αγάπη και ο σεβασμός προς τους άλλους.
Ωστόσο, τα κίνητρά τους δεν σχετίζονται πάντα αποκλειστικά με την επιθυμία να ευχαριστήσουν τον παραλήπτη. Συχνά, η πράξη του δώρου λειτουργεί και ως μέσο ενίσχυσης της δικής τους εικόνας, ώστε να φανούν γενναιόδωροι, αγαπητοί ή αξιόλογοι στα μάτια των άλλων. Για τον λόγο αυτό μπορεί να κάνουν περισσότερα δώρα, χωρίς αυτά να είναι απαραίτητα πιο προσωπικά ή προσεγμένα.
Αντίθετα, τα άτομα που εμφανίζουν χαρακτηριστικά ναρκισσιστικής αντιπαλότητας είναι λιγότερο πιθανό να κάνουν δώρα σε στενούς φίλους. Σε αρκετές περιπτώσεις μάλιστα φαίνεται να είναι πιο πρόθυμα να προσφέρουν ένα δώρο σε έναν γνωστό ή σε κάποιον με τον οποίο δεν έχουν ιδιαίτερα στενή σχέση.
Όταν η γενναιοδωρία δεν είναι πάντα αυτό που δείχνει
Σύμφωνα με τους ερευνητές, όταν κάποιος κατακλύζει τους γύρω του με δώρα σε γιορτές ή άλλες περιστάσεις, ενδέχεται να αναζητά παράλληλα θαυμασμό και αναγνώριση. Αυτό δεν σημαίνει απαραίτητα ότι οι προθέσεις του είναι κακές, αλλά ότι η προσφορά του δώρου μπορεί να εξυπηρετεί και την προσωπική του εικόνα.
Από την άλλη πλευρά, αν ένας άνθρωπος με ναρκισσιστικά χαρακτηριστικά εμφανίζεται πιο γενναιόδωρος απέναντι σε απλούς γνωστούς παρά στους πιο κοντινούς ανθρώπους του, αυτό ίσως αντανακλά έναν διαφορετικό τρόπο διαχείρισης των διαπροσωπικών του σχέσεων.
Η μελέτη καταλήγει στο συμπέρασμα ότι ακόμη και μια πράξη που θεωρείται κατ’ εξοχήν θετική, όπως η προσφορά ενός δώρου, μπορεί να κρύβει διαφορετικά κίνητρα, ανάλογα με την προσωπικότητα του ανθρώπου που την πραγματοποιεί.
